൨൪. വണ്ണ

‘അതേനാ’തി (൨-൧൦൮) ഏത്ഥ അതോതി രസ്സബ്യത്തിനിദ്ദേസോ വാ സിയാ രസ്സജാതിനിദ്ദേസോ വാ സകലനിസ്സയബ്യാപീ അത്ഥജാതി നിദ്ദേസോവാ, തത്ഥ രസ്സബ്യത്തിനിദ്ദേസേ സതി ബുദ്ധസിദ്ധാദീസു യത്ഥകത്ഥചി അകാരോ ഗയ്ഹതേതി നേട്ഠപ്പസിദ്ധി… കേസഞ്ചി അസിജ്ഝനതോ, രസ്സ ജാതിനിദ്ദേസേ പന ബുദ്ധസിദ്ധാദിസബ്ബാകാരന്താനം ലക്ഖണികഗവാദ്യകാ രന്താനഞ്ചാകാരോ ഗയ്ഹതീതി സബ്ബഥാ ഇട്ഠപ്പസിദ്ധി, നാഞ്ഞോ ദീഘോ ബ്യത്തന്തരത്താതി നാനിട്ഠപ്പത്തി ആകാരതോ നാസ്സേനാഭാവാ, തസ്മാ അതോതി രസ്സജാതിനിദ്ദേസേ നിസ്സിതേ സബ്ബമിദമിട്ഠം നിപ്ഫജ്ജതീതി നാത്ഥജാതി നിസ്സീയതേ, ന രസ്സബ്യത്തിച, ‘‘യുവണ്ണാനമേ ഓലുത്താ’’തി (൧-൨൯) ആദീസു പന രസ്സബ്യത്തിയാ രസ്സജാതിയാ വാ നിദ്ദേസേ ‘തസ്സേദം നോപേതി’ച്ചാദീസു ഏഓആദികമിട്ഠം കത്ഥചി ഭവേയ്യ, ന സബ്ബത്ഥ, സബ്ബത്ഥ വാ ഭവേയ്യ ‘വാതേരിതം സമോനാ’തിആദീസു ബ്യത്തന്ത രത്താ, തസ്മാ സബ്ബഥാ ഇട്ഠപ്പസിദ്ധിയാ ഇത്തജാത്യാദി നിസ്സീയതേ, അഥവാ വണ്ണുച്ചാരണമ്പതി കേസഞ്ചി വണ്ണുപ്പത്തിട്ഠാനാനം ഉച്ചനീചതദുഭയ സംഹാരവസേന വണ്ണവിസേസുപ്പത്തി ദസ്സനതോ തേസം വസേന രസ്സ ബ്യത്തിനിദ്ദേസേ രസ്സജാതിനിദ്ദേസേ വാ വുത്തനയേന ഇട്ഠാനിട്ഠപ്പത്തിയം സബ്ബഥാ സബ്ബഥാ ഇട്ഠപ്പസിദ്ധിയാ ഇത്തജാത്യാദി നിസ്സീയതേ, തത്ഥ വണ്ണ പരേന സവണ്ണഗ്ഗഹണം നിയമിതും വചനമിദമാരദ്ധന്തി ‘സബ്ബത്ഥേവാ’തിആദിനാ വചനാരമ്ഭഫലമാഹ, സബ്ബത്ഥേവാതി സബ്ബസ്മിംയേവ സുത്തപ്പദേസേ. നനു സയഞ്ചാതി വുത്തേപി പരിയത്തം, ന ഹ്യഞ്ഞം രൂപാ സയമത്ഥി, അഞ്ഞം വാ (സയ)തോ രൂപന്തി സിദ്ധേപ്യേവം സതി അത്ഥേത്ഥ പരോ കോചി വിസേസോതി ഞാപേതും സഞ്ച രൂപ’ന്തി വുത്തികാരോ ആഹാതി സമ്ബന്ധോ, രൂപസ്സ വിസേസിതബ്ബത്താ ‘സഞ്ച രൂപ’ന്തി വുത്തിയം നിദ്ദിസീയമാനത്താ ച രൂപന്തി വിഞ്ഞായതീതി ‘സഞ്ച ഗയ്ഹതീ’തി വുത്തം, സംരൂപഗ്ഗഹണായാപിസദ്ദം കരോതോ-ധിപ്പായോ-യന്തി വത്തുമാഹ-‘അഞ്ഞഥേ’ച്ചാദി, അഞ്ഞഥാതി അഞ്ഞേനപ്പകാരേന സംരൂപഗ്ഗഹണായ അപിസദ്ദാഭാവേതി അധിപ്പായോ, അഞ്ഞപദത്ഥേതി അഞ്ഞപദത്ഥ സമാസവിസയേ, ഗുണീഭൂതസ്സാതി അപ്പധാനഭൂതസ്സാകാരേ കാരാദിനോ, സമാസേന വുത്തത്താ പധാനതൂ തത്തേപി ഗുണോ ഭവതി അഞ്ഞപദത്ഥോ-കാരേകാരാദി വിധായ കത്താ, വിധീയമാനോ സവണ്ണോവ പധാനം… ഇദമത്ഥിതായ തപ്പവത്തിയാതി. നനു വുത്തിയമപിസദ്ദസ്സാത്ഥം വദതാ സയഞ്ചേതി വത്തബ്ബം, ‘‘തഥാ സയമത്തനീ’’തി നിഘണ്ഡുതോ സയഞ്ച-ത്താകാരേകാരാദിഞ്ച ഗയ്ഹതീത്യമത്ഥോ സമ്ഭാവീയതീതി ചോദനമ്പനസി നിധായ ‘സഞ്ച രൂപ’ന്തി വദന്തോ സാധിപ്പായാരുള്ഹം കിഞ്ചി അത്ഥവിസേസം പകാസേതും തഥേവാഹാതി ദസ്സേതും വുത്തം-‘സയഞ്ചേ’ത്യാദി, ‘‘ധനഞ്ഞാതീസു സംസദ്ദോ, തഥാത്തത്തനിയേസുപീ’’തി നിഘണ്ഡുവചനതോ ‘സ’ന്തി അത്താപി ഗയ്ഹതി, കോ സോ സദ്ദരൂപം സാധാരണം, ‘സ’ന്തി അത്തനിയമ്പി, കിന്തം സദ്ദാന മസാധാരണം സദ്ദരൂപം, തഥാ സതി അത്തനിയം രൂപം നാമാത്തസങ്ഖാതസദ്ദസമ്ബന്ധീതി ആഹ-‘സംരൂപം സദ്ദാനമസാധാരണം രൂപ’ന്തി, ഏതഞ്ച ഇദന്തീമിനാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം, അസാധാരണന്തി അസാധാരണം സദ്ദരൂപം, സതി സമ്ഭവേ ബ്യഭിചാരേ ച വിസേസനസ്സ സാത്ഥകതായ അസാധാരണന്തി രൂപം വിസേസതാ സാധാരണസ്സാപി സമ്ഭവോ വുത്തോയേവ നാമാതി ആഹ-‘ദുവിധം ഹി’ച്ചാദി, കിന്തം സാധാരണമസാധാരണഞ്ചരൂപന്തി സാമഞ്ഞേന രൂപം നിദ്ദിസിതുമാഹ-‘തത്ഥാ’തിആദി, തത്ഥാതി നിദ്ധാരണേ സത്തമീ, സദ്ദാനന്തി സാത്ഥകനിരത്ഥകാനം യേസംകേസഞ്ചി സദ്ദാനം, തംതം സദ്ദത്താദീഹി തേസംതേസം ബുദ്ധ അഇആദീനം സദ്ദാനം സദ്ദത്താദി, ഉഭയത്ഥ ആദിസദ്ദേന അത്ഥോ സങ്ഗഹിതോ, തേന സാധാരണം സദ്ദരൂപമത്ഥരൂപം തഥാ-സാധാരണന്തി ചതുബ്ബിധം സംരൂപന്തി ദസ്സേതി, ചതൂസുപി ചേതേസ്വസാധാരണസ്സ സദ്ദരൂപസ്സേവോപാനം ദസ്സേതുമാഹ-‘തത്ഥാ’തിആദി, സാധാരണരൂപബ്യുദാസേനാതി സാധാരണരൂപസ്സ പരിച്ചാഗേന, ഉപാദിയന്തോ രൂപമേവ സദ്ദസ്സസം, നാത്ഥോതി ച ദസ്സേതീതി സമ്ബന്ധോ, ച സദ്ദോ പനേത്ഥ ‘ഇദം ദസ്സേതീ’തി ഹേട്ഠാ വുത്തം സമുച്ചിനോതി, അസാധാരണസ്സേവോപാദിയനേ കാരണമാഹ-‘തന്ത’മിച്ചാദി, ഇതരന്തി യേ സംകേസഞ്ചി സദ്ദാനം സദ്ദത്താദി, പരസ്സാപീതി അഞ്ഞസ്സ യസ്സകസ്സചി സദ്ദസ്സാപി, ഇതി ഇദം, പതിതം പസിദ്ധം, ഏത്ഥ പന ഇതിസദ്ദോ ഹേതുമ്ഹി, യസ്മാ ഇദം യഥാവുത്തം പസിദ്ധം തസ്മാ പുബ്ബാചരിയപരമ്പരായാഗതോ പദേസതോ ഉപാദിയന്തോതി പകതം, സംസദ്ദവിസേസനസാമത്ഥിയേന അസാധാരണരൂപോപാദിയനേപി അസാധാരണം സദ്ദരൂപമേവോപാദീയതി നാസാധാരണമത്ഥരൂപം… ഇമിനാ വക്ഖമാനകാരണതാ [തായ (പോത്ഥകേ)] വസേനാതി ആഹ-‘സദ്ദസ്സേ’ച്ചാദി, ആസന്നം…സദ്ദതോ സദ്ദഭാവസാ നഞ്ഞത്താ, വിപരിയയതോതി വിപരിയാസേന അനാസന്ന ഭാവേനാതി അത്ഥോ, ചക്ഖുവിസയോപി ഹി അത്ഥോ കഥം സോതവിസയസദ്ദസ്സ ന ആസന്നോ സംരൂപമ്ഭവിതുമരഹതീതി, കാരണന്തരമാഹ-‘അഹേയ്യത്താചാ’തിആദി, അഹേയ്യത്താതി അപരിച്ചജനീയത്താ, ഇദമ്പി നിച്ചസമ്ബന്ധിത്തേ കാരണവചനം, തം സദ്ദരൂപം, നിച്ചസമ്ബന്ധീതി നിരന്തരസംയോഗീ, വിപരിയയതോതി ഹേയ്യത്താ, തഥാഹിച്ചാദിനാ അത്ഥസ്സ ഹേയ്യത്തം ബോധേതി, അപരം കാരണമാഹ-‘അസാധാരണഞ്ച രൂപം’ത്യാദിനാ, സാധാരണോ പരിയായ സദ്ദാനം, പച്ചേതബ്ബത്താതി വിഞ്ഞാതബ്ബത്താ, ഇദാനി കാരണത്തയം സമോധാനേത്വാ ഇമേഹി കാരണേഹി രൂപമേവ സദ്ദസ്സ സംനാമ, നാത്ഥോതി നിയമേത്വാ ദസ്സേതും ‘തദേവ’ന്തിആദി ആരദ്ധം, തദേവന്തി യസ്മാ ഏവം, തം തസ്മാതി അത്ഥോ, സരൂപപ്പധാനേതി ‘‘ഗോസ്സാ വങ’’ (൧-൩൨) ത്യാദോ ഗോസ്സാത്യാദികേ സരൂപപ്പധാനേ.