൧. തിജ

ഖമാവീമംസാസൂതി പകതിവിസേസനമേവ കഥമിച്ഛിതന്തി ആഹ- ‘സമ്ബന്ധസ്സി’ച്ചാദി, പദാനമഞ്ഞമഞ്ഞസമ്ബന്ധസ്സ പുരിസാധീനത്താതി അത്ഥോ, പകതി വിസേസനന്തി തിജമാഹ സദ്ദാനം വിസേസനം, കിമ്പന പകതിവിസേസനേ ഫല മിച്ചാഹ- ‘പകതിവിസേസനോപാദാന’മിച്ചാദി. യജ്ജത്ര ‘ഖമാവീമംസാസൂ’തി പകതിവിസേസനം, കസ്മിം അത്ഥേ ചരതി ഖസാ വിധീയന്തിച്ചാഹ- ‘അത്ഥന്തരസ്സാ നിദ്ദേസാ’ഇച്ചാദി. അത്ഥന്തരസ്സാതി നിസാനാദിഅത്ഥന്തരസ്സ. ‘‘സുതാനുമിതേസു സുതസമ്ബന്ധോവ ബലവാ’’തി പരിഭാസമുപലക്ഖേതി ‘സുതാനുമിതാന’മിച്ചാദിനാ. തേനേവാതി കിരിയാരൂപാസു ഖമാവീമംസു ഖസാനം വീധാനേനേവ, സകത്ഥേ വിധാനേനേതി വുത്തം ഹോതി. തിതിക്ഖകിരിയത്താതി ഇമിനാ പരേസം വിയ ഖാദ്യന്താനം ധാതുസഞ്ഞാവിധാന മനത്ഥകന്തി ദസ്സേതി.

തിതിക്ഖാ ഖമാ, തിതിക്ഖതി ഖമതി, വീമംസാ ഉപപരിക്ഖാ, വീമംസതി ഉപപരിക്ഖതീതി അത്ഥോ. സുത്തേ തിജഇതി നിദ്ദേസാ ഭൂവാദികസ്സ ഗഹണം. നിച്ചണ്യന്തസ്സ ചുരാദികസ്സ ഹി താദിസേ പയോജനേ സതി ബഹുലം വിധീയമാനേപി നിച്ചത്തമത്തനോ നാതിവത്തതി. അഥവാ ചുരാദിമാനേനാബ്യഭിചാരിനാ സാഹചരിയാ തിജോപി ചുരാദികോവ, തം യഥാ ‘ഗാവസ്സ ദുതിയേനാത്ഥോ’തി. വുത്തേഗോയേവോപാദീയതേ, നാസ്സോ, ന ഗദ്രഭോ. കദാചി പന അസ്സാദിനോപി ദുതിയസ്സ ഗഹണം സിയാ അത്ഥപ്പകരണാ ദിപ്പഭാവതോ.

നനു ച വീമംസായം സപ്പച്ചയവിധാന മനുപപന്നമിതരേതരനിസ്സയദോസ ദുട്ഠത്താ, തഥാഹി സിദ്ധേ വീമംസാസദ്ദേ സപ്പച്ചയോ ഉപ്പജ്ജതേ, സതി ച തസ്മിം വീമംസാതി രൂപം സമ്പജ്ജതീതി ഇതരേതരനിസ്സയോ, ഇതരേതര നിസ്സയാനി ച കാരിയാനീ നോപകപ്പന്തീതി തേനാഹ- ‘അനുവാദരൂപാന’മിച്ചാദി. അനാദികാലസംസിദ്ധസദ്ദാനുവാതോ നത്ഥി ഇതരേതരനിസ്സയോ ദോസോതി ഭാവോ. പയോജകബ്യാപാരണിപ്പച്ചയാഭാവേ തേജതേതി രൂപം.