൧൦. സദ്ദാ

നനു ച അസതി സുത്തേ ദുതിയാഗ്ഗഹണേ ദുതിയന്തേഹിച്ചായം വിസേസോ കുതോ ലബ്ഭതേ യേന ‘സദ്ദാദീഹി ദുതിയന്തേഹീ’തി വിവരണം കതന്തി സച്ചം, തഥാപി പച്ചയവിധിമ്ഹി യുത്തേപി പഞ്ചമിയാ നിദ്ദേസേ ‘സദ്ദാദീനീ’തി ദുതിയായോപാദാനസാമത്ഥിയാ തഥാ വിവരണം കതം.

സബ്ബത്ഥാതി ‘‘തമധീതേ തം ജാനാതി കണികാചാ’’ദോ (൪-൧൪) സബ്ബത്ഥ. കിരിയാവാത്യവധാരണേന യം ബ്യവച്ഛിന്നം, തമുപദസ്സേന്തോ ആഹ- ‘ന കാലേ’ച്ചാദി. യദീപി അധീതേച്ചാദീസു വത്തമാനകാലേന കത്തുനാ ഏകവചനേന ച നിദ്ദേസോ, തഥാപി തേസമപ്പധാനത്താ അഞ്ഞസ്മിമ്പി ഭൂതാദികേ കാലേ കമ്മാദോ സാധനേ ബഹുവചനേന ച പച്ചയോ സിയാ ഏവേതി ഭാവോ.

നനു ച ‘‘ധാത്വത്ഥേനാമസ്മീ’’തി (൫-൧൨) ഇപ്പച്ചയേ പത്തേ-യമാരബ്ഭതേ അസ്സപി ധാത്വത്ഥേയേവ വിധാനം, തതോ ച സദ്ദാദീഹി ധാത്വത്ഥേ ഇപ്പച്ചയേന ന ഭവിതബ്ബം, ദിസ്സതേ ച ഇപ്പച്ചയപയോഗോച്ചാസങ്കിയ ‘നായമിപ്പച്ചയസ്സ ബാധകോ’തി പടിപാദേതുമാഹ- ‘ധൂവം കരോതി’ച്ചാദി. നാനാഭിന്നം വാക്യം നാനാവാക്യം, തസ്സ ഭാവേന, തേന ഭിന്നവാക്യഭാവേനായസ്സ ഇപ്പച്ചയസ്സ ച സമുച്ചയതോതി അത്ഥോ. ‘‘ധാത്വത്ഥേനാമസ്മീ’’ത്യേകം വാക്യം, ‘‘സദ്ദാദീനി കരോത്യ’’പരം. ഏതാനി ദ്വേ ഭിന്നവാക്യാനി- ‘ധാത്വത്ഥേ നാമസ്മാ ഇപ്പച്ചയോ ഭവതി, സദ്ദാദീനി കരോതിച്ചസ്മിം അത്ഥേ ആയോ ഭവതീ’തി പച്ചേകമാഖ്യാതാപേക്ഖായ വാക്യപരിസമത്തിയാ ഭിന്നതാ, അഭിന്നേ ഹി കിരിയാപദേകവാക്യതാ, ഭിന്നേതു നാനാവാക്യതാ, നാനാവാക്യേ ച സതി സമുച്ചയോ. ന ഹി സാമഞ്ഞവിസേസഭാവേന വിധാനമേവ ബാധാഹേതു, കിഞ്ചരഹി ഏകവാക്യതാപി, തം യഥാ-‘ബ്രാഹ്മണാനം ദധി ദിയ്യതം, തക്കം കോണ്ഡഞ്ഞായേ’തി. നാനാവാക്യേ തു സമുച്ചയോ, തം യഥാ- ‘ബ്രാഹ്മണാ ഭോജീയന്തു, മാഢരായ വത്ഥയുഗലം ദീയതൂ’തി മാഢരോ ബ്രാഹ്മണഭാവേന ഭോജീയതേ വത്ഥയുഗലഞ്ച ലഭതേ, തേനോജുകം വുത്തേന വത്ഥയുഗലദാനേന സാമഞ്ഞവുത്തം ഭോജനം ന ബാധീയതേ, തഥേഹാപി ഉജുകം വിഹിതേനായേന സാമഞ്ഞവിഹിതോ ഇപ്പച്ചയോ ന ബാധീയതേ ലക്ഖിയാനുരോധേന സത്ഥകാരസ്സ വാക്യ ഭേദാഭേദോതി നാനവട്ഠിതിദോസോതി മഞ്ഞതേ. തിമ്ഹി ലേ ച സിദ്ധന്തി സമ്ബന്ധോ.

യപ്പച്ചയോ ന വിഹിതോ പാണിനീആദീഹി വിയാതി അധിപ്പായോ. ‘ജല ദല- ദിത്തിയം’. ‘‘മാനോ’’തി (൫-൬൫) മാനോ, ‘‘കത്തരി ലോ’’തി ‘‘പരോക്ഖായം ചേ’’തി (൫-൭൦) ചഗ്ഗഹണേന ‘ദല ദല’ഇതിദ്വിത്തം ‘‘ലോപോനാദിബ്യഞ്ജനസ്സ’’ (൫-൭൫) ‘‘സരമ്ഹാ ദ്വേ’’തി (൧-൩൪) ദസ്സലസ്സ ച ദ്വിഭാവേ ദദ്ദല്ലമാനാ. ജലമാനാതി അട്ഠകഥാവചനതോതി ഇമിനാ കിരിയാസമഭിഹാരേ യപ്പച്ചയാഭാവം ദസ്സേതി. ഇമിനാ ച സക്കതേ വിയ ഭുസാഭിക്ഖഞ്ഞേപി കിരിയാസമഭിഹാരോ കിരിയാപരിവത്തനം, തഞ്ച യദാ കിരിയമഞ്ഞേന കത്തബ്ബമഞ്ഞോ കരോതി, തേന കത്തബ്ബഞ്ചേതരോ, തദാ ഭവതീതി വിഞ്ഞേയ്യം. ‘‘സാമഞ്ഞവിഹിതാ വിധയോ പയോഗമനുസരന്തീ’’തി ഇമിനാ ലക്ഖണേന ‘ദല-ദിത്തിയ’ന്തി ഇമസ്മാ ‘‘മാനോ’’തി സാമഞ്ഞേന വിഹിതോ മാനപ്പച്ചയോ ഭുസത്ഥേ ആഭിക്ഖഞ്ഞേ ച ഭവിസ്സതി. ദദ്ദല്ല മാനാതി ഏത്ഥ ഭുസം ജലമാനാ, പുനപ്പുന ജലമാനാതി ച അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.