൧൧൦. ധാസം

സങ്ഖ്യാവാചിനോ സദ്ദാ സങ്ഖ്യാസദ്ദേന ഗഹിതാതി ആഹ- ‘അത്ഥേ’ച്ചാദി. പകാരോ ദബ്ബഗുണധിസയോപി അത്ഥി, തത്ഥ യദി സോപി ഗയ്ഹേയ്യ ദബ്ബ ഗുണാനം ലിങ്ഗസങ്ഖ്യാഹി യോഗാ ധാപ്പച്ചയന്ത(മ്പി തബ്ബിസയോയേവേതി) [ചേത്ഥ (പോത്ഥകേ] (പകാരവാചകലിങ്ഗസങ്ഖ്യാഹി യോഗാ) അലിങ്ഗമസങ്ഖ്യഞ്ച [ധാപ്പച്ചയന്തമലിങ്ഗമസങ്ഖ്യഞ്ച-ഇതി കാസികാവുത്തിപഞ്ജകായം] ന സിയാ, ഏവഞ്ച സത്യബ്യയത്തമഭിമതന്തസ്സ ന സിയാ, തഞ്ചിട്ഠം, കിരിയാവിസയേ തു തസ്മിം ഗയ്ഹമാനേ ഏകധാഭുഞ്ജതി ദ്വിധാഭുഞ്ജതി ദ്വിധാഗച്ഛതിച്ചാദോ ഭോജന ഗമനാദികിരിയായ സബ്ബഥാ ലിങ്ഗസങ്ഖ്യാഹി യോഗാഭാവാ യഥാവുത്ത ദോസോ ന സിയാതി പാണിനീയവുത്തികാരേന ജയാദിച്ചേന കിരിയാ വിസയോയേവേത്ഥ പകാരോ ഗഹിതോ. തമ്പതി ആഹ- ‘ദബ്ബേ’ച്ചാദി. കസ്മാ പനേവമാഹാതി ആഹ- ‘നവധാദബ്ബ’മിച്ചാദി. ‘‘നവധാ ദബ്ബം, ബഹുധാ ഗുണോ’’തി വേസേസികാനം സങ്കേതോ.

തത്ഥ പുഥബ്യാപോതേജോവായ്വാകാസകാലദിസാത്തമനാനീതി നവ ദബ്ബാനി. രൂപ രസ ഗന്ധ ഫസ്സ സങ്ഖ്യാപരിമാണ പുഥുത്തസംയോഗവിഭാഗ പരത്താപരത്തബുദ്ധിസുഖദുക്ഖേച്ഛാദോസപയതനാ ച ഗുണാ, ചസദ്ദേന ഗുരുത്ത ദവത്തസിനേഹസങ്ഖാരധമ്മാധമ്മസദ്ദാ ചേതി ചതുബ്ബീസതി ബഹുധാ ഗുണോ. അത്രാപി യഥാവുത്തകാസികാവുത്തിയാ പഞ്ചികാകാരേന ജിനിന്ദബുദ്ധിനാ നവധാ ദബ്ബം ബഹുധാ ഗുണോത്യത്രാപി ‘‘കിരിയാജ്ഝാഹരിതബ്ബാ നവധാ ദബ്ബം ബഹുധാ ഗുണോ ഉപദിസീയതി വിഞ്ഞായതി ബ്യാഖ്യായതേ വിജ്ജതേവാ’’തി കിരിയാവിസയോയേവ പകാരോ പടിപാദിതോ, പയോഗദസ്സനതോ ബ്യവച്ഛേജ്ജഭാവാ സബ്ബത്ഥ കിരിയേവേതി വിസേസനോപാദാനമയുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ.

നവധാ ദബ്ബം ബഹുധാ ഗുണോതി പയോഗദസ്സനതോ ദബ്ബഗുണവിസയാനമ്പകാരാനം ഗയ്ഹുപഗത്താ ബ്യവച്ഛേദയിതബ്ബാനം ദബ്ബഗുണവിസയാനമ്പകാരാനം ഭാവാ സബ്ബസ്മിം ദബ്ബഗുണവിസയേ ജിനിന്ദബുദ്ധിനാ വുത്തനയേന കിരിയാ അത്ഥേവാതി കിരിയാവിസയോവ പകാരോ ഗയ്ഹതീതി വുത്തികാര പഞ്ജികാകാരാനം വിസേസനോപാദാനമയുത്തന്തി അത്ഥോ.

തതോയേവാതി യതോ വിസേസനോപാദാനമയുത്തം തതോയേവ ദ്വീഹിച്ചാദികമാഹേതി അത്ഥോ. അയമേത്ഥാധിപ്പായോ ‘‘ദ്വിധാ കരോതീതി കിരിയാപയോഗേപി പകാരോ ദബ്ബഗുണവിസയോ… ദബ്ബവിസയസ്സ ഗുണവിസയസ്സ വാ ദ്വിധാഭാവസ്സ കരീയമാനത്താ, നതു കിരിയാവിസയോ… ദ്വിധാഭാവസ്സ കരണകിരിയാവിസയസ്സേത്ഥ വത്തുമനിച്ഛിതത്താ. തതോയേവ കിരിയാപകാരോപാദാനേ [പകാരോതിസയനേ (പോത്ഥകേ)] അത്ര ധാപ്പച്ചയന്തപ്പയോഗോ ന സിയാതി വിഞ്ഞാപേതും ‘ദ്വീഹി’ച്ചാദികമാഹേ’’തി തേനാഹ‘അത്രേ’ച്ചാദി.

ദബ്ബഗുണവിസയേ പകാരേ ഗയ്ഹമാനേ യോയം ദോസോ സമ്ഭാവിതോ പരേഹി, തം ദാനി നിരാകത്തുമാഹ ‘സതിപിചേ’ച്ചാദി. സഭാവതോ അലിങ്ഗമസങ്ഖ്യഞ്ചാതി സമ്ബന്ധോ, സങ്ഖ്യന്തരാപാദനേ ഗമ്യമാനേ ധാപ്പച്ചയോ വിഹിതോ പാണിനിയേഹി, തദാഹ- ‘ദബ്ബസ്സേ’ച്ചാദി സങ്ഖ്യാന്തരാപാദനേപീതി പുബ്ബം യാ വവത്ഥിതാ സങ്ഖ്യാ, തതോ- ഞ്ഞം സങ്ഖ്യാന്തരം തസ്സാപാദനം കരണം സങ്ഖ്യന്തരാപാദനം, തസ്മിമ്പീതി അത്ഥോ.