൪൪. ഭാവ

കാരകം സാധകം നിബ്ബത്തകന്തി അനത്ഥന്തരം. കരോതി കിരിയം നിബ്ബത്തേതി നിമിത്തഭാവേനാതി കാരകം. കത്താദീനം കിരിയാനിമിത്തത്തന്തു സയമേവ ‘തത്ഥ കത്താ’തിആദിനാ ഭേദേന പകാസയിസ്സതി. കിരിയാനിമിത്തം… നിബ്ബത്തകേസു കത്താദീസു ഛസുപി രുള്ഹത്താ തേനേത്ഥ കത്താവാത്തപ്പധാനോ, കരണാദയോപ്യപ്പധാനാ കാരകബ്യപദേസോ ലബ്ഭന്തേ… അഞ്ഞഥാ കാരകസദ്ദേന തേസം ഗഹണം ന സിയാതി. കിമിദം കാരകന്ത്യാഹ- ‘സത്തികാരക’ന്തി. ഏവം ചരഹി ദബ്ബാദീനം കഥം കാരകത്തമിച്ചാഹ- ‘തദധികരണാ’തിആദി. തസ്സാ സത്തിയാ ആധാരാ നിസ്സയാതി അത്ഥോ, പും നപുംസകേ അധികരണസദ്ദോ. തേസു ദബ്ബാ ദീസു തിട്ഠതീതി തത്രട്ഠാ, സത്തി. തസ്സാ ഭാവോ തത്രട്ഠതാ, തായ. അഥ ദബ്ബാദീനം മുഖ്യതോ കാരകത്തേ സതി കിമായാതന്ത്യാഹ ‘യദി’ച്ചാദി.

തേസന്തി കത്താദികാരകാനം. അഞ്ഞമഞ്ഞബ്യാവുത്തരൂപത്താതി അഞ്ഞമഞ്ഞതോ ബ്യാവുത്തം നിവത്തം രൂപം കരണാദിസഭാവോ യേസം കത്താദി കാരകാനം തേ തഥാ വുത്താ, തേസം ഭാവോ തത്തം തസ്മാ. കരണ രൂപന്തി കരണം രൂപം സഭാവോ യസ്സ അധികരണസ്സ തം തഥാ വുത്തം. ഏവഞ്ചസതികോ ദോസോച്ചാഹ ‘തഥാ ചേ’ച്ചാദി. കേനചി സുകരത്തേന സപ്പധാനത്തവചനിച്ഛായം ‘ഥാലീ പചതീ’തി ഭവതി. തത്രേവുക്കംസവച നിച്ഛായം ‘ഥാലിയാ പചതീ’തി.

ഏവഞ്ചകത്വാതി നിപാതസമുദായോ-യം ഹേത്വത്ഥോ. തസ്മാതി അത്ഥോ. കത്താ നിമിത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. കത്തുട്ഠകിരിയാനിമിത്തസ്സ കത്തുനോ ഉദാഹരണം ‘ഹസതി നച്ചതീ’തി. തദത്ഥേതി തായ കമ്മസമവായിനിയാ പചനാദികിരിയായ അത്ഥേ അധിസ്സയനാദയോ പവത്തേന്തോ കിരിയായ നിമിത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏവമുപരിപി.

ഓദനം പചതി ദേവദത്തോതി കമ്മട്ഠകിരിയായ നിമിത്തഭൂതസ്സ കത്തുനോ ഉദാഹരണം. ഭാജനസങ്ഖരണമധിസ്സയനം. ആദിസദ്ദേന തണ്ഡുലവപനഇന്ധനാപഹരണാദയോ ഗയ്ഹന്തി. ദ്വിധാപത്തിയന്തി രുക്ഖാദീനം ദ്വിധാ പവത്തിയം.

ബ്യാപനേതി സമ്ബന്ധേ. ഗിരധാതുതോ അപ്പച്ചയേ- ‘‘ഏഓനമ വണ്ണേ’’തി (൧൩൭) സുത്തേ ‘അവണ്ണേതി യോഗവിഭാഗതോ ഗകാരേ ഇകാരസ്സ അത്തം ഹോതീതി ദസ്സേതുമാഹ- ‘അവണ്ണേതി യോഗവിഭാഗാ അത്തം ഇസ്സാ’തി. അഞ്ഞഥാപി പടിപാദേതുമാഹ- ‘ഏസ്സ വാ’തിആദി. ഏസ്സാതി ‘‘ലഹുസ്സുപന്ഥസ്സാ’’തി (൫-൮൭) കതഏസ്സ. സകലേനാതി ‘ഏഓനമ വണ്ണേ’’തി സകലേന സുത്തേന. പുരീതി നിപാതോ.

ഈസക്കരോതി ബിന്ദുലോപോ, ദ്വിത്തം, സാമഞ്ഞേന വിധാനതോതി പരേസം വിസേസവിധാനസബ്ഭാവമാഹ. ഗണികാലയം ഗണികാനം ഗേഹം. നേപഥ്യമാകപ്പോ. ദത്തോലദ്ധോതി പച്ചയസ്സ കമ്മസാധനത്തം ദീപേതുംവുത്തം. വിനാലിങ്ഗവചനേഹി പാടിപദികത്ഥം നിദ്ദിസിതും ന സക്കാതി ഭാവേതി സബ്ബലിങ്ഗസങ്ഖ്യാസമ്ബന്ധയോഗ്ഗപാടിപദികത്ഥസാമഞ്ഞേ പച്ചയനിമിത്തത്തേന ഗഹിതേപി സാമഞ്ഞേ ചരിതത്ഥത്താ ലിങ്ഗവചനം നപ്പധാനന്തി ഇട്ഠിആവുധന്തീ ഇത്ഥി നപുംസകേഭാവേ, പാകാതി ബഹുവചനേപി ഭാവേ ഭവതി ഏവ.