൧൧. വിസേസന+മേകത്ഥേന

വിസേസനം സ്യാദ്യന്തം വിസേസ്സേന സ്യാദ്യന്തേന സമാനാധികരണേനസഹേ+കത്ഥം ഹോതി.

സമാനത്ഥേ പദേ യത്ഥ, ഭേദ്യഭേദകവാചകേ;

വിസേസനസമാസോ+യം, വിസേസ്സത്ഥപധാനതോ.

വിസേസ്സഗത+മേവ+ത്ര, ലിങ്ഗ+മേതം പരം തതോ;

കമ്മധാരയ+മിച്ചേ+സ, സമാസോ+ഞ്ഞേഹി സഞ്ഞിതോ.

സുത്തേ വിസേസ്സേനാതി അവുത്തേപി വിസേസനസ്സ സമ്ബന്ധീസദ്ദത്താ സാമത്ഥിയതോ ലബ്ഭമാനആകഡ്ഢിതസദ്ദം പതി ‘‘വിസേസ്സേനാ’’തി വുത്തം. വുത്തഞ്ച –

സാമഞ്ഞവത്ഥു യാ വത്ഥ+ന്തരതോ തു വിസേസിയ;

ഏകപ്പകാരേ ഠപനാ, വിസേസന+മിതീ+രിതം.

ഏകപ്പകാരഗം വത്ഥു, വിസേസ്സന്തി പവുച്ചതി;

പദാനി യാനി യാനേവ, സമ്ബന്ധ+മുപയന്തി+ഹ;

ഗമ്യതേ കാമചാരേന, വിസേസന+വിസേസ്സതാതി.

ഏത്ഥ ച ഉപ്പലദബ്ബം രത്തുപ്പലാദിതോ വിസേസയതീതി നീലസദ്ദോ വിസേസനം. തേന വിസേസിയതീതി ഉപ്പലസദ്ദോ വിസേസ്സം. അപി ച ഭമര+ങ്ഗാരാദിസാമഞ്ഞ നീലത്ഥതോ വിസേസിയതീതി നീലം വിസേസ്സം. ന വത്ഥാദീനം, ഉപ്പലസ്സേവാതി വിസേസനതോ ഉപ്പലം വിസേസനംതി കാമചാരേനേതി വുത്തം. അപി ച –

പരിതോ അയന്ത്യ+നേന+ത്ഥാ, പരിയായോതി വുച്ചതി;

ഗോവാചാതി പവുത്തേ തു, വാചത്ഥോ തു വിസേസനം.

വിസേസ്സേ ദിസ്സമാനാ യാ, ലിങ്ഗ+സംഖ്യാ+വിഭത്തിയോ;

തുല്യാധികരണേ ഭിയ്യോ, കത്തബ്ബാ താ വിസേസനേതി –

വുത്തത്താ മഹന്തോ+ച്ചാദീസു സമാനലിങ്ഗാദയോ ദട്ഠബ്ബാ. ഭിയ്യോതി കിം, ദേവാ പമാണം ഇച്ചാദി.

സോ ച ഛബ്ബിധോ വിസേസനപുബ്ബപദോ, വിസേസനുത്തരപദോ, വിസേസനോഭയപദോ, ഉപമാനുത്തരപദോ, സമ്ഭാവനാപുബ്ബപദോ, അവധാരണപുബ്ബപദോതി.

തത്ഥ വിസേസനപുബ്ബപദേ താവ-മഹന്തോ ച സോ പുരിസോ ചാതി വാക്യേ ഇമിനാ സുത്തേന സമാസോ. ‘‘ട ന്ത+ന്തൂനം’’തി ന്തസ്സ ടാദേസേ ദീഘോ ഹോതി, മഹാപുരിസോ, മഹാപുരിസാ ഇച്ചാദി.

വാക്യേ തുല്യാധികരണഭാവ പകാസനത്ഥം ച+ത-സദ്ദപയോഗോ. വുത്തിയന്തു സമാസേനേവ തപ്പകാസനതോ ന തപ്പയോഗോ. ഏവ+മഞ്ഞത്രാപി വുത്തത്ഥാന+മപ്പയോഗോ. ഏവം മഹാവീരോ, മഹാമുനി. മഹന്തഞ്ച തം ബലഞ്ചാതി മഹാബലം, മഹബ്ഭയം. സന്തോ ച സോ പുരിസോ ചാതി സപ്പുരിസോ. തഥാ പുബ്ബപുരിസോ, അപരപുരിസോ, പഠമപുരിസോ, മജ്ഝിമപുരിസോ, ഉത്തമപുരിസോ, പരപുരിസോ, സേതഹത്ഥീ, കണ്ഹസപ്പോ, നീലുപ്പലം, രത്തുപ്പലം, ലോഹിതചന്ദനം. ക്വചി ന ഹോതി, പുണ്ണോ മന്താനീപുത്തോ, ചിത്തോ ഗഹപതി. പുമാ ച സോ കോകിലോ ചാതി പുങ്കോകിലോ, ഉത്തരപദേ പുമസ്സ പും ഹോതി. ഏവം പുന്നാഗോ.

ഖത്തിയാ ച സാ കഞ്ഞാ ചാതി ഖത്തിയകഞ്ഞാ.