൬. നഖാ

ഖാദയതി ആദയതി ഖാദ, അദ=ഭക്ഖണേ, അവ്ഹാപയതി വ്ഹേ=അവ്ഹാനേ ആപുബ്ബോ, ‘‘പയോജകബ്യാപാരേ ണാപിചേ’’തി (൫-൧൬) ണാപിമ്ഹി പുബ്ബസരലോപോ, കന്ദയതി കന്ദ=അവ്ഹാനരോദനേസു.

‘‘വഹിസ്സാനിയന്തുകേ’’തി ഗണസുത്തേ അയമേത്ഥോ ‘‘വഹിസ്സധാതുസ്സ പയോജ്ജേ കത്തരി നിയന്തുരഹിതേ ദുതിയാ ന ഭവതീ’’തി, നിയന്താ സാരഥി കിരിയാസിദ്ധിം നിയാമകോതി വത്വാ തമേവ പകാസേതുമാഹ-‘കിരിയങ്ഗ’മിച്ചാദി, കിരിയങ്ഗ കിരിയോപകരണഭൂതം ബലീ ബദ്ദാദിം കിരിയാകാരണം, നിയമേത്വാതി ഏകസ്മിം കരണീയേ കിരിയാ വിസയേ പതിട്ഠപേത്വാ, വാഹയതി ഭാരം ദേവദത്തേനേത്യത്ര ഹി ദേവദത്തോ പഞ്ഞവാ പുരിസോ നിയന്താരമന്തരേനേവ ഭാരം വഹതീത്യനിയന്തുകോ കത്താ, വാഹയതി ഭാരം ബലീബദ്ദേ ഇച്ചത്ര തു ബലീബദ്ദാ നിയന്താ രമന്തരേന ന വഹന്തീതി സനിയന്തുകാ.

‘‘ഭിക്ഖിസ്സാഹിംസായ’’ന്തി ഗണസുത്തസ്സായമത്ഥോ ‘‘ഭക്ഖിസ്സാഹിംസത്ഥസ്സ പയോജ്ജേ കത്തരി ദുതിയാ ന ഭവതീ’’തി, അഥ കഥമേത്ഥ ഹിംസത്ഥതാ ഭക്ഖിസ്സ ഹിംസാ ഹി ചേതനാവതി സമ്ഭവതി, ന ചേത്ഥസസ്സം ചേതനാവന്തന്തി ആഹ-‘സബ്ബേ’ഇച്ചാദി, സബ്ബേതി രുക്ഖാദയോ, ഭാവാ പദത്ഥാ, ഇദാനി സബ്ബദസ്സനാനുകൂലഹിംസത്ഥതമുപദസ്സേതുമാഹ-‘യദിവേ’ച്ചാദി, നനു ബുദ്ധവചന നിസ്സിതമിദം ബ്യാകരണം, തഥാ സതി സമ്മതമേവേ-ത്ഥോ-പദസ്സേത്വാ ഗന്തബ്ബം കിന്നാമാഞ്ഞദസ്സനോപഗാതാധിരേനാതി തുണ്ഹീ ഹോതി നിക്കാരണിസ്സാ [നിക്കമ്മിസ്സാ (പോത്ഥകേ)] ഭവതോ-പായോതി വിഞ്ഞായതി, പരത്ഥാനുബദ്ധകിച്ഛം പന മഹാപുഞ്ഞപഞ്ഞാ ന കിഞ്ചി വിയ മഞ്ഞന്തി, ഹോതി (ഹി) ഏതേന പരത്ഥോ ‘‘മതന്തരേപി സിദ്ധി സിസ്സാനം, തംതം മതഞ്ഞുനോ വാ കദാചി കരഹചി യദിദമവലോകേയ്യും തേ ചേത്ഥാവതാരം [ചേത്ഥകാരം (പോത്ഥകേ)] ലഭേയ്യും ഏതാദിസോ ച പഞ്ഞവാ പടിലദ്ധബുദ്ധവചനപ്പസാദോ’തി തദവതാരേന ച ബുദ്ധേ ഭഗവതി കമേന ദള്ഹം പസാദം പടിലഭേയ്യു’’ന്തി, ഏവമേവം തത്ഥ തത്ഥ തംതംബ്യാകരണോദാഹരണപ്പസങ്ഗേപി തദനുസാരേനേവ തന്തംപയോജനം വേദിതബ്ബം, ന നിരത്ഥകകഥാപസുതോ-യമാചരിയോതി.

ദുഹാദീനം ത്യേവമാദോ അമ്ഹാകമ്പരമഗുരുനാ രതനമതിപഞ്ചികാലങ്കാരാദികാരേന നാനാകാരസാരത്ഥവേദവേദിതു [വേദാവേദിത (പോത്ഥകേ)] മഹാപഞ്ഞാപാടവാനം പഞ്ഞവന്താനം സാമിനാ മഹാസാമിനാ സമ്ബുദ്ധസാസനരതനവരോപകാരകേന ‘ഇദമേത്ഥ വിചാരണീയം’ത്യഭിധായ നാനാമതന്തരമാകഡ്ഢിയ ബഹും സമ്പവേദിതമത്ഥി, മയമ്പനേത്ഥ ആചരിയേനാധിപ്പേതമത്തമേവാലമ്ബ അത്ഥമ്പ കാസയിസ്സാമ. സത്യപ്യനേകദസ്സനഭേദേ സിട്ഠപ്പയോഗാനുസാരേന യത്ഥ പധാനേകമ്മനിത്യാദിപ്പഭുതയോദിസ്സന്തി, യത്ര ത്വപ്പധാനേത്യാദീ, യത്രോഭയത്രപി, തംസബ്ബമിഹ ഭസ്സകാരാദ്യനുമതക്കമേന പടിപാദയമാഹ-ദുഹാദീന’മിച്ചാദി, ഏത്ഥാദിസദ്ദോ പകാരവാചീ, തേന യാചിപ്പഭുതയോ ഗയ്ഹന്തി, കമ്മദ്വയയുത്താനന്തി നിദ്ധാരണേ ഛട്ഠീ, തേന കമ്മദ്വയയുത്താനം മജ്ഝേ ദുഹാദീനമപ്പധാനേപി ഗവാദോ കമ്മേ ത്യാദിപ്പഭുതയോതി യോജനാ. ഇച്ചാദിതിആദിസദ്ദേന ‘അവരുന്ധതി വജം ഗാവം അവരുന്ധീയതേ വജം ഗോ’ഇച്ചാദീനം പരിഗ്ഗഹോ, ഗമനാദ്യത്ഥാന മിത്യാദിസദ്ദേന ബോധത്ഥാദീനം ഗഹണം. ഗമീയതേ ഗാമോ ദേവദത്തന്തി ഏത്ഥ കഥം പയോജ്ജത്തസമ്ഭവോതി ആഹ-‘പുരിസേ’ച്ചാദി, യജ്ജപി ഗാമോ തുണ്ഹീ ഹോതി നിബ്യാപാരത്താ പുരിസോവ തു ഗമനകിരിയം നിപ്ഫാദേതി, തഥാപി പുരിസസ്സ ഗമനകിരിയായ യംഫലപ്പത്തിലക്ഖണം, തമുഭിന്നമ്പി ഗാമപുരിസാനം സമാനന്തി പുരിസ കിരിയാതുല്യഫലത്താ ഗാമോപി ഗമനകിരിയായ കത്തുബ്യപദേസേ കാരണം ഭവതീതി അധിപ്പായോ, തഥാഹി ഗാമം ഗച്ഛന്തോ കോചി ഗാമേ ആസന്നേ സതി വദതി ‘ആഗതോ ഗാമോ പത്തോ ഗാമോ’തി, അതോഞ്ഞേസന്തി യേ കമ്മദ്വയയുത്താ ദുഹാദയോ ഗമനാദ്യത്ഥാചോദാഹടാ, ഏതേഹി അഞ്ഞേസം, പധാനേ കമ്മേഭി അജാദിമ്ഹി പധാനേ കമ്മേ, പധാനത്തമ്പന അജാദീനം കിരിയായ പയോജനത്താ, അജാദ്യത്ഥാ ഹ്യാനയനകിരിയാരഭ്യതേ. അയമ്പനേത്ഥ സങ്ഗഹോ-

‘‘ദുഹി യാചി രുധി പുച്ഛി, ഭിക്ഖി ചി ബ്രുവി സാസി ച;

ജി ദണ്ഡി പത്ഥി മന്ഥീ ച, ധാതൂ ഹോന്തി ദുഹാദയോ.

ഗത്യാദിസുത്തപട്ഠിതാ, ഗത്യാദ്യത്ഥാ ഭവന്തി തേ;

നീവഹഹരകസാച, നീവഹാദീ ഭവന്തി തേ.

ദ്വികമ്മകേസു ചേതേസു, അപ്പധാനേ ദുഹാദിനം;

ത്യാദിപ്പഭുതയോ ഹോന്തി, പധാനേ നീവഹാദിനം;

ഉഭയത്ഥ പയോഗാനു, സാരാ ഗത്യത്ഥആദിനം’’തി.

പയോഗോ പന സമ്ബന്ധചിന്തായമിഹ ച വുത്താനുസാരേന സബ്ബഥാ വിഞ്ഞേയ്യാ.