൭. ഏയ്യാ

ഏയ്യാദോതീമിനാ ഏയ്യാദ്യത്ഥോ ഗഹിതോതി ബോധേതും യേനേച്ചാദികം വുത്തം. നിമിത്തസദ്ദാപേക്ഖായ തന്തി വത്തബ്ബേ വിസയസദ്ദാപേക്ഖായസോതി വുത്തം. തേസന്തി ഏയ്യാദീനം. വിസയം ദസ്സേതി ‘ഹേതുഫലേസ്വിച്ചാദികോ’തി. ആദിസദ്ദേന പഞ്ഹപത്ഥനാദയോ ഗഹിതാ. അഥാത്ര ക്രിയഗ്ഗഹണാഭാവേ ക്രിയാതിപത്തിയന്തി കഥം ലബ്ഭതിച്ചാഹ- ‘ക്രിയാതി പത്തിയ’ന്തി ആദി. ക്രിയാതിപത്തിയന്തി വിവരണം കതന്തി സമ്ബന്ധോ.

അഭിധേയ്യദ്വാരേനാതി കിരിയാസങ്ഖാതഅത്ഥമുഖേന, പകതക്രിയത്ഥ വിസേസനത്താതി ക്രിയത്ഥാധികാരതോ അധികതസ്സ ധാതുസ്സ വിസേസനത്താ. ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘അതിപത്തിയന്തി അധികതക്രിയത്ഥവിസേസനം, വിസേസനഞ്ച ഹോന്തം നോജുകം ഭവിതുമരഹതി കിഞ്ചരഹി അഭിധേയ്യദ്വാരേന, തഥാഹി അതിപതനം നാമ ക്രിയായ ഹോതി, ന ക്രിയത്ഥസ്സ അയുജ്ജനതോ, തസ്മാ അതിപത്തിയന്തിവുത്തേക്രിയാതിപത്തി യന്തി ഇദം ക്രിയത്ഥവിസേസനം ഹോന്തം അഭിധേയ്യദ്വാരേന ഹോതീതി ക്രിയാതിപത്തിയന്തി വിവരണം കത’’ന്തി. വിധുരപ്പച്ചയോപനിപാതതോതി വിരുദ്ധപ്പച്ചയസമവായാതി അത്ഥോ.

കാരണവേകല്ലതോവാതി ഹേതുമതോ ഫലസ്സ യോ ഹേതു തസ്സ വികലത്തേന. തത്രേതീമസ്സ അത്ഥോ വത്തമാനവിസയേതി. ക്രിയാതിപത്തിയന്തി ഭൂതാദി ക്രിയാതിപത്തിയം. ലിങ്ഗതോതി നിമിത്തേന. ഗമകേന ലിങ്ഗേന ഗമ്മായാതിപത്തിയാ ബുജ്ഝനകാലം വത്തമാനോ കാലോ ന തിട്ഠതി അതിക്കമതീതി ആഹ- ‘വത്തമാനതായ ബ്യതിക്കമാ’തി. തദേവ ഫുടയതി ‘സമകാല’ന്തിആദിനാ. സമകാലന്തി ഏകക്ഖണേ. വത്തമാനസ്സ ക്രിയാതിപത്യസമ്ഭവാ തദവസിട്ഠാതീതാനാഗതേസ്വേയ്യാദീനമ്ഭാവോ (അഞ്ഞഥാ) നുപപത്തിയാതി വുത്തം വുത്തിയം ‘സാമത്ഥിയാതിആദി.

ലിങ്ഗേനാതി ഏത്ഥ പുബ്ബേ ദക്ഖിണേന ഗമനേ സതി സകടിസ്സാപരിയാ ഭവനദസ്സനം ദക്ഖിണേന ഗമനസ്സ സകടാപരിയാഭവനഹേതുത്തേ ലിങ്ഗം, ദക്ഖിണേന ഗമനസ്സാതിപത്തിയാ അഞ്ഞതോ ഗമനാദി ലിങ്ഗം. സകടാ കിരിയാഭവനാതിപത്തിയാ സകടേ ഗരുഭാരാരോപനാദി ലിങ്ഗം. പഠമവയേ അരഹത്തഭവനം തംഹേതുഭൂതഞ്ച പബ്ബജ്ജം പരേസം പഠമവയേ പബ്ബജ്ജാനിമിത്താരഹത്തപ്പത്തിലിങ്ഗേന വിഞ്ഞായ പബ്ബജ്ജായാതിപത്തി ഘരകമ്മബ്യാവടതാദിലിങ്ഗേന, അരഹത്തസ്സാതിപത്തി ച പബ്ബജ്ജാനിമിത്താഭാവേന [ഭാവവിരഹേന (പോത്ഥകേ)] ലിങ്ഗേനാവസീയതേതി ലിങ്ഗേന ഭൂത ക്രിയാതിപത്തി പന വേദിതബ്ബാ, യദി പനേവമഭിഞ്ഞാലാഭീ പയുഞ്ജതി തദാ പച്ചക്ഖഞാണേനേവ സബ്ബം വിഞ്ഞായ പയുഞ്ജതീതി വേദിതബ്ബം. ലിങ്ഗതോവസീയമാനായന്തി പന ബാഹുല്ലേന വുത്തം.