൨൫. താദ

പയോജനപരിയായേ അത്ഥസദ്ദേ സതി ഇദന്തി പയോജനം പരാമട്ഠും സക്കാതി ‘തസ്സേദ’ന്തിആദി വുത്തം, തസദ്ദേനേത്ഥ വികതിയാതിസമ്ബന്ധോ, അത്ഥസദ്ദേന തു പകതിയാ, അത്ഥ കഥനമേതന്തി ഇമിനാ വചനിച്ഛായ മേതിസ്സം നത്ഥി സമാസോതി ദീപേതി, വിഗ്ഗഹേ വാസ്മിമിമസ്മായേവ നിപാതനാ സമാസോ ദട്ഠബ്ബോ,സോ വികതിസങ്ഖാതോ അത്ഥോ, പകതിത്വഞ്ഞപദത്ഥേനാക്ഖിപീയതേ, തതോ തദത്ഥസദ്ദതോ, കോയം തദത്ഥ ഭാവോ ച്ചാഹ-‘തദത്ഥഭാവോ നാമാ’തിആദി, നിമിത്തം യൂപാദിവികതി, നിമിത്തീദാരുആദിപകതി തസദ്ദേനാത്ഥസദ്ദേന ച ഗഹിതാ, തേസം സമ്ബന്ധോ തദത്ഥസദ്ദസ്സ പവത്തിനിമിത്തം തദത്ഥഭാവോ നാമാതി അത്ഥോ, ഹേതു ഹേതുമന്തഭാവലക്ഖണോ സമ്ബന്ധോ നാമാതി വുത്തം ഹോതി, പധാനാവച്ഛേദഗുണസ്മാതി വിധീയമാനത്തേന പധാനസ്സ പുരിസസ്സ ആച്ഛേദകാ വിസേസകാ ഗുണാ, യഞ്ഹി വിധീയതേ ഞാപീയതേ തമ്പധാന, മിതരമപ്പധാനമനുവജ്ജമാനത്താ, യദാ ഉപാദീയതേതി വത്വാ ഉപാദീയമാനപ്പകാരം ദിട്ഠന്തേന ഫുടയിതുമാഹ-‘യഥാ’ഇച്ചാദി, യൂപോ നിമിത്തം യസ്സ ദാരുനോ തം തഥാ വുത്തം നാഞ്ഞനിമിത്തന്തി യദാ നിമിത്യവച്ഛേദകത്തേനുപാദീയതേ തദാ നിമിത്തസദ്ദതോവ ചതുത്ഥീ സമ്ബന്ധോ, തതോ അഞ്ഞനിമിത്തതോ, നിമിത്തനിമിത്തീനം സമ്ബന്ധസ്സ അഭിമുഖഭാവേന തത്ഥേവ നിമിത്തേ പവത്തീതി സമ്ബന്ധോ, നിമിത്തസദ്ദതോ ഹേതുതതിയാപി നാസങ്കനീയാതി സമ്ബന്ധോ, കാരണമാഹ-‘നിമിത്ത’ [ഹേതു] ഇച്ചാദി. ഉഭയത്ഥാതി യൂപായ പാകായാതി ഉഭയത്ഥ.

പിണിയമാനാ കിം സദ്ദാദിവചനീയാ പരോ സാദുആദികോ യോ-ത്ഥോ സോ അഞ്ഞോ കത്താ യസ്സ സോ അഞ്ഞകത്തുകോ-ഭിലാസോ, അഭിലാസോ രുചീതി ഇമിനാ ദിത്യാദ്യനേകത്ഥന്തോപി രുചിസദ്ദോ-ഭിലാസേ രുള്ഹോവ ഗയ്ഹതീതി വദതി, സാ രുചി അത്ഥോ-ഭിധേയ്യോ യേസം ഭേ തദത്ഥാ, തേസം സമ്ബന്ധിനോ പിണിയമാനസ്സ, ഇമിനാ ച കിഞ്ചാപി രുചിരയം യസ്സുപ്പജ്ജതേയോ വാ തസ്സാ ജനകോ, തേസമുഭിന്നമ്പി അത്ഥി, തഥാപി യസ്സുപ്പജ്ജതേ സോവ തസ്സാധികരണം, അജനകോപി സോ തായ സംസത്തോതി തസ്സേവ പിണിയമാനസ്സ സമ്പദാനസഞ്ഞാ, നതുജനകസ്സ തായാസംസത്തസ്സാതി ദീപേതി, ഇധാതി ഇമിനാ സക്കതേ ഉദാഹരണാനമസമാനരൂപകം ദസ്സേതി, ഇമിനാ ച ഉദാഹരണാനമസമാന രൂപത്തമേവ ചതുത്ഥീവിധാനേ കാരണം, അഞ്ഞഥാ ഛട്ഠീയേവ തേഹിപി വിധീയേയ്യ കാരണാസമ്ഭവാ [കാരണസബ്ഭാവാ] ഹി ദീപേതി, ഈദിസസ്സ പച്ചുദാഹരണ(സ്സ) ഭാവേ കാരണമാഹ-‘അനഞ്ഞകത്തു കത്താ-ഭിലാസസ്സാ’തി, പരേസമിദമ്പച്ചുദാഹരണമ്ഭവതു ഇധ കഥന്തി ആഹ-‘ഇഹത്വി’ച്ചാദി, ത്വന്തി അത്തമത്തേ പഠമായേവ, സമ്ഭവേ കാരണന്തരമാഹ-‘അഥവാ’തിആദി, നത്ഥി അഞ്ഞോ കത്താ യസ്സാ സാ അനഞ്ഞകത്തുകാ രുചി, ഭായ രുചിയാ സമ്ബന്ധിനോ പിണിയമാനസ്സ സമ്പദാനസഞ്ഞം യേ പന ഇച്ഛന്തീതി സമ്ബന്ധോ, യേ പന ആഹു ചാതിസമ്ബന്ധോ, ഉപ്പജ്ജനമുപ്പത്തി, കസ്സ ഉപ്പത്തി, രുചിയാ, ഉപ്പത്തിയാ ആധാരോ ഉപ്പത്യാധാരോ‘ദേവദത്തായ രോചതേ’ച്ചാദോ ദേവദത്താദിം ഉപലക്ഖേതീതി ഉപ്പത്യാധാരോപലക്ഖണം വചനം, ഏത്ഥ രുചിയാ ഉപ്പത്യാധാരോപലക്ഖണമേവ വചനന്തി സാവധാരണ മത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ… സബ്ബേസം വാക്യാനമവധാരണഫലത്താ, തേന പിണിയ മാനവചനമഭിലാസസ്സ അഞ്ഞകത്തുകതാസന്ദസ്സനപരം ന ഹോതീതി ബ്യവച്ഛിന്നമ്ഭവതി, തേസം കച്ചായനസ്സ ചേഹാപി പസജ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ, ഇഹാപീതി ത്വമിതി ഏത്ഥാപി, അഞ്ഞഥാസിദ്ധത്താതി അത്ഥമത്തേ പഠമായ ഏവ സിദ്ധത്താ, വചനസ്സാതി ഉഭിന്നമ്പി ചതുത്ഥീവിധാനവചനസ്സ, അതിപ്പസങ്ഗോചാതി ‘‘കസ്സ വാ ത്വം ധമ്മം രോചേസീ’’തിആദോ തവാതി അനഭിമതട്ഠാനപ്പത്തിച.

ധാരിപ്പയോഗേതി ധാരിധാതുനോ പയോഗേ, ഉത്തമീണോ അധമീണോതി ധനികഗഹേതൂനം രുള്ഹീത്യാഹ-‘ഉത്തമീണോ ധനസാമീ’തി, ഉത്തമീണമസ്സാതി ഉത്തമീണോ, ധാരയതീതിമസ്സത്ഥമാഹ-‘വഹതീ’തി, ധാരിതോതി ധാരംധാതുതോ. സുത്തന്തരേന (തം തം) നിയമേന നിയമിതാനം തേസംതേസം സമ്പദാനസഞ്ഞം വിധായ ചതുത്ഥീ വിഹിതാ പരേഹി, തദാഹ ‘സിലാഘ ഹനുട്ഠാസപാന’മിച്ചാദി, സബ്ബത്ഥ യോഗസമ്ബന്ധേ ഛട്ഠീ, ഞാപേതുന്തി സിലാഘാദികേ ബോധേതും, ഇച്ഛിതോതി അതിമതോ. തദത്ഥവാചീനഞ്ച ധാതൂനം സങ്ഗഹണത്ഥം ‘കുധദുഹിസ്സോസൂയത്ഥാന’ന്തി വുത്തം, യമ്പതി കോപോതി ഇമിനാ കോപസ്സ വിസയമാഹ, യസ്സാതി ഇമിനാ യംകാരകന്തി വുത്തമേവ പരാമസതി, യസ്സാതി രാജാദിനോ, പുച്ഛതീതി പുച്ഛിയതേ, തേനേവ വക്ഖതി-‘യസ്സ സമ്ബന്ധിം സുഭാസുഭം പുച്ഛതി നേമിത്തികോ’തി, യോചാനുകൂലത്തമ്ഭ ജതീതി ഇമിനാ ഇദം ദസ്സേതി ‘‘പതിപുബ്ബകോ ആപുബ്ബകോച സുണോതി അബ്ഭുപഗമേ പടിജാനനേച വത്തതേ, യദായമബ്ഭുപഗമോ പത്ഥനാ പുബ്ബതോ ഭവതി തദാ പത്ഥനായ കത്തു പത്ഥയിതുനോ ചതുത്ഥീ രൂപമ്ഭവതി, യദാത്വപത്ഥതമ്പി കേവലമാനുകൂല്യേന വത്തമാനംദിസ്വാ ദേയ്യമബ്ഭുപഗച്ഛന്തി ഇദമിദം വോദസ്സാമാതി [കോപിസ്സസാമാതി (പോത്ഥകേ)] തദാനുകൂല്യേന പവത്തനസങ്ഖാതായ കിരിയായ കത്തുനോ ചതുത്ഥീരൂപമ്ഭവതീ’’തി, ഇമിനാ ച പാണിനിയവുത്തികാരസ്സ ജയാദിച്ചസ്സമതേ ബ്യഭിചാരമാഹ, സോ ഹി ‘‘അബ്ഭുപഗമോ നാമ പരേന പത്ഥിതസ്സ ഭവതി തത്ഥ പത്ഥയിതുയേവ ചതുത്ഥീരൂപമ്ഭവതീ’’തി വദതി, പുബ്ബസ്സാകിരിയായ യോ കത്താതി വേദവാക്യേന വിഹിതഥുതികകരണ സങ്ഖാതായ ഉസ്സാഹാനുജാനനതോ പുബ്ബഭൂതായ കിരിയായ യോ കത്താ ഹോതാ പോതാ ച, സബ്ബത്ഥാപി‘തസ്സാ’തി ഇദം ‘ചതുത്ഥീയായദഭിമതം രൂപ’ന്തിഇമിനാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം, ഛട്ഠിയാ സബ്ബബ്യാപിഭാവമാലമ്ബ ഏവന്തി അതിദേസോതി ആഹ ‘ഏവന്തീ’തിആദി, രൂപസാമ്യതോ പന താദത്ഥിയത്ഥസബ്ഭാവാച യഥായോഗം താദത്ഥ്ഹ ചതുത്ഥീപി ന വിരുജ്ഝതി, വക്ഖതി ഹി‘താദത്ഥ്ഹ വചനിച്ഛായന്തു ‘ഇച്ചാദിനാ, ഇച്ഛിതോ രാജാ, കമ്മ വചനിച്ഛാതി ഇമിനാ വചനിച്ഛായ പധാനത്തമാഹ… വചനിച്ഛാഭിമുഖത്താ സബ്ബേസം കാരകാനം, അപ്പചുരപ്പയോഗത്താതി അബഹുപ്പയോഗത്താ, ഹനുതേ അപനയതി, ഉപതിട്ഠതേ ഉപട്ഠാനം ഉപഗമനം കരോതി, പിഹയന്തി പത്ഥേന്തി, കുജ്ഝ അമരിസം കരോതി, ദുഹനാദയോ കോപപ്പഭവാ നാനന്തരേന തേ സമ്ഭവന്തീതി ദൂഭാദയോപ്യുദാഹടാ ‘‘ബ്യഞ്ജനേ ദീഘരസ്സാ’’തി (൧-൩൩) രസ്സേ അപരജ്ഝാമി, ഇസ്സയന്തി നസഹന്തി, ആരജ്ഝതി പുച്ഛിതോ നേമിത്തികോ ഉപപരിക്ഖതി, ഭാദത്ഥ്ഹം വിഭാവേതി ‘യസ്സേ’ച്ചാദിനാ, പരിയാ ലോചേതി ഉപപരിക്ഖതി, കിം ലക്ഖണോ-യമനിയമോച്ചാഹ-‘നാവസ്സ’മിച്ചാദി, യാചിതുസ്മായേവ [യാചിതുയേവ (പോത്ഥകേ)] ഛട്ഠീതി നാവസ്സമയന്നിയമോതി അത്ഥോ, കുതോച്ചാഹ-‘സമ്ബന്ധേ’ച്ചാദി, അഞ്ഞസ്മാപീതി അയാചിതുതോഅപി, ഥുതികരണസ്സ കത്തുഭൂതാ ഹോതാപോതാരോ ഉസ്സാഹനാനുജാനനാനം കമ്മം ഹോതീതി ആഹ-‘പച്ചനുപുബ്ബസ്സ ഗിണാതിസ്സ കമ്മേ’തി. ഹോതുപോതുസദ്ദേഹിച്ചാദിനാ പോതുസദ്ദസ്സപി ഛട്ഠിരൂപം ദസ്സിതം, വുത്തിയന്തു ‘ഹോതു പതിഗിണാതി’ച്ചേവ പാഠോ ദിസ്സതി, ഹോത്വേവമ്പിത്യമ്ഹാകമത്രോപേക്ഖാ, ഉസ്സാഹയതീത്യത്ഥേ ഗിണാതി അന്തോഗതണ്യത്ഥോ. അനാവാദോതി നാവാഅന്നാദിവജ്ജിതേ. ഏത്ഥ പന തഥാ പടിസേധാഭാവേപി ബഹുലാധികാരതോ ‘ന തം നാവമ്മഞ്ഞേ നതം അന്നമ്മഞ്ഞേ’ച്ചാദി ഭവതി, അത്ഥേവ ഹി ബഹുലാധികാരതോവാ തിപ്പസങ്ഗാഭാവോ, പഠമന്തം രൂപന്തി മഞ്ഞമാനോതി പഠമന്തം രൂപം, ഏത്ഥച യദാ തിണാദിതോപി ഖികംസീയതേ തദാ നിന്ദാവഗമോ, തത്ഥ ച നിയോഗതോവ നഞ്പയോഗോ ഞാഥാനുപ പത്തിയാതി സപ്പടിസേധമുദാഹടം ‘ന മഞ്ഞമാനോ’തി, അവധിമ്ഹിയേവ പഞ്ചമീതിണാതി, നഞ്പയോഗേവ നിയോഗതോ നിന്ദാവഗമാ തിണന്തി കമ്മേയേവ ദുതിയാ, അഥവാ സതീപി നിന്ദാവഗമേ വചനിച്ഛാതോ സവിസയേയേവ ദുതിയാ, സമ്മുതിപ്പയോഗേതി സമ്മുതിസദ്ദസ്സ പയോഗേ, ചതുത്ഥിം ഇച്ഛന്തീതി മത്തായാതി ഏത്ഥ ചതുത്ഥിം ഇച്ഛന്തി, പുന രുത്തത്തേ കാരണമാഹ-‘അഥ സോതിവിജ്ജമാനത്താ’തി, ചണ്ഡസ്സ കുക്കുരസ്സാതിആദിസുത്തേ ‘‘അഥ സോ’’തി പാഠസ്സ വിജ്ജമാനത്താ ‘ഭിയ്യോസോ മത്തായാ’തി ഏത്ഥ സോകാരോ പുനരുത്തോതി അധിപ്പായോ, ചഗ്ഗഹണേനാതി ‘‘സിലാഘഹനു…പേ… സത്തമ്യത്ഥേസുചാ’’തി സുത്തേ ചഗ്ഗഹണേന, ചതുത്ഥീഭിമതാതി ‘‘നമോ യോഗാദിസ്വപിചാ’’തി സുത്തേന.