൨൨. വിപ്പടി

പരോതി വത്തതേ, സോ ചാഞ്ഞാധിക്യഇട്ഠാദ്യനേകത്ഥോപി ഇധ ഇട്ഠ വാചീ ദട്ഠബ്ബോ, കമ്മബ്യതിഹാരേഘണിതി കമ്മബ്യതിഹാരോ കിരിയാപരിവത്തനം ഭാവവിസേസോ തസ്മിം ‘ഭാവകാരകേസ്വഘണ്ഘകാ’’തി (൫-൪൪) സാമഞ്ഞേന വിഹിതത്താ വിപ്പടിസേധനന്തി അത്ഥേ ഘണി വിപ്പടീ സേധോ, തേനാഹ-‘സാമഞ്ഞേ’ച്ചാദി, വിപ്പടിസേധസദ്ദസ്സ അത്ഥമാഹ-‘അഞ്ഞമഞ്ഞപടിസേധോ’തി, സംസിദ്ധിയം വത്തമാനോപി സിധി ഉപസഗ്ഗസമ്ബന്ധേ നാത്ഥന്തരേപി ഹോതീതി അഞ്ഞമഞ്ഞവിരോധോത്യത്ഥോ, വിപ്പടിസേധസദ്ദസ്സ ലോകേ വിരോധവാചിത്തേന പസിദ്ധത്തമാഹ ‘തഥാ ഹി’ച്ചാദിനാ, കഥമ്പന പമാണഭൂതസ്സാചരിയസ്സ വചനേസു അഞ്ഞമഞ്ഞവിരോധോ സമ്ഭവതീച്ചാസങ്കിയ ഉഭിന്നം സാവകാസത്തേ സതി സമ്ഭവതി നാഞ്ഞഥാതി ‘ദ്വിന്ന’മിച്ചാദി വുത്തിഗന്ഥോ പവത്തോതി വത്തും ‘സോചാ’തിആദിമാഹ അഞ്ഞമഞ്ഞാനജ്ഝാസിതേതി അഞ്ഞമഞ്ഞേനാനക്കന്തേ അപരിഗ്ഗഹിതേതി വുത്തം ഹോതി, അനുഭയതാഗിനീതി യോ വിസയേകദേസോ ഉഭയന്ന ഭജതേ തസ്മിം അനുഭയഭാഗിനി വിസയേകദേസേ, സാമഞ്ഞവിസയോ ദ്വിന്നം വിധീനം സാധാരണോ വിസയോ, തത്ഥ പവത്തിപ്പസങ്ഗേ സതി സോച വിപ്പടിസേധോ ജായതീതി സമ്ബന്ധോ, ഇമിനാ വിപ്പടിസേധസ്സ വിസയോ പവത്തിപ്പസങ്ഗോ വിസയവിസയീനമഭേദേന സുത്തേ ‘വിപ്പടിസേധോ’തിവുത്തോതി ‘ദ്വിന്ന’മിച്ചാദിനാ വുത്തിഗന്ഥോ രചിതോതി ദീപേതി, പരോ ഹോതീ തിവിധിദസ്സിതോതി ഇമിനാ യദി നിയമോ-ബ്ഭൂപഗതോ സിയാ, തദാ ‘പരോവഹോതീ’തി വദേയ്യാതി ദസ്സേതി, പാണിനിയാ ഹി ജാതിയം പദത്ഥേ സകിമേവ ലക്ഖണം പവത്തതീതി ചരിതത്ഥത്താ വിസയന്തരേ ദ്വിന്നമ്പി ലക്ഖണാനമപ്പവത്തിയം പരം പച്ഛിമം കാരിയന്തി വിധ്യത്ഥമിദം വചനം, ബ്യത്തിയന്തു പദത്ഥേ ലത്വാദീനമിവ പരിയായപ്പസങ്ഗേ നിയമത്ഥന്തി പടിപന്നാ, ഇധ പന ജാതിയം ബ്യത്തിയഞ്ച ദ്വിന്നമ്പി സുത്താനമപ്പവത്തിയമേവ വിധ്യത്ഥമേവിദം വചനം, ന നിയമത്ഥമ്പീതി പടിപാദേതുമാഹ-‘തഥാഹി’ച്ചാദി, കാമചാരതോ പരിസമാപീയതേതി സമ്ബന്ധോ, കാമതോ പരിസമാപനഞ്ചേതിസ്സാ സബ്ബസ്മിം അത്തനോ ഗോചരേ അവിച്ഛേദബ്യാപനേന പവത്തിസബ്ഭാവതോ. കഥമ്പനേകസ്സാപി പവത്തി ന ഭവേയ്യാത്യാസങ്കിയ കാരണമാഹ‘ഉഭയമ്പി’ച്ചാദി, ഹിസദ്ദോ യസ്മാത്ഥേ, യസ്മാ ഉഭയമ്പിദമാചരിയവചനം, തതോയേവ പമാണം, അഭിമതകാരിയവിധാനേ ലിങ്ഗഭാവേന സദ്ദികാനുമതത്താ(തേസം) വിധീനം വിധായകഞ്ച തസ്മാതി അത്ഥോ. പമാണത്താ ദ്വിന്നമ്പി അപ്പത്തിയം കാരണമാഹ-‘അനുഭയഭാഗിമ്ഹി’ച്ചാദി, യതോ ലദ്ധാവകാസാ തതോ സമാനബലാതി, ഇതിസദ്ദോ ഹേതുമ്ഹി, വിരുദ്ധാചാതി ഏത്ഥ ഇതിസദ്ദം ദത്വാ ‘അനുഭയഭാഗിമ്ഹി…പേ… വിരുദ്ധാചാതി ദ്വിന്നം വചനാനം പമാണത്താ ഉഭിന്നമ്പി അപ്പവത്തീതി സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. സമാനബലാനം ദ്വിന്നം ലോകേപി വിരോധിത്തം ഏകക്ഖണേയേവ ഉഭിന്നമ്പി കാരിയേ അപ്പവത്തി ച ദിസ്സതീതി ദിട്ഠന്തമാഹ ‘ലോകേചേ’ത്യാദി, ഏത്ഥ ച പേസ്സസ്സ (അ)വിരോധത്ഥിനോ കാരിയേ അപ്പവത്തിരിവ [അപ്പവത്തിയേവ (പോത്ഥകേ)] സമാനബലാന മുഭിന്നം വചനാനം കാരിയേ അപ്പവത്തീതി സുഖേനോ പമാസംസന്ദനം വിഞ്ഞാതബ്ബം.

ജാതിപക്ഖേയേവ ഭസ്സകാരേന ദ്വിന്നം യുഗപദിപ്പത്തിയം ‘ലത്വാദീനമിവ’ പരിയായപ്പസങ്ഗോ വണ്ണിതോ, തസ്സായുത്തത്തമുപദസ്സേന്തോ ആഹ ‘നചാപി’ച്ചാദി, ഭിന്നവിസയത്താതി ദ്വിന്നം വിധീനം ഭിന്നവിസയത്താ. അഭിന്നവിസയത്തേ ഹി പരിയായകപ്പനാ യുത്തിമതീ, അതോച ലത്വാദീനമഭിന്നവിസയത്തമ്പടിപാദയിതുമാഹ- ‘ലത്വാദയോ ഹി’ച്ചാദി, അനവയവേനേതി ധാതു മത്തതോ വിധാനേനാവയവബ്യതിരേകസബ്ഭാവതോ സബ്ബധാതുപരിഗ്ഗഹേന, യത്ഥ യസ്മിം ധാത്വത്ഥേകദേസേ പവത്താ സമാനാ പവത്താ സന്തോ ലദ്ധാവകാസാ സിയും തസ്സേകദേസസ്സ പരിഹാരേനാപി പരിച്ചാഗേനാപി ന വിധീയന്തേതി സമ്ബന്ധോ, ലത്വാദീന മേകക്ഖണേ അസമ്ഭവാ ഏകസ്മിം കതേ സതീതരവചനാന മാനത്ഥക്യപ്പസങ്ഗാച പരിയായേന ഭവന്തീതി യന്തം യുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഇഹാതി ഇമസ്മിം യുഗപദിപ്പത്തിയം, ഇഹ തഥാഭാവസ്സ കാരണമാഹ-‘സാവകാ…പേ… വചന’ന്തി, തത്ഥാതി യുഗപദിപ്പത്തിയം. ജാതിയമ്പദത്ഥേ ‘‘പുനപ്പസങ്ഗവിജാനനാ സിദ്ധം, വിപ്പടിസേധേ യം ബാധിതം തമ്ബാധിതമേവാ’’തീമാസമുഭിന്നം പരിഭാസനമ്പവത്തിം പടിപാദേന്തോ ആഹ- ‘പരസ്മിം ചേ’ത്യാദി, പരസ്മിന്തി ഇട്ഠേ, പരിഭാസനമ്പന അയമത്ഥോ ‘പുനപ്പസങ്ഗവിജാനനാതി ദ്വിന്നം സുത്താനമേകത്ഥപ്പ സങ്ഗസങ്ഖാതേ വിപ്പടിസേധേ സതിപരമിട്ഠം പഠമം ഹോതി, ഹോന്തേന തേന യദീതരസ്സ നിമിത്തോപഘാതോ ന കതോ തദാ തസ്സാപി പുനപ്പസങ്ഗോ തസ്സ വിജാനനാ സിദ്ധന്തി, വിപ്പടിസേധേ യഥാവുത്തേ സതി പഠമം ഹോന്തേന യം സുത്തം ബാധിതം തസ്സ പുനപ്പവത്തിയാ യദി നിമിത്തം നത്ഥി തം ബാധിതമേവേ’തി. ബ്യത്തിയമ്പി വിധ്യത്ഥമേവിദം വചനം, ന നിയമത്ഥന്തി ദസ്സേതുമാഹ-‘ബ്യത്തിയ’മിച്ചാദി, ഏവം മഞ്ഞതേ ‘ബ്യത്തിയം പടിലക്ഖിയംലക്ഖണപ്പവത്തിയം ദ്വിന്നം സാധാരണം ഠാനമ്പതി യാനി വചനാനി ഭിന്നാനി തേസമ്പി നിരവകാസത്തേന തുല്യബലത്താ ദ്വിന്നമ്പടിപത്തിയേവസിയാ, നതു പരിയായപ്പസങ്ഗോ’തി. ബ്യത്തിയമ്പി യഥാവുത്താനം പരിഭാസാനം പവത്തി വുത്തവിധിനേവാതി ദസ്സേന്തോ ‘പരിഭാസാനമ്പി’ച്ചാദിമാഹ.

ജാതിയമ്പദത്ഥേ ‘‘വത്തമാനേതി അന്തി, സി ഥ, മി മ, തേ അന്തേ, സേ വ്ഹേ, ഏ മ്ഹേ’’ച്ചാദീനം ലക്ഖണാനമേകമേകത്ഥേപി വത്തമാനേതി അന്തി, വത്തമാനേ സി ഥ ഇച്ചാദീനം വാക്യേകദേസാനം ഗച്ഛതിച്ചാദോ ഗച്ഛ സിച്ചാദോ ച ലക്ഖിയേ സകിമ്പവത്തിയാ സബ്ബസ്മിം സകേ വിസയേ പഠമ മജ്ഝിമപുരിസേകവചനജാതി പരിസമത്താതി ചരിതത്ഥത്താ തുമ്ഹേ ഗച്ഛഥാതി ഏത്ഥ ദ്വീഹി ദ്വിന്നം പുരിസാന മേകക്ഖണേ പവത്തിയം ന കസ്സചി, ബ്യത്തിയമ്പി പടിലക്ഖിയം ലക്ഖണാനി ഭിജ്ജന്തീതി സാധാരണം ഠാനം പതിഭിന്നേഹി ലക്ഖണേഹി ദ്വിന്നമ്പേകത്ഥേ-കക്ഖണേ പവത്തിയം ന കസ്സചി, തഥാ വുത്തനയേനേവ തിണ്ണം പുരിസാനമേകക്ഖണേ പവത്തിയന്തി സബ്ബഥാ അപ്പവത്തിയം സമ്പത്തായം വചനമിദം, പരോ ഹോതീതി മജ്ഝിമുത്തമം ഭവതീതി അധിപ്പായേന ‘യഥേ’ച്ചാദിനാ വുത്തം വുത്തിഗന്ഥമ്പഞ്ഹമുഖേനാ ഹരിത്വാ ദസ്സേതും ‘ക്വപനാ’തിആദിമാഹ, നേദമുദാഹരണമമ്ഹം മനം ഭോസേതി-യതോ വിപ്പടിസേധവിസയമേവേദം ന ഹോതി, കുതോ യതോ ‘‘വത്തമാനേതി അന്തി’’ച്ചാദിപ്പഭുതീനം വത്തമാനേതി അന്തിച്ചാദീഹി വാക്യേകദേസേഹി നിദ്ദിട്ഠാനമേവ പുബ്ബപരച്ഛക്കാനം പുരിസവചനവിസേസവിധായകേന ‘‘പുബ്ബപരച്ഛക്കാന മേകാനേകേസു തുമ്ഹാമ്ഹ സേസേസു ദ്വേദ്വേ മജ്ഝിമുത്തമപഠമാ’’ (൬-൧൪) തീമിനാ വാക്യാവയവേന തുമ്ഹാമ്ഹസേസേസു പയുജ്ജമാനേസു അപ്പയുജ്ജമാനേസു വാ യഥാക്കമം പുബ്ബച്ഛക്കാനം പരച്ഛക്കാനഞ്ച മജ്ഝിമുത്തമപഠമാനം പച്ചേകം ദ്വേദ്വേ വചനാനി യഥാക്കമം ഭവന്തീതി ‘ഗച്ഛഥ ഗച്ഛാമാ’തി ഏത്ഥ ഏകക്ഖണേ പവത്തിയേവ നത്ഥി, ദ്വിന്നമ്പന സാവകാസാന മേകക്ഖണേ പവത്തിയേവ ഹി വിപ്പടിസേധോതി, തഥാപി വുത്തനയേന വിപ്പടിസേധപ്പകപ്പനാപി സക്കാ കാതുന്തീദമുദാഹടം സിയാതി ദട്ഠബ്ബം, ഇമിസ്സാ പന പരിഭാസായ നിരാകുലപ്പവത്തി ‘‘ആദിസ്സാ’’ തീമിസ്സാ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബാ, കതാകതപ്പസങ്ഗീ യോ വിധി, സോ നിച്ചോ, യോത്വകതേയേവായമനിച്ചോതി വുത്തനിച്ചാനിച്ചേസു അന്തരങ്ഗബഹിരങ്ഗേസു ചാതുല്യബലത്താ നാസ്സ യോഗസ്സ ബ്യാപാരോ, തഥാഹി നിച്ചാനിച്ചേസു നിച്ചമേവ ബലവന്തി നിച്ചാനിച്ചാനമതുല്യബലതാ, അന്തരങ്ഗബഹിരങ്ഗപ്പകാര(മ്പന) ഉപരി ‘‘ലോപോ’’തി (൧-൩൯) സുത്തേ പകാസിസ്സാമ.