൧൨. ധാത്വാ

അപരിനിപ്ഫന്നോതി അനിപ്ഫന്നോ അസിദ്ധാവത്ഥോതി അത്ഥോ. കാരകസാധിയോതി യഥാലാഭം കാരകേഹി സാധിയോ. അസത്വഭൂതോതി അദബ്ബഭൂതോ. അയന്തു കിരിയാരൂപോ പദത്ഥോ പചത്യാദീനം വിക്ലേദനാദിപധാനകിരിയാരൂപോ ച തദവയവരൂപാ പുബ്ബപരീഭൂതഉദ്ധനാരോ പനാദികാദയോ താദത്ഥിയാ ച പചത്യാദിവചനീയാ. തസ്മാ യഥാ വുത്തലക്ഖണേ ധാത്വത്ഥേ ധാതുതോ വിധീയമാനോ ത്യാദിപ്പച്ചയോ തഥാഭൂതമേവ വദതീതി ഭേദാഭാവാ അഭേദസങ്ഖ്യായേകവചനേനോച്ചതേ, ‘ന ബഹുവചനേന, തേനേത്ഥ ‘ഠീയതേ ദേവദത്തേന, ഠീയതേ ദേവദത്തേഹീ’തി ഭവതി. ന യതോകുതോചീതിആദിനാ യതോ യത്ഥ ന ദിസ്സതി, തതോ തത്ഥ ന ഹോതീതി ദീപേതി. യതോ യത്ഥ വിധി, സ തസ്സ സമ്ബന്ധീ ഭവതീതി നാമേഹി വചനീയത്ഥതോ-ത്ഥന്തരഭൂതോ യോയം ധാത്വത്ഥോ കമാദീനമത്ഥഭൂതോ, സോ സകത്ഥോതി സകത്ഥേയേവായമിപ്പച്ചയോ ചുരാദിണിവിയാതി വേദിതബ്ബോ.

തസ്സചാതി ഏകാരസ്സ ച. അഥ അതിഹത്ഥയതിച്ചാദോ പാദിവിസിട്ഠേ ഏവ ധാത്വത്ഥേ ഇപ്പച്ചയസ്സ വിധാനാ തദത്ഥവിഹിതേനേവ ഇപ്പച്ചയേന പാദിവിസിട്ഠോ ധാത്വത്ഥോ വുത്തോ, തേന കിമത്ഥോ ഇപ്പച്ചയന്തസ്സ പാദിയോഗോച്ചാസങ്കിയ പയോജനമാഖ്യാതുമാഹ- ‘അതിഹത്ഥയതി’ച്ചാദി. ന സാമത്ഥിയന്തി സമത്ഥതാ നത്ഥീതി അത്ഥോ.