൨൯. തേന

ഏകീഭാവോതി മുഗ്ഗേഹി സംസട്ഠാനം മാസാനമിവ മിസ്സീഭാവോ. ഏസോതി സംസഗ്ഗോ, ഉക്കംസേനാതി ഉക്കംസാധാനേന [ഉത്കംസസാധനേന (പോത്ഥകേ)] ച ഭവിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. സംസഗ്ഗഉക്കംസാനം സഹഭാവസ്സ അനേകന്തി കത്തേ കാരണമാഹ- ‘അസുചിദബ്ബേ’ച്ചാദിനാ. ബ്യതിരേകമാഹ- ‘നുക്കംസോ’തി യത്ഥ സംസഗ്ഗരഹിതം കേവലമഭിസങ്ഖത്തമത്ഥി, തത്ഥ പച്ചയമുദാഹരണേന ദസ്സേത്വാ വിജ്ജായ സഹ സംസഗ്ഗസ്സാവിജ്ജമാനത്തേ കാരണം വദതി ‘രൂപീ ധമ്മത്താ’തിആദി. രൂപം ഭൂതോപാദായഭേദമസ്സ അത്ഥീതി രൂപീ, ഘതാദി സംസട്ഠം ഭത്താദി. തസ്സ ധമ്മോ സഭാവോ സംസഗ്ഗോ, തസ്സ ഭാവോ തത്തം, തസ്മാ, തസ്സാതി സംസഗ്ഗസ്സ, വിജ്ജാത്വരൂപീ… യഥാവുത്ത രൂപസഭാവാഭാവാ, തേനാഹ- ‘വിജ്ജായ ച അരൂപിത്താ’തി ചരഇച്ചന്ധാതുയേവ ചരതി.

വാചസികം മാനസികന്തി ‘‘മനാദീനം സക, യംകിഞ്ചീതി സതാദികം യംകിഞ്ചി. ബാഹുലകേനേവേത്ഥാവധാരണം ലബ്ഭതീതി വുത്തം- ‘തതോ വാ’തി, ദേവദത്തേന കീതോതി സോ അത്ഥോ തദത്ഥോ, തസ്സ അപ്പതീതി അഭിധാനസത്തിവേകല്ലേന വുത്തിയമനവഗമോ, ദേവദത്തികോതി ഹി വുത്തേ ദേവദത്തേന കീതോത്യയമത്ഥോ നപ്പതീയതേ… താദിസ സദ്ദസത്തിവേകല്ലേന തദത്ഥസ്സാനമിധീയമാനത്താ, അവഗമോ ച നാമ സതി സാമത്ഥിയേ സിയാതി ഇമമത്ഥം സങ്ഖേപതോ ദസ്സേതുമാഹ- ‘തദത്ഥാപ്പതീതിയാ’തിആദി.

അഭിധാനലക്ഖണത്തന്തി അഭിധാനം സതി സാമത്ഥിയേ വാക്യേ വചനീയസ്സാത്ഥസ്സ വുത്തിയാ കഥനം ലക്ഖണം സഭാവോ യേസന്തേ അഭിധാനലക്ഖണാ, തേസം ഭാവോ തത്തം, തബ്ബാദിസമാപ്യേവമേവ ദട്ഠബ്ബാ. മരിചേന അഭിസങ്ഖതം സംസട്ഠം വാതി, സലാകായ ജിതന്തി വിഗ്ഗഹോ.