൧൩. നേസജ്ജികങ്ഗകഥാ

൩൬. നേസജ്ജികങ്ഗമ്പി ‘‘സേയ്യം പടിക്ഖിപാമി, നേസജ്ജികങ്ഗം സമാദിയാമീ’’തി ഇമേസം അഞ്ഞതരവചനേന സമാദിന്നം ഹോതി.

തേന പന നേസജ്ജികേന രത്തിയാ തീസു യാമേസു ഏകം യാമം ഉട്ഠായ ചങ്കമിതബ്ബം. ഇരിയാപഥേസു ഹി നിപജ്ജിതുമേവ ന വട്ടതി. ഇദമസ്സ വിധാനം.

പഭേദതോ പന അയമ്പി തിവിധോ ഹോതി. തത്ഥ ഉക്കട്ഠസ്സ നേവ അപസ്സേനം, ന ദുസ്സപല്ലത്ഥികാ, ന ആയോഗപട്ടോ വട്ടതി. മജ്ഝിമസ്സ ഇമേസു തീസു യംകിഞ്ചി വട്ടതി. മുദുകസ്സ അപസ്സേനമ്പി ദുസ്സപല്ലത്ഥികാപി ആയോഗപട്ടോപി ബിബ്ബോഹനമ്പി പഞ്ചങ്ഗോപി സത്തങ്ഗോപി വട്ടതി. പഞ്ചങ്ഗോ പന പിട്ഠിഅപസ്സയേന സദ്ധിം കതോ. സത്തങ്ഗോ നാമ പിട്ഠിഅപസ്സയേന ച ഉഭതോപസ്സേസു അപസ്സയേഹി ച സദ്ധിം കതോ. തം കിര മിളാഭയത്ഥേരസ്സ അകംസു. ഥേരോ അനാഗാമീ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബായി.

ഇമേസം പന തിണ്ണമ്പി സേയ്യം കപ്പിതമത്തേ ധുതങ്ഗം ഭിജ്ജതി. അയമേത്ഥ ഭേദോ.

അയം പനാനിസംസോ, ‘‘സേയ്യസുഖം പസ്സസുഖം മിദ്ധസുഖം അനുയുത്തോ വിഹരതീ’’തി (ദീ. നി. ൩.൩൨൦; മ. നി. ൧.൧൮൬) വുത്തസ്സ ചേതസോ വിനിബന്ധസ്സ ഉപച്ഛേദനം, സബ്ബകമ്മട്ഠാനാനുയോഗസപ്പായതാ, പാസാദികഇരിയാപഥതാ, വീരിയാരമ്ഭാനുകൂലതാ, സമ്മാപടിപത്തിയാ അനുബ്രൂഹനന്തി.

ആഭുജിത്വാന പല്ലങ്കം, പണിധായ ഉജും തനും;

നിസീദന്തോ വികമ്പേതി, മാരസ്സ ഹദയം യതി.

സേയ്യസുഖം മിദ്ധസുഖം, ഹിത്വാ ആരദ്ധവീരിയോ;

നിസജ്ജാഭിരതോ ഭിക്ഖു, സോഭയന്തോ തപോവനം.

നിരാമിസം പീതിസുഖം, യസ്മാ സമധിഗച്ഛതി;

തസ്മാ സമനുയുഞ്ജേയ്യ, ധീരോ നേസജ്ജികം വതന്തി.

അയം നേസജ്ജികങ്ഗേ സമാദാന വിധാനപ്പഭേദ ഭേദാനിസംസവണ്ണനാ.

ധുതങ്ഗപകിണ്ണകകഥാ

൩൭. ഇദാനി –

കുസലത്തികതോ ചേവ, ധുതാദീനം വിഭാഗതോ;

സമാസബ്യാസതോ ചാപി, വിഞ്ഞാതബ്ബോ വിനിച്ഛയോതി. –

ഇമിസ്സാ ഗാഥായ വസേന വണ്ണനാ ഹോതി.

തത്ഥ കുസലത്തികതോതി സബ്ബാനേവ ഹി ധുതങ്ഗാനി സേക്ഖപുഥുജ്ജനഖീണാസവാനം വസേന സിയാ കുസലാനി, സിയാ അബ്യാകതാനി, നത്ഥി ധുതങ്ഗം അകുസലന്തി.

യോ പന വദേയ്യ ‘‘പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ ആരഞ്ഞികോ ഹോതീതി ആദിവചനതോ (അ. നി. ൫.൧൮൧; പരി. ൩൨൫) അകുസലമ്പി ധുതങ്ഗ’’ന്തി. സോ വത്തബ്ബോ – ന മയം ‘‘അകുസലചിത്തേന അരഞ്ഞേ ന വസതീ’’തി വദാമ. യസ്സ ഹി അരഞ്ഞേ നിവാസോ, സോ ആരഞ്ഞികോ. സോ ച പാപിച്ഛോ വാ ഭവേയ്യ അപ്പിച്ഛോ വാ. ഇമാനി പന തേന തേന സമാദാനേന ധുതകിലേസത്താ ധുതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അങ്ഗാനി, കിലേസധുനനതോ വാ ധുതന്തി ലദ്ധവോഹാരം ഞാണം അങ്ഗമേതേസന്തി ധുതങ്ഗാനി. അഥ വാ ധുതാനി ച താനി പടിപക്ഖനിദ്ധുനനതോ അങ്ഗാനി ച പടിപത്തിയാതിപി ധുതങ്ഗാനീതി വുത്തം. ന ച അകുസലേന കോചി ധുതോ നാമ ഹോതി, യസ്സേതാനി അങ്ഗാനി ഭവേയ്യും, ന ച അകുസലം കിഞ്ചി ധുനാതി, യേസം തം അങ്ഗന്തികത്വാ ധുതങ്ഗാനീതി വുച്ചേയ്യും. നാപി അകുസലം ചീവരലോലുപ്പാദീനി ചേവ നിദ്ധുനാതി പടിപത്തിയാ ച അങ്ഗം ഹോതി. തസ്മാ സുവുത്തമിദം ‘‘നത്ഥി അകുസലം ധുതങ്ഗ’’ന്തി.

‘‘യേസമ്പി കുസലത്തികവിനിമുത്തം ധുതങ്ഗം, തേസം അത്ഥതോ ധുതങ്ഗമേവ നത്ഥി. അസന്തം കസ്സ ധുനനതോ ധുതങ്ഗം നാമ ഭവിസ്സതി. ധുതഗുണേ സമാദായ വത്തതീതി വചനവിരോധോപി ച നേസം ആപജ്ജതി, തസ്മാ തം ന ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി അയം താവ കുസലത്തികതോ വണ്ണനാ.

ധുതാദീനം വിഭാഗതോതി ധുതോ വേദിതബ്ബോ. ധുതവാദോ വേദിതബ്ബോ. ധുതധമ്മാ വേദിതബ്ബാ. ധുതങ്ഗാനി വേദിതബ്ബാനി. കസ്സ ധുതങ്ഗസേവനാ സപ്പായാതി വേദിതബ്ബം.

തത്ഥ ധുതോതി ധുതകിലേസോ വാ പുഗ്ഗലോ കിലേസധുനനോ വാ ധമ്മോ.

ധുതവാദോതി ഏത്ഥ പന അത്ഥി ധുതോ ന ധുതവാദോ, അത്ഥി ന ധുതോ ധുതവാദോ, അത്ഥി നേവ ധുതോ ന ധുതവാദോ, അത്ഥി ധുതോ ചേവ ധുതവാദോ ച.

തത്ഥ യോ ധുതങ്ഗേന അത്തനോ കിലേസേ ധുനി, പരം പന ധുതങ്ഗേന ന ഓവദതി, നാനുസാസതി ബാകുലത്ഥേരോ വിയ, അയം ധുതോ ന ധുതവാദോ. യഥാഹ, ‘‘തയിദം ആയസ്മാ ബാകുലോ ധുതോ ന ധുതവാദോ’’തി. യോ പന ന ധുതങ്ഗേന അത്തനോ കിലേസേ ധുനി, കേവലം അഞ്ഞേ ധുതങ്ഗേന ഓവദതി അനുസാസതി ഉപനന്ദത്ഥേരോ വിയ, അയം ന ധുതോ ധുതവാദോ. യഥാഹ, ‘‘തയിദം ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ന ധുതോ ധുതവാദോ’’തി. യോ ഉഭയവിപന്നോ ലാളുദായീ വിയ, അയം നേവ ധുതോ ന ധുതവാദോ. യഥാഹ, ‘‘തയിദം ആയസ്മാ ലാളുദായീ നേവ ധുതോ ന ധുതവാദോ’’തി. യോ പന ഉഭയസമ്പന്നോ ധമ്മസേനാപതി വിയ, അയം ധുതോ ചേവ ധുതവാദോ ച. യഥാഹ, ‘‘തയിദം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ധുതോ ചേവ ധുതവാദോ ചാതി.

ധുതധമ്മാ വേദിതബ്ബാതി അപ്പിച്ഛതാ, സന്തുട്ഠിതാ, സല്ലേഖതാ, പവിവേകതാ, ഇദമത്ഥിതാതി ഇമേ ധുതങ്ഗചേതനായ പരിവാരകാ പഞ്ച ധമ്മാ ‘‘അപ്പിച്ഛതംയേവ നിസ്സായാ’’തിആദിവചനതോ (അ. നി. ൫.൧൮൧; പരി. ൩൨൫) ധുതധമ്മാ നാമ, തത്ഥ അപ്പിച്ഛതാ ച സന്തുട്ഠിതാ ച അലോഭോ. സല്ലേഖതാ ച പവിവേകതാ ച ദ്വീസു ധമ്മേസു അനുപതന്തി അലോഭേ ച അമോഹേ ച. ഇദമത്ഥിതാ ഞാണമേവ. തത്ഥ ച അലോഭേന പടിക്ഖേപവത്ഥൂസു ലോഭം, അമോഹേന തേസ്വേവ ആദീനവപടിച്ഛാദകം മോഹം ധുനാതി. അലോഭേന ച അനുഞ്ഞാതാനം പടിസേവനമുഖേന പവത്തം കാമസുഖാനുയോഗം, അമോഹേന ധുതങ്ഗേസു അതിസല്ലേഖമുഖേന പവത്തം അത്തകിലമഥാനുയോഗം ധുനാതി. തസ്മാ ഇമേ ധമ്മാ ധുതധമ്മാതി വേദിതബ്ബാ.

ധുതങ്ഗാനി വേദിതബ്ബാനീതി തേരസ ധുതങ്ഗാനി വേദിതബ്ബാനി പംസുകൂലികങ്ഗം…പേ… നേസജ്ജികങ്ഗന്തി. താനി അത്ഥതോ ലക്ഖണാദീഹി ച വുത്താനേവ.

കസ്സ ധുതങ്ഗസേവനാ സപ്പായാതി രാഗചരിതസ്സ ചേവ മോഹചരിതസ്സ ച. കസ്മാ? ധുതങ്ഗസേവനാ ഹി ദുക്ഖാപടിപദാ ചേവ സല്ലേഖവിഹാരോ ച. ദുക്ഖാപടിപദഞ്ച നിസ്സായ രാഗോ വൂപസമ്മതി. സല്ലേഖം നിസ്സായ അപ്പമത്തസ്സ മോഹോ പഹീയതി. ആരഞ്ഞികങ്ഗരുക്ഖമൂലികങ്ഗപടിസേവനാ വാ ഏത്ഥ ദോസചരിതസ്സാപി സപ്പായാ. തത്ഥ ഹിസ്സ അസങ്ഘട്ടിയമാനസ്സ വിഹരതോ ദോസോപി വൂപസമ്മതീതി അയം ധുതാദീനം വിഭാഗതോ വണ്ണനാ.

സമാസബ്യാസതോതി ഇമാനി പന ധുതങ്ഗാനി സമാസതോ തീണി സീസങ്ഗാനി, പഞ്ച അസമ്ഭിന്നങ്ഗാനീതി അട്ഠേവ ഹോന്തി. തത്ഥ സപദാനചാരികങ്ഗം, ഏകാസനികങ്ഗം, അബ്ഭോകാസികങ്ഗന്തി ഇമാനി തീണി സീസങ്ഗാനി. സപദാനചാരികങ്ഗഞ്ഹി രക്ഖന്തോ പിണ്ഡപാതികങ്ഗമ്പി രക്ഖിസ്സതി. ഏകാസനികങ്ഗഞ്ച രക്ഖതോ പത്തപിണ്ഡികങ്ഗഖലുപച്ഛാഭത്തികങ്ഗാനിപി സുരക്ഖനീയാനി ഭവിസ്സന്തി. അബ്ഭോകാസികങ്ഗം രക്ഖന്തസ്സ കിം അത്ഥി രുക്ഖമൂലികങ്ഗയഥാസന്ഥതികങ്ഗേസു രക്ഖിതബ്ബം നാമ. ഇതി ഇമാനി തീണി സീസങ്ഗാനി, ആരഞ്ഞികങ്ഗം, പംസുകൂലികങ്ഗം, തേചീവരികങ്ഗം, നേസജ്ജികങ്ഗം, സോസാനികങ്ഗന്തി ഇമാനി പഞ്ച അസമ്ഭിന്നങ്ഗാനി ചാതി അട്ഠേവ ഹോന്തി.

പുന ദ്വേ ചീവരപടിസംയുത്താനി, പഞ്ച പിണ്ഡപാതപടിസംയുത്താനി, പഞ്ച സേനാസനപടിസംയുത്താനി, ഏകം വീരിയപടിസംയുത്തന്തി ഏവം ചത്താരോവ ഹോന്തി. തത്ഥ നേസജ്ജികങ്ഗം വീരിയപടിസംയുത്തം. ഇതരാനി പാകടാനേവ.

പുന സബ്ബാനേവ നിസ്സയവസേന ദ്വേ ഹോന്തി പച്ചയനിസ്സിതാനി ദ്വാദസ, വീരിയനിസ്സിതം ഏകന്തി. സേവിതബ്ബാസേവിതബ്ബവസേനപി ദ്വേയേവ ഹോന്തി. യസ്സ ഹി ധുതങ്ഗം സേവന്തസ്സ കമ്മട്ഠാനം വഡ്ഢതി, തേന സേവിതബ്ബാനി. യസ്സ സേവതോ ഹായതി, തേന ന സേവിതബ്ബാനി. യസ്സ പന സേവതോപി അസേവതോപി വഡ്ഢതേവ, ന ഹായതി, തേനാപി പച്ഛിമം ജനതം അനുകമ്പന്തേന സേവിതബ്ബാനി. യസ്സാപി സേവതോപി അസേവതോപി ന വഡ്ഢതി, തേനാപി സേവിതബ്ബാനിയേവ ആയതിം വാസനത്ഥായാതി.

ഏവം സേവിതബ്ബാസേവിതബ്ബവസേന ദുവിധാനിപി സബ്ബാനേവ ചേതനാവസേന ഏകവിധാനി ഹോന്തി. ഏകമേവ ഹി ധുതങ്ഗം സമാദാനചേതനാതി. അട്ഠകഥായമ്പി വുത്തം ‘‘യാ ചേതനാ, തം ധുതങ്ഗന്തി വദന്തീ’’തി.

ബ്യാസതോ പന ഭിക്ഖൂനം തേരസ, ഭിക്ഖുനീനം അട്ഠ, സാമണേരാനം ദ്വാദസ, സിക്ഖമാനസാമണേരീനം സത്ത, ഉപാസകഉപാസികാനം ദ്വേതി ദ്വാചത്താലീസ ഹോന്തി. സചേ പന അബ്ഭോകാസേ ആരഞ്ഞികങ്ഗസമ്പന്നം സുസാനം ഹോതി, ഏകോപി ഭിക്ഖു ഏകപ്പഹാരേന സബ്ബധുതങ്ഗാനി പരിഭുഞ്ജിതും സക്കോതി. ഭിക്ഖുനീനം പന ആരഞ്ഞികങ്ഗം ഖലുപച്ഛാഭത്തികങ്ഗഞ്ച ദ്വേപി സിക്ഖാപദേനേവ പടിക്ഖിത്താനി, അബ്ഭോകാസികങ്ഗം, രുക്ഖമൂലികങ്ഗം, സോസാനികങ്ഗന്തി ഇമാനി തീണി ദുപ്പരിഹാരാനി. ഭിക്ഖുനിയാ ഹി ദുതിയികം വിനാ വസിതും ന വട്ടതി. ഏവരൂപേ ച ഠാനേ സമാനച്ഛന്ദാ ദുതിയികാ ദുല്ലഭാ. സചേപി ലഭേയ്യ സംസട്ഠവിഹാരതോ ന മുച്ചേയ്യ. ഏവം സതി യസ്സത്ഥായ ധുതങ്ഗം സേവേയ്യ, സ്വേവസ്സാ അത്ഥോ ന സമ്പജ്ജേയ്യ. ഏവം പരിഭുഞ്ജിതും അസക്കുണേയ്യതായ പഞ്ച ഹാപേത്വാ ഭിക്ഖുനീനം അട്ഠേവ ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാനി. യഥാവുത്തേസു പന ഠപേത്വാ തേചീവരികങ്ഗം സേസാനി ദ്വാദസ സാമണേരാനം, സത്ത സിക്ഖമാനസാമണേരീനം വേദിതബ്ബാനി. ഉപാസകഉപാസികാനം പന ഏകാസനികങ്ഗം, പത്തപിണ്ഡികങ്ഗന്തി ഇമാനി ദ്വേ പതിരൂപാനി ചേവ സക്കാ ച പരിഭുഞ്ജിതുന്തി ദ്വേ ധുതങ്ഗാനീതി ഏവം ബ്യാസതോ ദ്വേചത്താലീസ ഹോന്തീതി അയം സമാസബ്യാസതോ വണ്ണനാ.

ഏത്താവതാ ച ‘‘സീലേ പതിട്ഠായ നരോ സപഞ്ഞോ’’തി ഇമിസ്സാ ഗാഥായ സീലസമാധിപഞ്ഞാമുഖേന ദേസിതേ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ യേഹി അപ്പിച്ഛതാസന്തുട്ഠിതാദീഹി ഗുണേഹി വുത്തപ്പകാരസ്സ സീലസ്സ വോദാനം ഹോതി, തേസം സമ്പാദനത്ഥം സമാദാതബ്ബധുതങ്ഗകഥാ ഭാസിതാ ഹോതി.

ഇതി സാധുജനപാമോജ്ജത്ഥായ കതേ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ

ധുതങ്ഗനിദ്ദേസോ നാമ ദുതിയോ പരിച്ഛേദോ.