൫൭. കത്ത

നനുചാരമ്ഭേതി വുത്തം- ‘കിരിയാരമ്ഭേ’തി കഥന്തി ആഹ- ‘സോചേ’ച്ചാദി. സോ ച ആരമ്ഭോ. കിരിയായേവ ആരമ്ഭോകിരിയാരമ്ഭോ തസ്മിം. കിരിയാരമ്ഭേതി സാമഞ്ഞേന വുത്തത്താ കിരിയത്ഥവിസേസനം വാ ഏതംസിയാ പച്ചയത്ഥവിസേസനം വാ ഉഭയഥാപി ന ദോസോതി ദസ്സേതുമാഹ- ‘കിരിയത്ഥവിസേസനം ചേത’ന്തിആദി. പച്ചയത്ഥവിസേസനപക്ഖേപി സാമത്ഥിയാ ആരമ്ഭേ കിരിയത്ഥസ്സാപി പവത്തീ ഹോതീതി ദസ്സേതുമാഹ- ‘കിരിയത്ഥസ്സാപി’ച്ചാദി. സാമത്ഥിയം ദസ്സേതി ‘സാമത്ഥിയമ്പനാ’തിആദിനാ. അനന്തരസുത്തേന യോ വിഹിതോ ക്തോ, സോപി സാമഞ്ഞേന വചനതോ ഭാവകമ്മേസു ആരമ്ഭേപി ഹോതീതി യോജനാ. സാമഞ്ഞേന വചനതോതി ‘‘ക്തോ ഭാവകമ്മേസൂ’’തി (൫-൫൬) സാമഞ്ഞേന വചനതോ. ഭാവകമ്മേസുചേതി ഏവം ന വുത്തന്തി ‘യഥാപത്തഞ്ചേ’തി വദതാ വുത്തികാരേനേവം ന വുത്തന്തി അത്ഥോ.

കസ്മാ ഏവം ന വുത്തന്തി ആഹ- ‘പുബ്ബസ്മിം വിയാ’തി ആദി. അനിയമുപ്പത്തി സഞ്ഞായ സതി ഞാപനന്തി തന്നിസേധേതുമാഹ- ‘പുനബ്ബചനതോ’തിആദി. മാസങ്കീതി കമ്മനി, തേനേവുപ്പത്തീതി പഠമാ. ഏവം മഞ്ഞതേ ‘‘ഭാവകമ്മ ഗഹണം ചാകാരേനാനുകഡ്ഢിയ ‘ഭാവകമ്മേസു ചാ’ത്യനേന ക്തേവിധീയ മാനേ ഇദമാസങ്കീയതേ ‘പുബ്ബേനേവ സാമഞ്ഞേന സിദ്ധേ പുനബ്ബചനാ [പുനബ്ബചനം] കിരിയത്ഥാനിയമേന ത്തസ്സുപ്പത്തീ’തി, യഥാപത്തഞ്ചേതി ഹ്യുച്ചമാനേ ചകാരേന യഥാപത്തമ്പി കാരിയമനുഞ്ഞായതേതി പുബ്ബേനേവ വചനേന ഭാവകമ്മേസ്വാരമ്ഭേപി യഥാപത്തോ ക്തോ ഭവതീതി വിഞ്ഞായതേ’’തി. ഏവഞ്ചരഹി ഭാവകമ്മേസ്വാരമ്ഭേപി പുബ്ബേനേവ സിദ്ധത്താ ‘‘കത്തരിആരമ്ഭേ’’ഇച്ചേവ വുച്ചേയ്യ കിം ചകാരേനേ ച്ചാസങ്കിയാഹ- ‘പദാനമവധാരണ ഫലത്താ’ച്ചാദി.

നനുചാദിഭൂതോ കിരിയാക്ഖണോ ആരമ്ഭോ നാമ, ബഹൂഹി കിരിയാക്ഖണേഹി കടേ പരിസമത്തേയേവ ഭൂതോ കാലോ ച ഭവതീതി കിരിയാഫലസ്സാപരിനിപ്ഫന്നത്താ വത്തമാനോവ കാലോതി തത്രക്തോ ന പപ്പോതിച്ചാസങ്കിയാഹ- ‘കിരിയാഫലസ്സി’ച്ചാദി. കടേകദേസസ്സാപി കടത്താ തസ്സ ച നിബ്ബത്തത്താ ഭൂതവചനിച്ഛാതി ഭാവോ. നനുചാദിസൂതേ കിരിയാക്ഖണകാലേ കടോ നാഭിനിബ്ബത്തോ, കടകാരണഭൂതാ ബീരണാവ ഹി തദാ സന്തി, ന ച തദവത്ഥാ തേ ഏവ കടോതി കഥം ‘പകതോ കടോ’തി ഭൂതകാലേന പകതസദ്ദേന കടസദ്ദസമാനാധികരണത്തമിച്ചാഹ- ‘ആദിഭൂതേനേ’ച്ചാദി. തത്ഥ തസ്മിം വിസേസേ. പകത്തും ആരഭി, പകത്തും ആരഭീയിത്ഥ, പസോത്തും ആരഭി, പസോത്തും ആരഭനന്തി അത്ഥേ ത്തോ.