൧൪. പുബ്ബ

മഹാവാക്യരൂപത്താ പകരണസ്സ തദപേക്ഖായ വാക്യേകദേസത്തം ‘‘വത്തമാനേ തിഅന്തി, ഭവിസ്സതി’’ച്ചാദീനം വാക്യാനന്തി ആഹ ‘വാക്യേകദേസേഹീ’തി. അതോയേവമാഹ-വാക്യാവയവോപരോ-ധുനാ കരീയതേ’തി. വിധിവാക്യത്തമസ്സ ദസ്സേത്വാ നിയമവാക്യത്തം ദാനി ദസ്സേതും ‘അഥവാ നിയമത്ഥമിദന്ത്യാദീന’ന്ത്യാഹ. നിയമസുത്തത്തമേവ ഫുടയതി ‘തേഹി’ച്ചാദിനാ. തേഹി തേഹി സുത്തേഹീതി ‘‘വത്തമാനേ തി അന്തി’’ച്ചാദീഹി തേഹി തേഹി സുത്തേഹി. ഇമിനാതി ‘‘പുബ്ബപരാ’’ദിനാ ഇമിനാ സുത്തേന. നനു തുമ്ഹാമ്ഹസേസേസൂതി ഏത്തകേ വുച്ചമാനേ ‘തുമ്ഹാമ്ഹസദ്ദവചനീയേസു തദഞ്ഞസദ്ദവചനീയേസു ച കാരകേസൂ’തി അയം വിസേസോ കുതോ ഗമ്യതേ യേനേവം വിവടംത്യാഹ- ‘കത്തുകമ്മേ’ച്ചാദി. കത്താദീസു വിധാനഞ്ച വക്ഖതി.

കത്തുകമ്മാനമേവാതി ഇമിനാ ഭാവം ബ്യവച്ഛിന്ദതി. തഥാ ച വക്ഖതി- ‘തുമ്ഹാമ്ഹസദ്ദവചനീയത്താഭാവാ’തി. അസത്വഭൂതായേച്ചാദികമേകവചന സമ്ഭവേ കാരണം, തുമ്ഹാമ്ഹേച്ചാദികന്തു പഠമപുരിസസമ്ഭവേ. തുമ്ഹാമ്ഹസേസേസു ഹോന്താ മജ്ഝിമുത്തമപഠമാ കഥം ഭാവാദീസു വിഞ്ഞായന്തി കഥഞ്ച തുമ്ഹാമ്ഹാദിസദ്ദവചനീയസ്സ കാരകത്ഥസ്സാഖ്യാതേന തത്ഥ വിഹിതേന സഞ്ഞാവിഭത്താ തുമ്ഹാമ്ഹാദിസദ്ദപ്പയോഗാഭാവോച്ചാസങ്കിയ യം വുത്തം വുത്തിയം തംദാനി വിവരന്തേന ‘യദി ഭാവാദീസു മാനാദയോ ന വിധീയന്തേ തദാമാനാദീസു പരേസു ഭാവാദീസു ക്യലാദീനം വിധാനമേവ നോപപജ്ജതീ’തി ഇമിനാ സാമത്ഥിയേന തുമ്ഹാദീസു കാരകേസു മജ്ഝിമാദീനം ഭാവോ വിഞ്ഞായതി തേനേവ തുമ്ഹാദികാരകത്ഥസ്സ തത്ഥ വിഹിതേനാഖ്യാതേന സഞ്ഞാപിതത്താ തുമ്ഹാദിസദ്ദപ്പയോഗോ നാമ ന ഹോതീതി ദസ്സേതും ‘തുമ്ഹാദിസ്വി’ച്ചാദികമാരദ്ധം. യജ്ജേവം തുമ്ഹാദിസദ്ദപ്പയോഗോയേവ ന സിയാ ച്ചാഹ- ‘യജ്ജേവ മിച്ചാദി. പരിഹാരമാഹ- ‘സസദ്ദേനാ’തി. തുമ്ഹാദിസദ്ദേന. ബ്രാഹ്മണാഇച്ചനേനാഭിഹിതമേവ ബഹുത്തം ബഹവോതി വചനേനാനുജ്ജതേ. വചനാഭാവേ കഥം തുല്യാധികരണത്തംത്യാഹ- ‘അനുജ്ജമാനസ്സി’ച്ചാദി. അനുജ്ജമാനസ്സാതിഅനുവദിതബ്ബസ്സ ഗച്ഛതിച്ചാദിനാ നിദ്ദിട്ഠസ്സ കത്തുനോ.

അനുവാദേനാതി (തുമ്ഹാദി) അനുവാദേന. ‘‘നാമമ്ഹി പയുജ്ജമാനേപി തുല്യാധികരണേ പഠമോ’’തി (൩-൧-൫) കച്ചാനവചനം, തേനാഹ- ‘തേനേവി’ച്ചാദി. അസമാനാധികരണത്താ ഹി ‘തയാപച്ചതേ’ച്ചാദോ ന ഭവതി. തഥാഹി തയേച്ചേതം കത്തുവാചീ പച്ചതേച്ചേതം കമ്മവാചീ കമ്മേ ആഖ്യാതപ്പച്ചയ വിധാനതോ.

‘ഏഹി മഞ്ഞേ രഥേന ഗമിസ്സസീ’തി പാണിനിയാതിമതനിപ്ഫാദനക്കമോ (നിരസ്സ) തേ ‘പരിഹാസേ’ച്ചാദിനാ. മഞ്ഞതിസ്സ പയോഗേതി ഉപപദവസേന മനധാതുസ്സ പയോഗേ. ധാതുമ്ഹാതി ഗമിആദിതോ. ഉത്തമ പുരിസേകവചനേ പത്തേതി ഗമിസ്സാമീതി പത്തേ. മജ്ഝിമോഭിമതോതി ഗമിസ്സസീത്യഭിമതോ. മജ്ഝിമേ പത്തേതി മഞ്ഞസേതി പത്തേ, ഉത്തമേകവചന മിട്ഠന്തി മഞ്ഞേതിട്ഠം. ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘മഞ്ഞസേ ത്വം രഥേന ഗമിസ്സാമീതി വത്തബ്ബേ മഞ്ഞേ ത്വം രഥേന ഗമിസ്സസീതി ഭവതീതി (വുത്ത’’ന്തി). ഏഹി മഞ്ഞേച്ചാദി ന കിഞ്ചി വുത്തം വുത്തിയം. യഥാസവിസയേവമജ്ഝിമുത്തമാ സമ്പജ്ജന്തി, തഥാസമ്ബന്ധമുപദസ്സയമാഹ- ‘ഏവമേത്ഥാഭിസമ്ബന്ധോ’ച്ചാദി. പരാഭിമതം സമ്ബന്ധം കുരുമാനോ ആഹ- ‘നത്വേവ’മിച്ചാദി. അഥോച്ചതേച്ചാദിനാ പരാധിപ്പായമാഹ- ‘യദേ’ച്ചാദി.

യദേവമഭിസമ്ബന്ധോതി ‘മഞ്ഞസേ ത്വം രഥേന ഗച്ഛാമീ’തി യദാ ഏവമഭിസമ്ബന്ധോ കരീയതീത്യത്ഥോ. സോ ചേവമനുഗതോതി ‘മഞ്ഞേ അഹം ത്വം രഥേന ഗച്ഛസി’ച്ചേവം സോ ച പയോഗോ അനുഗതോത്യത്ഥോ. പകാരന്തരകപ്പനായാതി ‘മഞ്ഞസേ ത്വം രഥേന ഗച്ഛാമീ’തി അന്തരകപ്പനായ.