൧. ണോ വാപച്ചേ

നനു ച ‘ണോ വാപച്ചേ’തി വചനതോ കഥം പകതിവിസയാവഗമോ സിയാ. യഥാകഥഞ്ചി പകതിവിസയാവഗമേപി സാമഞ്ഞവചനതോ പന ധമ്മേനാപച്ചന്ത്യാദോ യതോ കുതോചി ധമ്മേനിച്ചാദിതോപി സിയാ ണാ ദിപച്ചയോത്യാസങ്കിയാഹ ‘അപച്ചവതാ’ച്ചാദി. അപച്ചസ്സാതി അപച്ചത്ഥസ്സ, അപച്ചവതാതി ‘‘ണോ വാപച്ചേ’’തി വസിട്ഠാദ്യത്ഥസ്സേവ പരിഗ്ഗഹണായ സാമഞ്ഞവചനതോ യോ അപച്ചവാ തതോ, അത്ഥതോ പന അസമ്ഭവാ ദബ്ബാചകസദ്ദാവ സാമത്ഥിയേന ഛട്ഠിയന്താ സബ്ബലിങ്ഗവചനാ ജായതേതി വിഞ്ഞാതബ്ബം. ധമ്മസ്മാപച്ചംത്യാദീസു ണാദിപ്പച്ചയോ (ന ജായതേ) തി സമ്ബന്ധോ.

ധമ്മേനാതി ധമ്മേന കരണഭൂതേന. ധമ്മായാതി ധമ്മത്ഥം, ധമ്മസ്മാതി ധമ്മഹേതുനാ, തതോ അസമ്ഭവേ കാരണമാഹ ‘സാപേക്ഖത്താ’തി. സാപേക്ഖത്തമേവ സമത്ഥേതി ‘അപച്ചവാഹി’ച്ചാദിനാ, ധമ്മേനാപച്ചം കസ്സാതി പുച്ഛിത്വാ ദേവദത്തസ്സാതി അപേക്ഖിയമാനം വദതി. ദേവദത്തസ്സാതി അപച്ചവാ ദേവദത്താദി അപേക്ഖീയതേതി സമ്ബന്ധോ, ഹിസദ്ദോ ഹേതുമ്ഹി. ന ഹേത്ഥ ണാദിവുത്തി അഞ്ഞത്ഥ [നഹേതകാമന്തത്ഥ (പോത്ഥകേ)] സാപേക്ഖത്താ കമ്ബലോ വസിട്ഠസ്സാപച്ചം ദേവദത്തസ്സാതി ഏത്ഥ പന വസിട്ഠോ-പച്ചവാതി തതോ ഛട്ഠിയന്താ ഹോതിച്ചാസങ്കിയാഹ- ‘ന ചേ’ച്ചാദി. ന ച ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ.

കാരണമാഹ- ‘അസമ്ബന്ധാ’തി. ന ഹേത്ഥ സമ്ബന്ധോ വസിട്ഠസ്സ കമ്ബലാപേക്ഖത്തേന അപച്ചസ്സ ച ദേവദത്താപേക്ഖത്തേനാത്ഥന്തരാപേക്ഖായ വസിട്ഠസ്സാപച്ചേന സമ്ബന്ധാഭാവായേവ വസിട്ഠസ്സ അപച്ചം വാസിട്ഠോതി ണാദിവുത്തിയാ ഭാവേ സാമത്ഥിയം നത്ഥി, സമത്ഥഞ്ഹി വസിട്ഠം രാജപുരിസാദി സമാസവുത്തിയമേകത്ഥത്തമിവ വാസിട്ഠാദിണാദിവുത്തിയം ണാദിപ്പച്ചയമുപജനയതി, നാസമത്ഥം, തതോ സബ്ബമേവേതമ്മനസി നിധായ വുത്തം- ‘അസമ്ബന്ധാ’തി.

യദി പനേത്ഥ ണാദിപ്പച്ചയോ സബ്ബഥാ സമ്ബന്ധമപേക്ഖതേ, തദാ വിസേസതോ യസ്സാപച്ചേന സമ്ബന്ധോ തതോവ ജനകതോ സോ സിയാതി ദസ്സേതുമാഹ- ‘യജ്ജേവ’മിച്ചാദി.

യോ ജനകോതി യോയോ യസ്സ യസ്സ അപച്ചസ്സ ജനകോ. തതോയേവാതി തസ്മാതസ്മാ ജനകതോയേവ. സിയാതി തസ്മിം തസ്മിം അപച്ചത്ഥേ ണാദിപ്പച്ചയോ സിയാ. തത്ഥ ഹേതുമാഹ- ‘തസ്സേവാപച്ചേന യോഗാ’തി. യോഗാതി അപച്ചസമ്ബന്ധതോ, ന മൂലപ്പകതിതോതി പരമപ്പകതിതോ ന ഹോതീതി വുത്തം ഹോതി. ഹേതുമാഹ- ‘അയോഗാ,തി, വചനാഭാവമ്പേത്ഥ ദസ്സേതും ചേ’ത്യാദി വുത്തം.

വചനന്തി സുത്തം, സമ്ബന്ധാഭാവാ (താദിസവചനാഭാവാ) ച മൂലപ്പകതിതോ ണാദിപ്പച്ചയസ്സാഭാവം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി മൂലപ്പകതിതോവാസ്സാഭിമതഭാവം ദസ്സേതും ‘മൂലപ്പകതിതോ’ച്ചാദി വുത്തം.

കഥമ്പനിദം വിഞ്ഞായതിച്ചാദിനാ ജനകസ്സേവാബ്യാഹിതസ്സാപച്ചേന മുഖ്യ സമ്ബന്ധമാനീയ ഇദമയുത്തന്ത്യാദിനാ ബ്യവഹിതജനിതസ്സാപ്യപച്ചയസ്സ പരമപ്പകതിയാഭിസമ്ബന്ധസബ്ഭാവം വത്വാ തം സാധയിതുമാരഭതേ ‘കഥ’മിച്ചാദി, ഏവം ഹിച്ചാദി കഥംപനിദമിച്ചാദിനാ യഥാവുത്തസ്സ സമത്ഥ നവാക്യം, ഹിയസ്മാ തം ദിസ്വാ തഥാ പുച്ഛിതോ ദേവദത്തസ്സവാതിആദിനാ ഉപ്പാദേതാരമേവ നിദ്ദിസതി, നാത്താനം പിതാമഹോ, തസ്മാ ഉപ്പാദേതായേവാപച്ചേന സമ്ബജ്ഝതി ന പിതാമഹോതി യോജേത്വാ അധിപ്പായോ വേദിതബ്ബോ. ഇദം യഥാവുത്തമുപ്പാദേതുനിദ്ദിസനം, തേന അപച്ചേന സദ്ധിം ഉപ്പാദേതുയേവ ജനകസ്സേവ യോഗോ സമ്ബന്ധോ പടിപാദേതും ന സക്കാതി സമ്ബന്ധോ.

തന്തിതം [തത്ഥ-ഇതി (പഞ്ചികായം)] പുച്ഛാനിമിത്തം, തേനാതി അപച്ചേന. അപതനന്തി നരകേ അപതനം ഭവതി, സോതി യോസോ യസ്സാത്യനിയമനിദ്ദിട്ഠോ സോ ഞാതും ന ഇച്ഛിതോതി സമ്ബന്ധോ. ഇമിനാ ഇദം ദീപേതി- ‘‘നപതത്യനേന നരകേത്യപച്ചന്തി വുച്ചതി അപച്ചേനാനേന യസ്സകസ്സചി അവിസേസേനാപതനമ്ഭവതി നരകേ സോസോ തായ പുച്ഛായ ഞാതും ന ഇച്ഛിതോ’’തി. സോ വാതി കസ്സായം പുത്തോതി പുച്ഛായാനുരോധനേ സോ ഉപ്പാദേതായേവ ഞാതുമിച്ഛിതോതി സമ്ബന്ധോ. തുസദ്ദോ ചേത്ഥാപച്ചേന നരകാപാതസബ്ബ ജനജാനനിച്ഛാവിസേസജോതകോ, യദി സിയാതി സമ്ബന്ധോ, അത്താനമ്പി നിദ്ദിസേയ്യ ന കേവലമുപ്പാദേതാരം, അത്ഥിച്ചാദി പിതാമഹസ്സ അത്തനോപി നിദ്ദേസേ കാരണവചനം, തം അപച്ചം നിമിത്തം കാരണം, യസ്സ തം തംനിമിത്തം തസ്മാ [കത്വാ (പോത്ഥകേ)] ഏവം ദിട്ഠികോ ഹിച്ചാദിനാ യഥാവുത്തം സമത്ഥേതി.

ബ്യവഹിതജനിതേനാപീതി ബ്യവഹിതേന കത്തുനാ ജനിതേനാപി, കരണേ ചായം തതിയാ, ഹേതുമ്ഹി വാ. കസ്മാ ഏവം ദിട്ഠികോതി ആഹ ‘യം നിമിത്തം ഹി’ച്ചാദി. ഹിസദ്ദോ യസ്മാദത്ഥേ. യസ്സാതി പുബ്ബജസ്സ, തേന അപച്ചേന അപതനം തദപതനം തതോ, ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘തേന ബ്യവഹിതജനിതേനാപി പുമുനാ പുബ്ബജോപി നരകം ന പതതി സോ പുബ്ബജസ്സാപ്യ പച്ചം ഭവതി യഥാവുത്തേന നിബ്ബചനേനാ’’തി. തസ്മാച്ചസ്സ പുബ്ബേ വുത്തയസ്മാത്യനേനാഭിസമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. ഉപപത്യന്തരമാഹ-‘ഉപചാരതോവേ’ച്ചാദി. പുബ്ബ പുബ്ബഭാവേ സതീതി പുബ്ബസ്സ പുബ്ബസ്സ വിജ്ജമാനത്തേ സതി. ബ്യവഹിതേന ജനിതേ അപച്ചേപി നിമിത്തം അപായാപതകാരണഭാവോ അത്ഥിയേ വാതി സമ്ബന്ധോ. കേസന്തി ആഹ-‘പുബ്ബേസന്തി പുബ്ബജാനന്തി അത്ഥോ, കേ നാതി ആഹ- ‘പാരമ്പരിയേനാ’തി. അഭേദോപചാരേനാതി പുബ്ബപുബ്ബഭാവേ സതിച്ചാദിനാ വുത്തനയേന ജനകസ്സ വിയ പാരമ്പരിയേനപുബ്ബേസമ്പിനിമിത്തതാ വതോ ജനകസദിസത്താ ജനകാവ നാമ തേ സിയുന്തി ഏവമഭേദേന ഉപചരണതോ ചിന്തനതോതി അത്ഥോ. ഉഭയഥാതി ഞായേന ഉപചാരേനചാതി ഉഭയേന പകാരേന, ഏവമുഭയഥാപി മൂലപ്പകതിയാ പച്ചേനാഭിസമ്ബന്ധാ കഥമനന്തര [മനന്തരാദി (പോത്ഥകേ) (തത്ഥ) പോത്ഥകേ] ജനിതേനാപച്ചേനാദിപുരിസസമ്ബന്ധോയേന തതോ ണാദിപ്പച്ചയോ സിയാതി നാസങ്ക്നീയം.

തതോ ചാതി മൂലപ്പകതിതോ ച, അപച്ചസാമഞ്ഞവചനിച്ഛായന്തി ഇത്ഥി പുന്നപുംസകത്തവിസേസോപഗ്ഗാഹി അപച്ചസാമഞ്ഞസ്സ വചനിച്ഛായം.

ഏവമ്മൂലകതിതോ- പച്ചസാമഞ്ഞേന ണാദിപ്പച്ചയം വവത്ഥപേത്വാ ഇദാനി അപച്ചാദിതോപി ഹോതേവ ണാദി സാമഞ്ഞവിധാനാ. സോ ച ബഹുലാധികാരതോ ഗുരുജനായത്തത്താ തന്നിയോഗാചരണേന പസത്ഥേ യേവാപച്ചേ ബ്യവഹിതജനിതേപി ഇത്ഥിവജ്ജിതേ സിയാതി ദസ്സേതുമാഹ ‘നത്താദീഹി’ച്ചാദി. സതിയേവ ഗുരുജനേ സപ്പധാനഭാവേന കുച്ഛിതേ-പച്ചേതു നത്താദീവുത്തീഹി വസിട്ഠാദീഹി ണാദിപ്പച്ചയോ ഹോതി വാസിട്ഠോതിആദി, ഇത്ഥിയഞ്ച ന ഹോതി വാസിട്ഠീതിആദി.

അത്ഥതോതി സാമത്ഥിയതോ. അപച്ചേ വിധീയമാനോ പച്ചയോ അപച്ചവതാ ജായമാനോ തസ്സാപച്ചന്തി അത്ഥേ ജായതി. സോചായ മത്ഥവിസേസോ ഛ(ട്ഠിയന്ത) താഭാവേ കഥം സിയാതി ഇദമേത്ഥ സാമത്ഥിയം. അനന്തരേ വാപച്ചേ പുത്തേ-ഭിധേയ്യ നത്താദോ വാപച്ചേ-ഭിധേയ്യാതി സസമ്ബന്ധോ. കുതോചി അപച്ചവതാ നത്താദോ ഏവ. ഇദഞ്ച സബ്ബമ്ബഹുലവചനേവ സമ്പജ്ജതീതി ആഹ- ‘ബഹുലാധികാരാ’തി. അപച്ചേതി ഏകവചനേന നിദ്ദേസേ പുമുനാ നപുംസകേന കരിയതി, തേനേ കസ്മിം യേവാപച്ചേ സിയാ, ന ബഹൂസു വസിട്ഠസ്സാപച്ചാനി വാസിട്ഠാനി, ന ചിത്ഥി വാസിട്ഠാനി, ന ചിത്ഥിയം വാസിട്ഠീത്യാസങ്കിയാഹ-‘ഇദഞ്ചേ’ച്ചാദി. ഇദഞ്ച അപച്ചവചനഞ്ച. ഇമിനാ ചേത്ഥ തഥാ നിസ്സയകരണം ദസ്സേതി. തസ്സ വചനിച്ഛാഭാവതോതി തസ്സ ലിങ്ഗവചനസ്സ സുത്തേ വത്തുമിച്ഛായാഭാവതോതി അത്ഥോ.

കിം പന കാരണം സുത്തേ ലിങ്ഗവചനാവചനിച്ഛായം തസ്സാപ്പധാനത്താ യേനകേനചി ലിങ്ഗാദിനാ നിദ്ദേസോ-വസ്സം കത്തബ്ബോതി നാനന്തരിയകത്താ തസ്സേഹോപാദാനം, യഥാധഞ്ഞത്ഥിനോപലാലാദിനോപ്യപ്പധാനസ്സോപാദാനന്തി. തതോയേവാഹ-‘ഉപലക്ഖീയസ്സേത്ഥ പധാനത്താ’ച്ചാദി. ഇത്ഥിപുമത്തയുത്തജഞ്ഞവിസേസോ ഉപലക്ഖീയോ, അപച്ചേതീദമുപലക്ഖണം, സയന്തി യഥാവുത്തമുപലക്ഖണം സയം. കാരിയപ്പടിപത്തിയാതി പുമേ നപുംസകേപച്ചേ-ഭിധേയ്യേ വിധി ഹോതിച്ചേവം കാരിയപ്പടിപത്തിയാ വത്തും ന ഇട്ഠം.

വചനന്തരേപി അഞ്ഞസ്മിം വചനേ. ആണീതി ണിപ്പച്ചയസുത്തം വദതി. അഗോത്താദിതോതി യോഗോത്തസ്സാദിഭൂതോ ന ഹോതി, തതോ, തേനേവ ‘‘ആണീ’’തി സുത്തേ (൪-൫) വക്ഖതി-‘അകാരന്തമത്തതോവായംണിന ഗോത്താദിഭൂതതോ’തി. വാക്യസമാസാപീതി യഥാസങ്ഖ്യേനാഹ. തസ്മിം അത്ഥേതി തസ്മിം വാക്യോപദസ്സിതേ അത്ഥേ, തന്തി വാക്യം. സമാസവുത്തിഞ്ച നിവത്തേയ്യുന്തി സമ്ബന്ധോ.

സതിപനാതി വാകാരേ സതി തു അനിച്ചത്താ ണപ്പച്ചയസ്സ. സോപീതി സമാസോപി, സമാസോതിആദിനാ പക്ഖന്തരമാഹ. തേന വാക്യസിജ്ഝനേന. പക്ഖേ വാക്യസമാസാപി സിയുന്തി പക്ഖേ സമാസവുത്തിയാ ഏവ ബാധിതത്താ പക്ഖന്തരേ ണാദിവുത്തി ന ബാധീയതീതി വാക്യവുത്തിയോപി സിയുന്തി അത്ഥോ.