൯. പഞ്ഹേ

പച്ഛിമം പച്ഛിമം പദന്തിആദീസു പഞ്ഹോതി പുരിമം പദം, സമ്പുച്ഛനാതി പച്ഛിമം പദന്തിആദിനാ ദട്ഠബ്ബം. സമേച്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പുച്ഛനാ സമ്പുച്ഛനാ, യാചനം ദേഹീ ത്യാദിനാ യാചനമത്ഥം, ഇട്ഠസ്സാസമ്പത്തസ്സാത്ഥനമിട്ഠാസിംസനം. പത്തകാലവസേന ച വിസയഭേദേന ഭിന്നായ പീതി യോജേത്വാ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. പത്തകാലം ദസ്സേതി നിമിത്തഭൂതസ്സാതിആദിനാ. നിമിത്തഭൂതസ്സാതി തംതംകിച്ചസമ്പജ്ജനേ കാരണഭൂതസ്സ. വിധി നാമ ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായിക നിമന്തണാമന്തണാജ്ഝേസനപേസനാനി. ഏത്ഥ ച അനുഞ്ഞാപത്തകാലേസു ച പഞ്ചമീ വിഹിതാ പരേഹി, ദിട്ഠധമ്മികാദീസു പഞ്ചസു സത്തമീ. ഇധ പന തേ ദ്വേപി വിധിവിസേസായേവാതി വിധിമ്ഹി അന്തോകരിത്വാ ഏയ്യാദിം വിധാതും യം വുത്തം വുത്തികാരേന, തദിദാനി വത്തുകാമോ ആഹ- ‘അനുഞ്ഞാപത്തകാലേസുപി’ച്ചാദി. വിധിപ്പതീതിമേവ പകാസേതി ‘ഏവം കരേയ്യാസീ’’തിച്ചാദിനാ. അനുജാനന്തോപി ദീപേന്തോപി കിരിയാസു ബ്യാപാരേതിയേവാതി ബ്യാപാരണമ്പതീതിതോതി യോജേത്വാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

പേസനേപി കേസഞ്ചി ബ്യാകരണഞ്ഞൂനം സത്തമീവിധിച്ഛിതോതിവുത്തികാരേന യം വുത്തം, തം ദാനി വത്തുമാഹ- ‘പേസനേ പി’ച്ചാദി. സമൂലതന്തി കേസഞ്ചി സദ്ദികാനം സത്തമീവിധിവിധാനമൂലേന സമൂലതം. ‘‘അനുമതിപരികപ്പത്ഥേസു സത്തമീ’’തി (൩-൧-൧൧) കച്ചാനസുത്തം. കത്തുമിച്ഛതോ പരസ്സ അനുജാനനം അനുമതി, പരികപ്പനം സല്ലക്ഖണം നിരൂപനം പരികപ്പോ ഹേതുഫലകിരിയാ സമ്ഭവോ ച, തസ്മിം അനുമത്യത്ഥേ ച പരികപ്പത്ഥേ ച സത്തമീവിഭത്തി ഹോതീതി അത്ഥോ. അത്ഥഗ്ഗഹണേന വിധിനിമന്തണാമന്തണാജ്ഝേസന പത്ഥനാപത്തകാലേസു ച.