൯. ഇയു

ചത്ഥസമാസോതി ഇതരീതരയോഗദ്വന്ദസമാസോ. അത്തേതി മുനി സദ്ദാദിവചനീയേ അത്ഥേ, നമതീതീമസ്സേതം കമ്മം,

യം സബ്ബവചനം സബ്ബ, ലിങ്ഗം സബ്ബവിഭത്തികം;

തം സബ്ബത്ഥേ നമനതോ, വിദും നാമന്തി തബ്ബിദൂ.

ഇധ നാമസഞ്ഞായാഭാവേപി അന്വത്ഥബലായേവ നാമസഞ്ഞാ സിദ്ധാതി (ആഹ) ‘അന്വത്ഥബ്യപദേസേനാ’തി, സ്യാദ്യന്തപകതിരൂപന്തി പച്ചയാ പഠമം കരീയതീതി പകതി, സാ ഏവ രൂപന്തി പകതിരൂപം, സ്യാദ്യന്തസ്സ പകതി രൂപം മുനിസദ്ദാദി സ്യാദ്യന്തപകതിരൂപം, അത്ഥവന്തമധാതുകമപ്പച്ചയമ്പാടിപദികം, പദം പദം പതി പടിപദേ, പടിപദം നിയുത്തം പാടിപദികം. വിസേസനേനാതി സുത്തേ ‘നമസ്സന്തേ’തി വുത്തേന ഇവണ്ണുവണ്ണാനം വിസേസനേന. ആഖ്യാതസ്സാതി പചതിആദിനോ. ആദിമജ്ഝവത്തിനോതി ഇന്ദ ഉദകസദ്ദാദീനം ആദോ, പഖുമാദീനം മജ്ഝേച വത്തിനോ. പദേസേസൂതി ‘‘ഝലാ സസ്സ നോ’’തി (൨-൮൩) ആദികേസു സുത്തപ്പദേസേസു, അനിട്ഠപസങ്ഗ (സങ്കം) നിവത്തേതീതി സമ്ബന്ധോ, അനിട്ഠപ്പസങ്ഗോനാമ [നാമാതി (പോത്ഥകേ)] പചതി-ഇന്ദ (ഉദക പഖുമ) സദ്ദാദീന മന്ത ആദിമജ്ഝഭൂതഇവണ്ണാദീനം ഝലസഞ്ഞാ വിധായ തതോ പരാസം സാദി വിഭത്തീനം ‘‘ഝലാ സസ്സ നോ’’തി (൨-൮൧) ആദീഹി ‘നോ’ ആദേസാദിമ്ഹി കതേ ‘പചതിനോ, ഇന്ദനോ, ഉദകനോ, പഖുമനോ’തിആദി രൂപപ്പസങ്ഗോ, നനുചാദിആദി ചോദനാ. വത്തബ്ബന്തി സുത്തേ വത്തബ്ബം. ബ്യാസനിദ്ദേസേനാതി അസമാസനിദ്ദേസേന. തദയുത്തന്തിആദി പരിഹാരോ, തന്തി തം ചോദ്യം, സതിഹീതിആദിനാ അയുത്തത്തം സമത്ഥേതി, ദ്വീസുത്തരേസു യോഗേസൂതി ഉപരിമേസു ‘‘പിത്ഥിയം’’ ‘‘ഘാ’’തി ദ്വീസു സുത്തേസു. ഇത്ഥിയന്തി ഇദന്തി ‘‘പിത്ഥിയ’’ന്തി സുത്തേ ഇത്ഥിയന്തി ഇദം പദം. വണ്ണവിസേസനം സിയാതി ‘‘പിത്ഥിയ’’ന്തി സുത്തേ ‘ഇയുവണ്ണാ’തി അനുവത്തനതോ ‘ഇത്ഥിയം ഇവണ്ണുവണ്ണാ’തി ഏവം ഇവണ്ണു വണ്ണാ ‘‘ഘോ’’തി സുത്തേ ‘ഇത്ഥിയം ആ’തിഏവം അവണ്ണസ്സ ച വിസേസനം ഭവേയ്യ. വണ്ണവിസേസനേ വിരോധമാഹ ‘ഏവഞ്ചേ’ച്ചാദി, നാമസ്സന്തേതി അസമാസനിദ്ദേസേ ത്വവിരോധമാഹ- ‘ബ്യാസേ’ച്ചാദി. സക്കാനാമവിസേസനം കാതുന്തി ദ്വീസു സുത്തേസു ഇത്ഥിയന്തിആദിനാ വക്ഖമാനക്കമേന. നാമസ്സ അന്തോ നാമന്തോതി സമാസസ്സ ഉത്തരപദത്ഥപ്പധാനത്താ സമാസേ ഗുണീഭൂതസ്സ നാമസ്സ ഇത്ഥിയന്തി ഇദം വിസേസനം കാതും ന സക്കാതി അധിപ്പായോ, വചനമന്തരേനാതി പാണിനിയാനമിവ ‘‘യഥാസങ്ഖ്യമനുദേസോ സമാനം’’തി (൧-൩-൧൦) സുത്തം വിനാ, സമാസങ്ഖ്യ ഏതേസന്തി സമസങ്ഖ്യകാ, ഇതിസദ്ദോ ആദ്യത്ഥോ, തേന–

‘‘ആലാപഹാസലീലാഹി, മുനിന്ദ വിജയാ തവ;

കോകിലാ കുമുദാനീ വോ, പസേവന്തേ വനം ജലം’’ (൨൬൦).

ഇച്ചാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി.