൫. അരഞ്ഞവഗ്ഗവണ്ണനാ

൫൩൬. സത്തകം വനേ. അര ഗമനേ, അഞ്ഞോ, അരഞ്ഞം. കേന ജലേന അനനം പാണമനസ്സ കാനനം, ദാ അവഖണ്ഡനേ, ദാ ഛേദനേ വാ. അധികരണേ ണോ, ‘‘ആകാരന്താനമായോ’’തി ആയോ. ദയ ദാനഗതിഹിം സാദാനേസു വാ, ണോ, ഗഹ ഉപാദാനേ [ഗാഹൂ വിലോളനേ (?)], അധികരണേ യു. വപ ബീജനിക്ഖേപേ, ഇനോ, അസ്സിത്തം. വന സമ്ഭത്തിസദ്ദേസു, കത്തരി അ, വനം. അടാ അവയവോ സേലാ അത്രേതി അടവി, ഇ, ഈമ്ഹി അടവീ.

മഹാപദുമലതാവനം മഹാരഞ്ഞം, നദാദി, അനന്തോ ച, അരഞ്ഞാനീ.

൫൩൭. നഗരതോ നാതിദൂരസ്മിം ഠാനേ സന്തേഹി അഭിരോപിതോ തരുസണ്ഡോ പൂഗപനസാദിതരുസമൂഹോ അത്ഥി, സോ ‘‘ഉപവന’’ന്തി ചോച്ചതേ, കിത്തിമവനമേതം. ആരമന്ത്യസ്മിന്തി ആരാമോ, ണോ. ഉപഗതം, ഉപരോപിതം വാ വനം ഉപവനം.

൫൩൮. സബ്ബസാധാരണം സബ്ബലോകേഹി സാധാരണോപഭോഗം രഞ്ഞം രാജൂനം അരഞ്ഞം ‘‘ഉപവനം, ഉയ്യാന’’മിത്യുച്ചതേ, ഉല്ലോകേന്താ യന്തി ജനാ ഏതസ്മിന്തി ഉയ്യാനം, യു. ആകീളോപ്യത്ര.

തദേവ രാജോപവനമേവ ഉപകാരികാസന്നിഹിതം, പുരസന്നിഹിതം വാ അന്തേപുരാചിതം പമദവനാഖ്യം. യത്ര അന്തേപുരസഹിതോ ഏവ രാജാ വിഹരതി, നാഞ്ഞജനപ്പവേസോ. പമദാനം ഇത്ഥീനം വനം പമദവനം, രസ്സോ.

൫൩൯-൫൪൦. സാന്തരാളാ പന്തി, യഥാ – തരുപന്തി, പാസാദപന്തി, നിരന്തരാളാ തു രാജീതി. തത്ര പഞ്ചകം പന്തിയം. പന ബ്യവഹാരേ, ഥുതിമ്ഹി ച, പന്തി. വീ ഗമനേ, ഥി, വീഥി. വല സംവരണേ, ഇ, ആവലി. ആലിപി, അലധാതുമ്ഹാ ഇ. സി സേവായം, ണി, സേണി. പാ രക്ഖണേ, ളി, പാളി, സോഗതേപി. ദ്വേ സമാ. ലിഖ ലേഖനേ, അ. രാജ ദിത്തിയം, ഇ.

തിപാദം രുക്ഖമത്തേ. പാദേന മൂലേന പിവതീതി പാദപോ, ണോ. വിടപയോഗാ വിടപീ. രുക്ഖ വരണേ, അ, രുഹ ജനനേ വാ, ഖോ, ഹസ്സ കോ. ന ഗച്ഛതീതി അഗോ. സല ഗമനേ, ണോ, സാരവന്തതായ വാ സാരോ, സോ ഏവ സാലോ, അഞ്ഞത്രോപചാരാ. മഹിയം രുഹതീതി, അ. ദു ഗതിയം, മോ. തര തരണേ, ഉ. കുതോ ഭൂമിതോ ജായതീതി കുജോ, അങ്ഗാരേപി. സാഖായോഗതോ സാഖീ.

ഗമു ഗമനേ, ണോ, ‘‘ഗമിസ്സന്തോ ച്ഛോ വാ സബ്ബാസൂ’’തി ച്ഛോ. ഖുദ്ദോ അവുഡ്ഢിപ്പത്തോ പാദപോ ഖുദ്ദപാദപോ. യേ രുക്ഖാ പുപ്ഫം വിനാ അപുപ്ഫകാ ഫലന്തി, തേ അസ്സത്ഥോദുമ്ബരപനസാദയോ ‘‘വനപ്പതീ’’തി വുച്ചന്തി, വനാനം പതി വനപ്പതി. പുപ്ഫതോ ജാതഫലാ പന അമ്ബഖജ്ജൂരാദയോ വാനപ്പതയോ. വനപ്പതിമ്ഹി ഭവാ വാനപ്പതയോ.

൫൪൧. യോ ഫലപാകാവസാനേ മരതി, സോ കദലീധഞ്ഞാദികോ ഓസധി നാമ ഭവേ, ഓസോ ധീയതേ യസ്സം [ഓസോ ഗ്ലോസോ ദിത്തിബ്ബാ ധീയതേ’ത്ര ബ്യാഖ്യാസുധാ ൨.൪.൬], സാ ഓസധി, ഇ. സാസദ്ദോ ഓസധിസദ്ദസ്സ ഇത്ഥിലിങ്ഗത്തദീപകോ.

ദ്വയം ഉതുപ്പത്തേപി ഫലഹീനേ. വന യാചനേ, ഝോ, വഞ്ഝാ, വധതി ഫലന്തി വാ വഞ്ഝാ, വജാദിനാ യോ, ഝസ്സ ഝോ, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ ച. ന വിജ്ജതി ഫലമേതിസ്സാതി അഫലാ, ദ്വേ തീസു. തികം വത്തമാനഫലേ രുക്ഖാദോ. ഫലയോഗാ, ഇനോ, വന്തു, ഈ ച.

൫൪൨. ചതുക്കം വികസിതേ. ഫുല്ല വികസനേ, കത്തരി തോ, സഞ്ജാതത്ഥേ വാ ഇതോ, ഫല വിസരണേ വാ, വിസരണം വികാസോ, അസ്സു. കച ബന്ധനേ, വിപുബ്ബോ വികസനേ, കത്തരി അ. വികചതേ വിദലതി വിസിലിട്ഠദലോ ഭവതീതി വാ വികചോ, അ, വിസദ്ദോ വിസിലേസജോതകോ. കസ ഗമനേ, തോ. ദലാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം വിസിലേസതോ സമുദായോ ‘‘വികസിതോ’’ത്യുച്ചതേ. ഫുടോപ്യത്ര. ഫുട വികസനേ.

പാദോ രുക്ഖഗ്ഗേ. ‘‘ന നാ’ഗ്ഗം സിഖരം സിരോ’’തി വോപാലിതവചനതോ ‘‘സിരസോ അഗ്ഗ’’ന്തി ന ഛട്ഠീസമാസോ. സിരോ വുത്തോ. അജ ഗമനേ, ഗോ, അഗ്ഗം, സേട്ഠേ തീസു. സീ സയേ, ഖരോ, സിഖാ വാ ചൂളാ, സാ വിയ ജായതീതി സിഖരോ. ദ്വയം സാഖായം. സാഖ ബ്യാപനേ, അ. ‘‘ലതാ വല്ലീ സമാഖ്യാതാ, ലതാ സാഖാ ച സാഖിന’’ന്തി ലതാ നാനത്ഥാ. ലാ ആദാനേ, തോ, രസ്സോ.

൫൪൩. ഛക്കം പത്തേ. ദലതി വികസതീതി ദലം, അ. ലസ കന്തിയം, പകാരേന ലസതീതി പലാസോ, ണോ. ഛദ സംവരണേ, ഛാദീയതേ യേന ഛദനം, യു. പൂരയതീതി പണ്ണം, നിപാതനാ, പത അധോഗമനേ വാ, പതത്യചിരേന പണ്ണം, പത്തഞ്ച, തോ, പുമേ. സഞ്ഞായം ണമ്ഹി ഛദോ.

ദ്വയം പത്താദിസങ്ഘാതവതി സാഖായ പബ്ബേ. പല്ല ഗമനേ, അവോ. കിസ ഗമനേ, യോ, ലാഗമോ മജ്ഝേ. ദ്വയം അങ്കുരേ. നവോ ഏവ ഉബ്ഭിതോ ഉഗ്ഗതോ നവുബ്ഭിന്നോ. അങ്ക ലക്ഖണേ, ഉരോ.

൫൪൪. പക്കം യാവ പാദേന നാമം. വികാസോ മുഖപബുദ്ധകലികായം മകുളാദിദ്വയം. മുച മോചനേ, ഉലോ, ഉസ്സത്തം, ചസ്സ കോ, മകുളം, മകുളോ വാ. കുട ഛേദനേ, മലോ, അസ്സു, കുടുമലോ, കുതുമലോപി. പുപ്ഫസ്സ ച ഫലസ്സ ച പകതിഭൂതേ ജാലപത്തേ ഖാരകാദിദ്വയം. ഖുര വിനാസേ. ണ്വു. ജല ധഞ്ഞേ, സകത്ഥേ കോ. ജാലകം നപുംസകേ. ദ്വയം ജാലകതോ പവുദ്ധേ പുപ്ഫേ, ഫലേ ച. കല സങ്ഖ്യാനേ, ണ്വു, കുര സദ്ദേ, ണ്വു.

പുപ്ഫാദിബന്ധനം പുപ്ഫഫലാനം ബന്ധനം വണ്ടം നാമ. ബന്ധീയതേ യേന വണ്ടം, വജാദി.

൫൪൫. തികം പുപ്ഫേ. പസു പാണിഗബ്ഭവിമോചനേ, ണോ. ഖപണകഭാസായ രുക്ഖോപി പാണി, വുദ്ധാദി, പസവോ. കുസ അക്കോസേ, ഉമോ, കസ ഗമനേ വാ, കാസ ദിത്തിയം വാ, ഉമോ, രസ്സോ. പുപ്ഫ വികസനേ, പുപ്ഫതീതി, അ. പുപ്ഫജോ രജോ പുപ്ഫധൂലീ പരാഗോ നാമ, രന്ജ രങ്ഗേ, ണോ.

മധുരപുപ്ഫരസോ മകരന്ദോ നാമാതി മതം. മക്ഖികാ രമന്തി യസ്മിം മകരന്ദോ, വജാദി. ദ്വയം കലികാഭി ആകിണ്ണേ പരിണായവതി. ഥു അഭിത്ഥവേ, ണ്വു, ഥവകോ. ഗുധ പരിവേധനേ, ണ്വു, ധസ്സ ഛോ, ഗോച്ഛകോ.

൫൪൬-൫൪൭. ആമേ അപക്കേ ഫലേ സലാടു ഉത്തോ, സലാട ബാല്യപരിഭാസനേസു, ഉ, വിജ്ജമാനബാല്യതായ സലാടു. പക്കന്തു ഫലം നിപ്പരിയായേന ‘‘ഫല’’മിത്യുച്ചതേ, തേന ‘‘ആമസ്മിം ഫലവോഹാരോ രൂള്ഹിയാ പവത്തതീ’’തി ഞാതബ്ബോ, ഫല നിപ്ഫത്തിയം, നിപ്ഫത്തി ചാത്ര സുപക്കത്തം, സുക്ഖേ തു ഫലേ വാനോ. തത്ര സലാടു വാനാ തീസു, യഥാ സലാടു ജമ്ബൂ, സലാടവോ മാസാ, സലാടൂനി കുമ്ഭണ്ഡാനി, വാനാ ഹരീടകീ, വാനോ മുഗ്ഗോ, വാനമമ്ബം.

ചമ്പകാദി ചമ്പകം കരവീരം കദമ്ബകം അസോകം കണ്ണികാരം ചമ്പകാദീനം പുപ്ഫം വികാരോ, അവയവോ ചേതി അഞ്ഞത്ഥേ ണോ ന ഭവതി, തദന്തതോ പുപ്ഫസ്സുപ്പതിതതോ, ഏവം ചമ്പകാദീനി കുസുമനാമാനി നപുംസകേ വത്തന്തി, അമ്ബാദി ദാളിമം നാരങ്ഗം ആമലകം കുവലം ബദരന്തി പകത്യന്തരമേവ ഫലേ വത്തതേ, ആമലകിയാ കുവലിയാ ബദരിയാ ഫലം വികാരോ, അവയവോ ചേതി അഞ്ഞത്ഥേ തദ്ധിതോപി നോപ്പജ്ജതേ, തദന്തതോ ഫലസ്സുപ്പതിതതോ, ഏവം അമ്ബാദീനി ഫലനാമാനി നപുംസകേ വത്തന്തി. മല്ലികാദയോ കുസുമേപി വത്തമാനാ സലിങ്ഗാ പകതിലിങ്ഗാഅഭേദോപചാരേന പവത്തിയാ, യഥാ – മല്ലികാ ജാതി, വനമല്ലികാ ഇച്ചാദി. വീഹയോപ്യഭേദോപചാരേന ഫലേപി സലിങ്ഗാ, യഥാ മാസസ്സ ഫലം മാസോ, മുഗ്ഗസ്സ ഫലം മുഗ്ഗോ, ഏവം യവോ, തിലോ, അതസീ, കങ്ഗു, ധഞ്ഞം.

തികം ജമ്ബുയാ ഫലേ. തത്ര യദാ ലോകതോ ഫലേ വുത്തി, തദാ ജമ്ബുസദ്ദോ പകത്യന്തരമേവ ഫലേ വത്തതേ, യദാ ന ഫലവുത്തി, തദാ വികാരേ അവയവേ വാനോ, ജമ അദനേ, ബൂ, ജമ്ബൂ, പകത്യന്തരാഫലേ വുത്തി. ജമ്ബുയാ ഫലം ജമ്ബുവം. ജമ്ബു ച. ലോകതോ ഏവ ഫലേപി വത്തമാനാ ഹരീടക്യാദയോ സഭാവതോ ഇത്ഥിയം ഭവന്തി [അമര ൧൪.൧൮-൨൦]. ഹരീടകിയാ ഫലം ഹരീടകീ, ഏവം കോസാതകീ, സല്ലകീ, ദക്ഖാ, കണ്ഡകാരികാ, സേഫാലികാ ഇച്ചാദി, പുബ്ബേ വിയ വികാരാവയവത്ഥേസു പച്ചയാഭാവോ, അസ്സത്ഥാദികം ഛക്കമേവ തദ്ധിതന്തം അസ്സത്ഥാദീനം ഫലേ വത്തമാനാനം നപുംസകം സിയാ രൂപഭേദോ, യഥാ – അസ്സത്ഥസ്സ ഫലം അസ്സത്ഥം, വേണുനോ ഫലം വേണവം, പിലക്ഖസ്സ ഫലം പിലക്ഖം, നിഗ്രോധസ്സ ഫലം നിഗ്രോധം, ഇങ്ഗുദിയാ ഫലം ഇങ്ഗുദം, ബ്രഹതിയാ ഫലം ബ്രാഹതം, വിദാരീ അംസുമതീ ഗമ്ഭരിയാദയോ മൂലേ, പുപ്ഫേപി സലിങ്ഗാ [അമര ൧൪.൧൮-൨൦]. പാടലാസദ്ദോ പന അഭേദവത്തിച്ഛായം മൂലേ പുപ്ഫേപി വത്തമാനോ സഭാവതോ ഇത്ഥിലിങ്ഗോ, ഭേദവത്തിച്ഛായം വികാരേ അവയവേ വാ ണമ്ഹി പാടലം [അമര ൧൪.൧൮-൨൦]. ദ്വയം സാഖാപല്ലവാദിസമുദായലക്ഖണേ ആഭോഗേ, വിട വേധനേ, വിട അക്കോസേ വാ, അപോ, പസ്സ ഭത്തേ വിടഭീ, നദാദി.

൫൪൮. മൂലമാരബ്ഭ മൂലതോ പട്ഠായ സാഖന്തോ സാഖാവധി തരുസ്സ ഭാഗോ ഖന്ധോ നാമ, യോ ‘‘പകണ്ഡോ’’തിപി വുച്ചതി, ഖനു അവദാരണേ, ധോ, ഖന്ധോ, ഖാദ ഭക്ഖനേ വാ, കോ, ‘‘ഖാദാമഗമാനം ഖന്ധന്ധഗന്ധാ’’തി ഖന്ധാദേസോ, കലോപോ.

രുക്ഖച്ഛിദ്ദേ രുക്ഖാദീനം വിവരേ കോടരോ. കുട ഛേദനേ, അരോ, കോടരോ, നിക്കുഹോപി. ദ്വേ സമാ. കാസ ദിത്തിയം, കാസതേ അഗ്ഗിനാ ദിപ്പതേതി കട്ഠം, തോ, തസ്സ ട്ഠോ, രസ്സോ ച, കസ ഗമനേ വാ, തോ, കട്ഠം. ദര വിദാരണേ, ണു.

൫൪൯. തികം മൂലേ. വു സംവരണേ, ദോ, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ, ബുധ ഗമനേ വാ, അ, ധസ്സ ദോ. മൂല പതിട്ഠായം, ണോ, പാദസദ്ദേന തപ്പരിയായാ ചരണത്ഥാ സബ്ബേ സങ്ഗഹിതാ, പാദസദിസത്താ പാദോ, ദ്വയം ഛിന്നസ്സ തരുക്ഖന്ധസ്സ ഭൂമിട്ഠഭാഗേ. സങ്ക സങ്കായം, ഉ, സക സത്തിയം വാ, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ. ഖനു അവദാരണേ, ണു, ഖാണു. ധുവോപി, ധുവതി ഥിരായതേതി ധുവോ, ധു ഗതിഥേരിയേസു, അ, ഉവാദേസോ.

ദ്വയം വിദാരിയാദീനം കന്ദേ. കുയം പഥവിയം രുഹതീതി കുരുഹാടം, അടോ, കന്ദ അവ്ഹാനേ, രോദനേ ച, ‘‘കരഹാടോ’മ്ബുജകന്ദേ, പുപ്ഫരുക്ഖഭീതേസു ചേ’’തി നാനത്ഥസങ്ഗഹേ. ദ്വയം ഹലാദീനം കലീരേ. കല സങ്ഖ്യാനേ, ഈരോ. മസ ആമസനേ, ഥകോ, മത്ഥകേ സീസേ വാ ജാതോ മത്ഥകോ.

൫൫൦. ദ്വേ സമാ. അഭിനവനിഗ്ഗതാ ആയതാ സകുസുമാ, കുസുമസുഞ്ഞാ ച മഞ്ജരീ, വല്ലരീ തു തദഞ്ഞാപി, യഥാ താലവല്ലരീ, വല, വല്ല സംവരണേ, അരോ, നദാദി. മുഞ്ജയോഗതോ മഞ്ജരീ, രോ, നദാദി, ഉസ്സത്തഞ്ച, ദ്വേപി നാരീ. ദ്വയം ലതായം. വല്ല സംവരണേ, നദാദി. ലതാ വുത്താ, ‘‘ലതാ പതാനിനീ വല്ലീ മതകീഥാ’’തി ഹലായുധോ.

അക്ഖന്ധോ അപ്പക്ഖണ്ഡോ, ബഹുപത്തതചദണ്ഡികാദി. യോ വാ തനുപകണ്ഡോ വംസനളാദി, സോ ‘‘ഥമ്ബോ, ഗുമ്ബോ’’തി ചോച്ചതേ, ഥക സംവരണേ, ബോ, കസ്സ മോ. ഗുപ രക്ഖണേ, ബോ, പസ്സ മോ. പതാനോ സാഖാപത്തചയോ, തേന യുത്താ ഗോരക്ഖാ തമ്ബൂലി ധിവുസജീമൂത ഗളോഝാദികാ ലതാ, സാ വീരു നാമ, വിവിധേഹി രുഹതീതി കത്വാ, ക്വി, വീരു, ദീഘാദി, ഗുമ്ബിനീപി.

൫൫൧. പജ്ജേ പാദേന നാമം. യത്ര ദ്വയം ‘‘ബോധിരുക്ഖോ’’തി സഞ്ഞിതേ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണപ്പടിലാഭട്ഠാനഭൂതേ ദുമരാജേ, അഞ്ഞത്ര തൂപചാരാ. അസ്സം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം തിട്ഠതി ഏത്ഥാതി അസ്സത്ഥോ, ഠസ്സ ഥോ, ദ്വിത്തം, മാരവിജയസബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണപ്പടിലാഭാദികേഹി ഭഗവന്തം അസ്സാസേതീതി വാ അസ്സത്ഥോ, ആപുബ്ബോ സാസ അനുസിട്ഠിയം, തോസനേ ച വത്തതി, തോ, രസ്സോ. സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം ബുജ്ഝതി ഏത്ഥാതി ബോധി, ബുധ അവഗമനേ, ഇ, ബോധി, ദ്വീസു. ചലദലോ, പിപ്പലോ, കുഞ്ജരാസനോപി. ദ്വയം ബഹുപാദേ. അധോഭാഗം രുന്ധതീതി നിഗ്രോധോ, ഉസ്സോ, ഗാഗമോ ച. വട വേധനേ, വടതീതി, അ.

ദ്വയം കബിട്ഠേ. കവിമ്ഹി വാനരേ തിട്ഠതീതി കബിട്ഠോ [പായേന കപയോ തിട്ഠന്തി അത്ര കപിത്ഥോ (ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൨൧)] ‘‘വാനരേ പണ്ഡിതേ കവീ’’തി വോപാലിതോ, തഥാ കപിത്ഥോ, തോ, ഠസ്സ ഥോ ച. ദധിത്ഥോ, അമ്ബിലഫലോപി. ദ്വയം ഉദുമ്ബരേ. യഞ്ഞകമ്മാനമങ്ഗോ ഏകങ്ഗത്താ യഞ്ഞങ്ഗോ, ദുബ്ബീ ഹിംസായം, അരോ, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ, ഏകസ്സ ബസ്സ ലോപോ ച. ജന്തുഫലോ ഹേമദുദ്ധോപി.

൫൫൨. ദ്വയം കോവിളാരേ.

‘‘സുകപദാച്ഛരോ ചമ്പോ,

കോവിളാരോ തു കഞ്ചനോ;

പുബ്ബോ സിതോ പരോ രത്തോ,

യുഗപത്താ ഉഭോപിതേ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൨൨].

ഹി രതനകോസോ, കഞ്ജനാലകോപ്യത്ര. യുഗം യമകം പത്തമസ്സ.

തിപാദം ഉദ്ദാലേ. വാതം ഉദ്ദാലതീതി ഉദ്ദാലോ. സിങ്ഗാരാദീനം സഞ്ഞാവസേന രുക്ഖാനം രാജാ രാജരുക്ഖോ, വാതരോഗഹനനേ രാജഭൂതോ രുക്ഖോ വാ രാജരുക്ഖോ. കതാ മാലാ അസ്സ പുപ്ഫേഹീതി കതമാലോ, സിങ്ഗാരപ്പകാസോ. ഇന്ദതി പരമിസ്സരിയം കരോതി വാതഹനനേതി ഇന്ദീവരോ, ഈവരോ, ഇന്ദിയാ സക്കസ്സ ഭരിയായ ഇച്ഛിതബ്ബത്താ വാ ഇന്ദീവരോ. ചതുരങ്ഗുലോ, ആരേവതോ, സുവണ്ണകോപി.

൫൫൩. ദ്വയം ജമ്ഭീരേ, യസ്സ ഫലമമ്ബിലം ഹോതി. അമ്ബിലത്താ ദന്തസ്സ സഠോ ദന്തസഠോ. സഠ കേതവഹിംസാസംകിലേസേസു, അ. ജമു അദനേ, ഈരോ, ഭന്തോ ച, ജമ്ഭ ഗത്തവിനാമേ വാ, ജമ്ഭോ, ജമ്ഭലോ, ജമ്ബീരോപി. ദ്വയം വരണേ. വര ഇച്ഛായം, യു. കല സങ്ഖ്യാനേ, ഇരോ, നദാദി, രസ്സന്തോ. വരുണോ, തിത്തസാകോപി.

ദ്വയം ഫലഹരേ. ‘‘കോ അയം, സുകോ’’തി വിമതുപ്പത്തികരപത്തകുസുമതായ കിംസുകോ. പാരി സമുദ്ദോ, തത്ര ഭദ്ദോ പാരിഭദ്ദോ, സോ ഏവ പാളിഭദ്ദോ, കോവിളാരോ, തംസണ്ഠാനപത്തകുസുമതായ പാളിഭദ്ദോ. ദ്വയം വിദുലേ, യോ അബ്ഭസമയേ പുപ്ഫതി. വജ ഗമനേ, ഉലോ. വീ പജനേ, അസോ, തോന്തോ ച, വിപുബ്ബോ അത സാതച്ചഗമനേ വാ, അസോ. വാനീരോപി.

൫൫൪. ദ്വയം പീതനേ, യസ്സ പത്തഫലാനി അമ്ബിലാനി, പൂഗഫലപ്പമാണഞ്ച ഫലം, സല്ലകീരുക്ഖസണ്ഠാനോ ച, സോ രുക്ഖോ. അമ്ബ സദ്ദേ, അടോ, സകത്ഥേ കോ. പീ തപ്പനകന്തീസു, തനോ, പീതിം വാ തനോതീതി പീതനോ, സകത്ഥേ കോ. ദ്വയം ഗുളപുപ്ഫേ. മന ഞാണേ, കോ, മധ്വാദേസോ ച. മധുനാമോ ദുമോ മധുദ്ദുമോ. ദ്വയം ‘‘ലമ്ബൂ’’തി ഖ്യാതേ. ഗുളോ വിയ സാതേന ഫലമസ്സ ഗുളഫലോ. പീല പതിത്ഥമ്ഭേ, ഉ. ദ്വയം തിക്ഖഗന്ധേ. സോഭം ജനേതീതി സോഭഞ്ജനോ, സോഭം വിസഞ്ജനമേതേന ഹേതുഭൂതേനാതി വാ സോഭഞ്ജനോ. വുത്തഞ്ച –

‘‘സിരീസപുപ്ഫസ്സ രസേന ഭാവിതം,

സഹസ്സവാരം മരീചം സിതവ്ഹയം;

ഏതേന സമന്തി വിസാഹി സമ്ഭവാ,

കതഞ്ജനസ്നേഹനപാദനത്ഥുതോ’’തി.

സി സേവായം, വിദ്ധവിനാസനത്ഥം സേവീതേതി സിഗ്ഗു, ഗു, ഥീ. ചിത്തഹാരീ, പഭഞ്ജനോ, വിദ്ധവിനാസനോപി.

൫൫൫. ദ്വയം വിസാലതചേ, യോ സരദേ പുപ്ഫതി പുപ്ഫം. സത്തപണ്ണാന്യസ്സ സത്തപണ്ണീ പുമേ. ഛത്തമിവ പണ്ണമസ്സ ഛത്തപണ്ണോ. വിസമച്ഛദോപി, സത്തപണ്ണത്താ വിസമച്ഛദോ. ദ്വയം രഥദ്ദുമേ. രഥം തനോതി യേന തിനിസോ, ഇസോ. അതിപമുച്ചതി ദാഹപിത്തമനേനേതി അതിമുത്തകോ. ചിത്തകിപി.

ദ്വയം വാതപോഥേ, പം വാതം ലുനാതീതി പലാസോ, അസോ. ‘‘പത്തേ പലാസം സോ രുക്ഖേ, പീതഹരിതകിം സുകേ’’തി ഹി രുദ്ദോ. വാതപോഥോപി, വാതസ്സ പോഥോ വാതപോഥോ, പുഥ ഹിംസായം.

ദ്വയം ‘‘പുതീതി’’ ഖ്യാതേ. ഹതജന്തുപമോഹസങ്ഖാതാരിഫലതായ അരിട്ഠോ, നിപാതനാ ഹന്തിസ്സ ട്ഠോ, തംരോഗാരിവന്തജനേഹി ഇച്ഛിതബ്ബഫലത്താ വാ അരിട്ഠോ, ഇസു ഇച്ഛായം. ഫണ ഗതിയം, ഇലോ, അസ്സേ.

൫൫൬. തികം സിരിഫലേ. മല ധാരണേ, ഊരോ. ബില ഭേദനേ, ണുവോ, ബേലുവോ. ലപച്ചയേ ബില്ലോ. സണ്ഡില്യോ, സേലുസോപി. ‘‘മുനിപ്പഭേദേ മാലൂരേ, സണ്ഡില്യോ പാദപന്തരേ, നടേ ബില്ലേ ച സേലുസോ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൩൨] രഭസോ.

ദ്വയം തുങ്ഗേ. പുമനാമോ നാഗോ രുക്ഖോ പുന്നാഗോ. ‘‘പുന്നാഗേ പുരിസോ തുങ്ഗോ, കേസരോ ദേവവല്ലഭോ’’തി [അമര ൧൪.൨൫] ഹ്യമരസീഹോ, ദീഘോ, ‘‘പുമസ്സ ലിങ്ഗാദീസു സമാസേസൂ’’തി അകാരലോപോ ച. അതിസയപുപ്ഫകേസരവന്തതായ കേസരോ, കിസ തനുകരണേ വാ, അരോ, പുപ്ഫകേസയുത്തതായ വാ കേസരോ, രോ.

ദ്വയം ലോദ്ദമത്തേ. സല ഗമനത്ഥോ, അവോ. രത്തകഫപിത്തസോതേ ലുനാതീതി ലോദ്ദോ, ദ്ദോ. തിരിടോ, സാവരോപി. ‘‘സാവരോ അപരാധേ ച, ലോദ്ദേ പാപേ ച കഥ്യതേ’’ [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൩൩] ത്യജയോ. ദ്വയം ധനുപട്ടേ ഫലിനി. പീ പാനേ, അലോ, ഈസ്സ ഇയാദേസോ. സന്നകാ താപസാ, തേസം ദു ദുമോ സന്നകദ്ദു, ‘‘സന്നകദ്ദു ചാപപടാ, വരണോ താപസപ്പിയോ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൩൫] ഹി കോസന്തരേ.

൫൫൭. ദ്വയം ‘‘മ്ഹനകൂ’’ഇതി ഖ്യാതേ. ലികുചോ നാമ ഡഹുരുക്ഖോ, തഗ്ഗുണത്താ ലികോചകോ, സഞ്ഞായം കോ. അങ്ക ലക്ഖണേ, ഓലോ, അങ്കോലോ. ദ്വയം കുമ്ഭേ. രോഗഹരണേ ഗരുനോപി വേജ്ജസ്സ ഗരു ഗുഗ്ഗുലു, നിപാതനാ. കുസ ഛേദനേ, ണ്വു. കുമ്ഭോ, പുരോപി.

‘‘രാസിഭേദേ ഗജമുദ്ധംസേ,

കുമ്ഭകണ്ണസുകേ ഘടേ;

കാമുകേ വാരനാരിയഞ്ച,

കുമ്ഭോ ക്ലീവന്തു വഗ്ഗുലുമ്ഹീ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൩൪].

രഭസോ. പുര അഗ്ഗഗമനേ, ണോ, പുരോ.

ദ്വയം അമ്ബേ. അമ ഗതിയം, ബോ, അമ്ബ സദ്ദേ വാ, അ. ചുതി ആസേചനേ, രക്ഖണേ ച, അ, ചു ചവനേ വാ, തോ, ദീഘാദി. രസാലോപി, രസം ലാതീതി രസാലോ, ദീഘോ. ഏസോ അമ്ബോ സുഗന്ധവാ അതിസയഗന്ധയുത്തോ സമാനോ ‘‘സഹോ, സഹകാരോ’’തി ചോച്ചതേ. സഹ സത്തിയം, സുഗന്ധം കത്തും സഹതീതി സഹോ, അ. സഹനം സഹോ, തം കരോതീതി സഹകാരോ, ഹാ വാ പമുദാ, തായ സഹ വത്തതീതി സഹോ, സഹം സമുദം കരോതീതി സഹകാരോ.

൫൫൮. ദ്വയം സേതമ്ബേ. പുണ്ഡ പുണ്ഡനേ. പുണ്ഡ ഖണ്ഡനേത്യേകേ, ണ്വു, അസ്സീ, അരാഗമോ ച. സേതവണ്ണോ അമ്ബോ സേതമ്ബോ. ദ്വയം ബഹുവാരകേ, യസ്സ ഫലാനി അതിപിച്ഛിലാനി. സി ബന്ധനേ, ലു, സല ഗമനത്ഥോ വാ, ഉ, അസ്സേ. പിച്ഛിലത്താ ബഹൂനി വാരീനി യസ്മിം ബഹുവാരകോ, സഞ്ഞായം കോ. സീതോ, ഉദ്ദാലോ, കഫലോപി.

ദ്വയം കാസ്മരിയം. സിരിമന്താനി പണ്ണാനി യസ്സാ സേപണ്ണീ, നദാദി, സിരീസദ്ദസ്സ സേ. കസ്മീരദേസജത്താ കാസ്മരീ, കാസ ദിത്തിയം വാ, മരോ, നദാദി. മധുപണ്ണീ, ഭദ്ദപണ്ണീപി. ദ്വയം സകണ്ടകമ്ബിലഫലരുക്ഖേ. സകണ്ടകത്താ കുച്ഛിതം ലാതീതി കോലീ, നദാദി. വദ ഥേരിയേ, അരോ, നദാദി. കുവലീ, കക്കന്ധൂപി.

൫൫൯. ദ്വയം തസ്സാ കോലിയാ ഫലേ. കോലിയാ ഫലം കോലം. ബദരിയാ അയം അവയവോ ബദരോ. കുവലം, ഫേനിലം, സോവീരമ്പി. ‘‘സോതഞ്ജനേ തു സോവീരം, കഞ്ജികേ ബദരേപി ചേ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൩൬] രഭസോ. ദ്വയം അസ്സത്ഥകുലസമ്ഭൂതേ രുക്ഖപാസാണാദീസു സഞ്ജാതരുക്ഖേ. പിലം പരം നിസ്സയഭൂതം കസതീതി പിലക്ഖോ, കസ വിലേഖനേ, സസ്സ ഖത്താദി നിപാതനാ. അഖാദനീയഫലതായ വിരൂപം ഫലമസ്സത്ഥീതി പിപ്ഫലീ, ഈ, നദാദി, വിസ്സപി ച.

ദ്വയം തോയാദിവാപിനിയം, യസ്സാ മൂലം മഹാപഞ്ചമൂലേ പവിട്ഠം. പട ഗമനേ, അലോ, നദാദി, പാടലീ, പാടലാപി. കണ്ഹം പുപ്ഫവണ്ടം യസ്സാ സാ കണ്ഹവണ്ടാ, കാസ്മരിയമ്പി. അലിപ്പിയം, തമ്ബപുപ്ഫിപ്യത്ര. ദ്വയം ഗന്ധിലേ. സാദുഫലതായ സാദു ച സോ കണ്ടസഹിതതായ കണ്ടോ ചേതി സാദുകണ്ടോ. സകണ്ടകതായ അത്താനം വിരൂപം കരോതീതി വികങ്കതോ, ദ്വിത്തം, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ ച.

൫൬൦. ചതുക്കം തിന്ദുകേ. തനു വിത്ഥാരേ, ഉകോ, ദന്തോ ച. തിദി ഹിംസായം വാ, ഉ, സഞ്ഞായം കോ. കാളോ ഖന്ധോ പകണ്ഡോ യസ്സാതി. തിമ അദ്ദഭാവേ, ഊസോ, സകത്ഥേ കോ, വരന്തോ ച. ഉപച്ചയേ തിമ്ബരു.

ദ്വയം തമ്ബഫലേ. ഇരാവതീ നദീ, പഠമകാലേ തസ്സാ തീരേ ജാതോ ഏരാവതോ. നാരം വുച്ചതി നീരം, തം ഗച്ഛതീതി നാരങ്ഗോ. ദ്വയം മക്കടതിന്ദുകേ. കുല സങ്ഖ്യാനേ, ണ്വു. കാകേന്ദു, കാകലുകോപി.

൫൬൧. തികം കദമ്ബേ. കം വാതം ദമേതീതി കദമ്ബോ, ബോ. പിനേതീതി പിയകോ, ണ്വു, ഇയാദേസോ. നയതി മുദം നീപോ, പോ. ദ്വയം, വിദരുക്ഖേ, യസ്സ നിയ്യാസേന പേളാദയോ ലിമ്പന്തി. ഭല, ഭല്ല പരിഭാസനഹിംസാദാനേസു, നദാദി, അഞ്ഞത്ര തോ, കന്തോ ച, ഭല്ലാതകോ, തീസ്വയം. അരുകരോ, അഗ്ഗിമുഖോപി.

ദ്വയം ‘‘പാവുസാ’’ഇതി ഖ്യാതേ. ഝപ ദാഹേ, ണ്വു. പസ്സ വോ. പച പാകേ, ഉലോ. ദ്വയം സിരിമതി, യസ്സ ഫലാനി മരീചപ്പമാണാനി, അമ്ബിലാനി ച. തില ഗമനേ, ണ്വു. ഖുര ഛേദനേ, ണ്വു.

൫൬൨. ദ്വയം അമ്ബിലികായം. ചി ചയനേ, ചോ, ചിച ആദാനസംവരണേസു വാ. തനു വിത്ഥാരേ, അമ്ബിലരസം തനോതീതി തിന്തിണീ, ദ്വിത്തമിത്തം, ണത്തഞ്ച, നദാദി. ദ്വയം അമ്ബിലങ്കുരഫലേ സേതരുക്ഖേ. ഗദ്രഭണ്ഡപ്പമാണഫലത്താ ഗദ്ദഭണ്ഡോ, രലോപോ. കപി ചലനേ, തനോ, ദീഘോ ആഗമസ്സ. കന്ദരാലോ, പിലക്ഖോപി.

തികം സാലരുക്ഖേ. സല ഗമനേ, ണോ, സാരവന്തതായ വാ സാലോ. അസ്സകണ്ണസദിസപണ്ണതായ അസ്സകണ്ണോ. സന്ജ സങ്ഗേ, അ, സജ്ജ അദനേ വാ, അ. ദ്വയം നദീസജ്ജേ. അജ്ജ അജ്ജനേ, ഉനോ. കക ലോല്യേ, ഉധോ. വീരതരു, ഇന്ദദുമോപി.

൫൬൩. തികം മുചലിന്ദേ. ചുല നിമുജ്ജനേ. മുചല സങ്ഗാതേ, ഇന്ദോ. നീപോ കദമ്ബേപി. തികം പീതസാലേ. പിയകോ കദമ്ബേപി. അസ ഭക്ഖനേ, യു, പീതപുപ്ഫോ സാലോ രുക്ഖോ പീതസാലോ. ബന്ധൂകപുപ്ഫോ, ജീവകോപി.

ദ്വയം ഝാടലിയം. ഗാവോ ലിഹന്തീതി ഗോലീസോ, ഹസ്സ സോ. ഝട സങ്ഘാതേ, അലോ. ഝാടലോ, പാടലിപുപ്ഫാകാരോ ദീഘഫലോ രുക്ഖോ. പമോക്ഖോപി.

൫൬൪. ദ്വയം രാജായതനേ, ഖീരവന്തതായ ഖീരികാ. ദേവരാജസ്സ നിവാസനട്ഠാനഭൂതത്താ രാജായതനം, പിയാലേപി. ദ്വയം കപ്ഫലേ. കുച്ഛിതേന ഫലേന ഉമ്ഭതി പൂരതീതി കുമ്ഭോ. കുച്ഛിതേന മോദതീതി കുമുദികാ, ണ്വു.

ദ്വയം ഗുവാകരുക്ഖേ, യസ്സ ഫലേന തമ്ബൂലനാമം ജായതി. പൂജ പൂജായം, ണോ, ജസ്സ ഗോ. കമു ഇച്ഛായം, ഹേതുകത്തരി ണ്വു. ഖപുരോപി. ദ്വയം ലോഹിതലോദ്ദേ. പട്ടിഇത്യാഖ്യാ യസ്സ പട്ടി. ‘‘പദ്ധീ’’തിപി പാഠോ. അസ്മിം പക്ഖിത്തേ ലാഖാ രത്താ ഭവതീതി ലാഖാപസാദനോ. കമുകോപി.

൫൬൫. ദ്വയം ഇങ്ഗുദിയം, അയഞ്ച കണ്ടകീ ബാഹുല്യേന മജ്ഝിമദേസേ ജായതേ. ഇങ്ഗ ഗമനത്ഥോ, ഇദോ, ഇസ്സു, നദാദി. താപസോ പയുജ്ജമാനഫലകതായ താപസതരു. ദ്വയം ‘‘ഭുജപത്തോ’’ഇതിഖ്യാതേ സുന്ദരതചേ രുക്ഖേ, യസ്സ തചേ മന്തക്ഖരാനി ലിഖന്തി. ഭുജോ പാണി, തംസദിസപത്തതായ ഭുജപത്തോ. മന്തലേഖകേഹി ആഭുജിതതചവന്തതായ ആഭുജീ. ഭൂജോ, ചമ്മീ, മുദുത്തചോപി.

ദ്വയം സിമ്ബലിയം. പിച്ഛായോഗാ പിച്ഛിലാ, ഇലോ. സമ്ബ മണ്ഡലേ, അലി, അസ്സി. ‘‘പിച്ഛിലാ പൂരണീ മോചാ, ഥിരായു സിമ്ബലീ ദ്വിസൂ’’തി [അമര ൧൪.൪൬] അമരകോസോ. ദ്വയം പിച്ഛിലാകാരേ കണ്ടകസഹിതേ രുക്ഖേ. രുച ദിത്തിയം, ഹേതുകത്തരി യു, കുട കോടില്യേ, കത്തരി ണോ, കോടോ അസിമ്ബലി സമാനോപി സിമ്ബലിസദിസാകാരദസ്സനതോ കോടസിമ്ബലി, പുമേ. കസമ്ബലോപി.

൫൬൬. ദ്വയം ‘‘കണ്ടകരഞ്ജ’’ഇതി ഖ്യാതേ കണ്ടകിനി കരഞ്ജഗുമ്ബേ, യം ലോകേ ‘‘കലിനോ’’തി വുച്ചതി. കര ഹിംസായം, കരതോ രിരിയാ. പൂ പവനേ, ഇകോ, തോന്തോ ച. പൂതികരജോ, കലിമാരകോപി, കലിനോ. ദ്വയം ദാലിമപുപ്ഫാകാരേ പീതനാസകരുക്ഖേ. രുഹ ജനനേ, ണീ. ലോഹിതപുപ്ഫതായ രോഹിതകോ.

ദ്വയം ഏരണ്ഡേ. ഏരഡി ഹിംസായം. വാതം ഏരണ്ഡതീതി ഏരണ്ഡോ, ണോ. മണ്ഡ ഭൂസനേ, ഈസംപസന്നതേലതായ വാ ആമണ്ഡോ, ആമം വാ വാതം, തം ദായതീതി ആമണ്ഡോ. ദാ അവഖണ്ഡനേ, ദാസ്സ ഡോ. ചിത്തകോ, ചഞ്ചുപി.

‘‘അഗ്ഗിസഞ്ഞേപി ചിത്തകോ, പുമേ ഏരണ്ഡകേ ചഞ്ചു.

പക്ഖിതുണ്ഡേ ഥിയം മതോ’’.

ദ്വയം സിവാരുക്ഖേ. സത്തുയുത്തഫലതായ സത്തുഫലാ. ഗണ്ഡം സമേതീതി സമീ, അ, നദാദി, പാരിഭദ്ദകേപി. ഗരുദാരു, പൂതികട്ഠമ്പി.

൫൬൭. ദ്വയം കരഞ്ജേ. നത്തം രത്താ മാലാ യസ്സ. കം രഞ്ജയതീതി കരഞ്ജോ, ണോ. ചില്ലവില്ലോ, കരജോപി. ദ്വയം ഖദിരേ. ഖദ ഹിംസായം, ഥേരിയേ ച. ഖദന്തി ദന്താ യേനാതി ഖദിരോ, ഇരോ. ദന്താ ധാവന്തി യേന നിരോഗത്താതി ദന്തധാവനോ, യു, ധാവ ഗതിസുദ്ധിയം. ഗായത്തീ, ബാലതനയോപി. ‘‘ഗായത്തീ ഖദിരേ ഇത്ഥീ, ഛന്ദസിപി ഛളക്ഖരേ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൪൯ ബ്യാഖ്യാസുധാ ൨.൪.൫൦] രഭസോ. ബാലോ സുഖുമോ പത്തസഞ്ഞിതോ തനയോ യസ്സ ബാലതനയോ. ദ്വയം പീതസാരേ ഖദിരേ. ഖദിരാദികന്തു പീതസാരേ. സേതവണ്ണതായ സോമോ കപ്പൂരസദിസോ വക്കോ വക്കലമേതസ്സ സോമവക്കോ. ‘‘സോമോ കുവേരേ പിതുദേവതായം, വസുപ്പഭേദേ വസുധാകരേ ച. ദിബ്ബോസധീ സോമലതാ സമീരണേ, കപ്പൂരനീരേസു ച വാനരേ ചാ’’തി നാനത്ഥസങ്ഗഹോ. ഈസം ഖുദ്ദകം ദലമേതസ്സ കദരോ, ലസ്സ രോ. ദ്വയം പിണ്ഡീതകേ. സല ഗമനേ, ലോ. മദ ഉമ്മാദേ, യു. ‘‘പിണ്ഡീതകോ മരവകോ, സസനോ കരഹാടകോ’’ത്യമരകോസേ [അമര ൧൪.൫൨].

൫൬൮. തികം ഇന്ദസാലേ. സാലാനം രുക്ഖാനം ഇന്ദോ രാജാ ഇന്ദസാലോ, ദാസാദീസു സിരിവഡ്ഢകാദിസദ്ദോ വിയ അധിവചനമത്തമിദം. ഇന്ദസ്സ സക്കസ്സ സാലോതിപി ഇന്ദസാലോ. സല്ലതോ ണ്വു, നദാദി, സല്ലകീ. ഖര ഛേദനവിനാസനേസു, ണ്വു.

ദ്വയം ദേവദാരുമ്ഹി. ദേവാനം ദാരു. ഭദ്ദത്താ ഭദ്ദദാരു. സക്കപാദപോ, പാരിഭദ്ദകോ, പീതദാരു, ദാരു, പൂതികട്ഠമ്പി. ദ്വയം ഹേമപുപ്ഫകേ. പഠമകാലേ ചമ്പാനഗരേ ജാതോ ചമ്പേയ്യോ, ണേയ്യോ. കപച്ചയേ ചമ്പകോ.

൫൬൯. ദ്വയം പനസേ. പന ബ്യവഹാരേ, ഥുതിമ്ഹി ച, അസോ. കണ്ടകയുത്തം ഫലമസ്സ കണ്ടകിഫലോ. ദ്വയം സിവായം. ന വിജ്ജതേ രോഗഭയം, രോഗബ്യഥോ ചോപയുജ്ജമാനായമസ്സന്തി അഭയാ. രോഗഭയം ഹരതി അപനേതീതി ഹരീതകീ, തോ, സകത്ഥേ കോ, നദാദി. ഹരിത്തകീപി. അബ്യഥാ, പുതനാ, അമതാ, ഹേമവതീ, ചേതകീ, സിവാപി.

ദ്വയം കരിസഫലേ. രോഗം അസതി ഭക്ഖതീതി അക്ഖോ, ഖോ, സസ്സ കോ. രോഗം വിഭൂതം കരോതീതി വിഭീതകോ, വിഭീടകോപി. ഭൂതാവാസോ, കലിദ്ദുമോപി, കലിസ്സ ആസയഭൂതോ ദുമോ കലിദ്ദുമോ. ദ്വയം പുസ്സഫലേ. നത്ഥി മതമേതിസ്സം ഹേതുഭൂതായം അമതാ. മല ധാരണേ, ണ്വു, നദാദി, ആമലകീ. വയട്ഠാപി. വയോ തിട്ഠതി ഥിരീഭവത്യേതായാതി വയട്ഠാ.

൫൭൦. ദ്വയം ഡഹുരുക്ഖേ. ലബുനാമകേ പബ്ബതേ ജായതീതി ലബുജോ. ഖുദ്ദകത്താ ലീനം അപാകടം കുചസങ്ഖാതം ഫലമേതസ്സ ലികുചോ, നിപാതനാ. ദ്വയം പീതപുപ്ഫേ. അഗന്ധപുപ്ഫതായ അത്താനം കണിട്ഠം കരോതീതി കണികാരോ, ട്ഠലോപോ, പദുമപ്പമാണപുപ്ഫദുമതായ ദുമുപ്പലോ.

തികം ഹിങ്ഗുനിയ്യാസേ. നീ നയേ, ബോ, മോന്തോ ച. തിത്തരസത്താ അരിഭാവേ തിട്ഠതീതി അരിട്ഠോ. പുചിം കുട്ഠം മദ്ദതീതി പുചിമന്ദോ, ഇത്തം, ബിന്ദാഗമോ. ധമ്മസേനോ, മാലകോപി. മലതേ രോഗം മാലകോ, ണ്വു. ദ്വയം രത്തപുപ്ഫേ. കരോതിസ്മാ ണ്വു. ദല വിദാരണേ, മോ, ഇകാരാഗമോ. ദാളിമോപി.

൫൭൧. ദ്വയം പീതദ്ദുമേ. സരതി കാലന്തരം സരലോ, അലോ. പൂതിയേവ കട്ഠം പൂതികട്ഠം, പൂതിമുത്തന്തി യഥാ. ദ്വയം പിച്ഛിലായം. കപി ചലനേ, ഇലോ. സാസ അനുസിട്ഠിയം, സിസ ഇച്ഛായം വാ, അപോ, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ, സിംസപാ. അഗുരുപി.

തികം ഫലിനിയം. സാ തനുകരണേ, മോ. പിയഭാവം ഗച്ഛതീതി പിയങ്ഗു, ഉ. കമനീയഭാവം ഗച്ഛതീതി കങ്ഗു, ഉ, നിപാതനാ. മഹിലാവ്ഹയാ, ലതാ, ഗുന്ദാ, ഗന്ധഫലീ, കാരമ്ഭാപി. ദ്വയം സിരീസേ. സരതി രോഗം ഹിംസതീതി സിരീസോ. ഈസോ, അസ്സി. ഭണ്ഡ പരിഭാസനേ, ഇലോ. കപീതനോപി. അമ്ബാടകേ, ഗദ്ദഭണ്ഡേ ച കപീതനോ.

൫൭൨. ദ്വയം മണ്ഡൂകപണ്ണേ. സുണ ഗതിയം, ണ്വു, ദീഘം ഫലവണ്ടം യസ്സ. നടോ കുടന്നടാപി. ദ്വയം ബകുലേ. വക ആദാനേ, ഉലോ. കേസരയുത്തപുപ്ഫതായ കേസരോ.

ദ്വയം മലപുപ്ഫസ്മിം. കാകാനം ഉദുമ്ബരോ കാകോദുമ്ബരോ, സോ ഏവ കാകോദുമ്ബരികാ, സകത്ഥേ ഇകോ. ഫല നിപ്ഫത്തിയം, ഗു, ലസ്സ ഗോ. ദ്വയം നാഗരുക്ഖേ. ന ഗച്ഛതീതി നാഗോ, ദീഘാദി. നാഗാനം മാലാ, സാ സഞ്ജാതാ യത്ര നാഗമാലികാ.

൫൭൩. ദ്വയം അസോകേ. നത്ഥി സോകോ യേന. വജ ഗമനേ, ഉലോ. ദ്വയം ജയായം. തംതംരോഗജയാദികം കരോതീതി തക്കാരീ, ണീ. വിസേസേന ജയതീതി വേജയന്തികാ, അന്തോ, നദാദി, സകത്ഥേ കോ. ‘‘ജയാ ജയന്തീ തക്കാരീ, നാദേയീ വേജയന്തികാ’’ത്യമരകോസോ [അമര ൧൪.൬൫].

ദ്വയം സമുദ്ദസമീപദേസജേ സാമദലേ തമാലനാമേ തരുമ്ഹി. താപിയം ജായതീതി താപിഞ്ഛോ, അഞ്ഞത്ഥേ ഛോ, ബിന്ദാഗമോ, ‘‘താപീ തു സരിതാന്തരേ’’തി ഹി നാനത്ഥസങ്ഗഹോ. തമു കങ്ഖായം, അലോ. ദ്വയം കുടജേ. രോഗം ഛിന്ദതീതി കുടജോ, ജോ. ഗിരിമ്ഹി ജാതാ മല്ലികാ ഗിരിമല്ലികാ, സക്കപരിയായോപ്യത്ര.

൫൭൪. തസ്സ കുടജസ്സ ഫലേ ഇന്ദയവോ. ഇന്ദസ്സ സക്കസ്സ യവോ ധഞ്ഞവിസേസോ ഇന്ദയവോ. കലിങ്ഗം, കദ്ദയവമ്പി.

‘‘പൂതികരഞ്ജ ധൂമ്യാടേ, ദേസഭേദേ പുമാ ഭവേ;

കുടജസ്സ ഫലേ ക്ലീവം, കലിങ്ഗം ഥീ തു നാരിയ’’ന്തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൬൭]. –

രഭസോ. അമരമാലായന്തു ‘‘കലിങ്ഗേ’ന്ദയവോ പുമാ’’തി ഇത്ഥികണ്ഡേ പാഠോ. തസ്സത്ഥോ കലിങ്ഗാ ഇത്ഥീ, ഇന്ദയവോ പുമാ. ദ്വയം കണികാരികായം. അഗ്ഗി അനേന മന്ഥ്യതേ അഗ്ഗിമന്ഥോ, ണോ. തം കട്ഠേഹി ഘംസിയമാനേ അഗ്ഗി ഉട്ഠഹതി. കണ ഗതിയം, ണ്വു. ജയാപ്യത്ര. ‘‘വിജയേ സോ ജയാ ദുഗ്ഗാ, ജയന്തീ ഗണികാരികേ’’തി ജയാ നാനാത്ഥാ.

ദ്വയം നിഗ്ഗുണ്ഡിയം. നത്ഥി ഗുണ്ഡം ഗബ്ഭബന്ധനമേതായാതി നിഗ്ഗുണ്ഡീ. സി ബന്ധനേ, ദു, സിന്ദും ഗബ്ഭബന്ധനം വാരേതീതി സിന്ദുവാരോ. ഇന്ദാനീപ്യത്ര. ഇന്ദാനീകരണേ ഥീനം, സിന്ദുവാരേന്ദനാരിസു. ദ്വയം മല്ലികായം. തിണാനി സൂലന്തി യസ്മിന്തി തിണസൂലം, സൂല രുജായം. യത്ര തം ജായതി, തത്ര തിണാനി രോഗീനി ഭവന്തീത്യത്ഥോ. ‘‘തിണസൂലം മല്ലികായം, പണ്ഡകം കേതകീഫലേ’’. മല്ലതേ ധാരീയതേ സബ്ബേഹീതി മല്ലികാ, മല്ല ധാരണേ, ഇ, സകത്ഥേ കോ. ഭൂപദീ, സീതഭീരു ച.

൫൭൫. ദ്വയം കണ്ഹപുപ്ഫസേഫാലികായം. സിഫാ ജടാ യസ്സത്ഥി സേഫാലികാ, ഇകോ, ലമജ്ഝോ. നീലപുപ്ഫതായ നീലികാ. സുവഹാ, നിഗ്ഗുണ്ഡീപി. ‘‘സിന്ദുവാരേപി നിഗ്ഗുണ്ഡീ, നീലസേഫാലികായ ചേ’’തി രുദ്ദോ. ദ്വയം വനമല്ലികായം. ഫുട വികസനേ, ആ ഭുസോ ഫുടതീതി അപ്ഫോടാ, രസ്സാദി.

ചതുക്കം രത്തപുപ്ഫേ. ബന്ധ ബന്ധനേ, ഉ, സകത്ഥേ കോ. ജയത്ഥം സുമനം ജയസുമനം. ഭണ്ഡതിസ്മാ ഇകോ, ഭണ്ഡികോ. ജീവതീതി ജീവകോ, ജീവ പാണധാരണേ, ണ്വു. ജീവകസദ്ദസ്സ പീതസാലാദീസ്വപി പവത്തനതോ ബന്ധു ഏവ ജീവകോ ബന്ധുജീവകോതി ബന്ധുസദ്ദേന വിസേസേത്വാ വുത്തം, സമുദിതേന വാ നാമമിദമേകസ്സ. ‘‘ബന്ധു ബന്ധുകപുപ്ഫേ ച, ബന്ധുഭാതരി ബന്ധവേ’’തി വചനതോ,

‘‘ജീവകോ പീതസാലേ ച, ഖേപനേ വുദ്ധിജീവിനി;

സേവിനി പാണകേ ഫാതി-കുണ്ഡികേ പാദപന്തരേ’’തി. –

വചനതോ ച ‘‘ബന്ധുജീവകോ’’തി ഏത്ഥ ദ്വേ നാമാനിപി ദട്ഠബ്ബാനി.

൫൭൬. പഞ്ചകം സുമനായം. സുന്ദരം മനോ യസ്സം. സുഗന്ധത്താ ജാതിസുമനാതി സമുദിതനാമം. മല ധാരണേ, തോ, നദാദി. ജന ജനനേ,തി. വസ്സകാലസഞ്ജാതപുപ്ഫതായ വസ്സികീ. ഇകോ, നദാദി.

ദ്വയം ‘‘ചമ്പേയ്യ’’ഇതി ഖ്യാതേ. യുഥ ഹിംസായം, ഇ, സകത്ഥേ കോ, ദീഘാദി. മഗധേ ഭവാ മാഗധീ. ഗണികാ, അമ്ബട്ഠാപി. ദ്വയം ‘‘ദേവാലി’’ഇതി ഖ്യാതായം. സുന്ദരം ദലമേതിസ്സാ സത്തലാ, ദസ്സ തോ, സത്ത ദലാനി യസ്സാ വാ സത്തലാ. നവാ നൂതനാ മല്ലികാ നവമല്ലികാ. നവമാലികാപി.

൫൭൭. ദ്വയം പുണ്ഡകേ ‘‘ലംസ്വണ’’ഇതി ഖ്യാതേ. വസന്തേ പുപ്ഫതി വാസന്തീ. അതിമുദം തനോതീതി അതിമുത്തോ, നിപാതനാ. മാധവീ, ലതാപി. മധുമ്ഹി ചിത്തേ, വേസാഖേ വാ പുപ്ഫതീതി മാധവീ.

‘‘ലതാ ജോതിമതീപക്ക-സാഖാവല്ലീപിയങ്ഗുസു;

ലതാ കത്ഥൂരികായഞ്ച, സാ ദുബ്ബാമാധവീസു ചാ’’തി.

ലതാ അനേകത്ഥാ. ദ്വയം കരവീരേ. കുച്ഛിതം രവന്തി അസ്സാ യേന കരവീരോ, ഈരോ. അസ്സേ മാരേതീതി അസ്സമാരകോ. പടിഹാസോപി.

ദ്വയം മാതുലുങ്ഗേ. മത്തോ ലുജ്ജതി യേന മാതുലുങ്ഗോ, ലുജ വിനാസേ. പരിപുണ്ണബീജതായ ബീജപൂരോ. രുചകോപി, രുച ദിത്തിയം, ണ്വു. ദ്വയം ധുത്തുരേ. ഉഗ്ഗം മജ്ജതി യേന ഉമ്മത്തോ, മദ ഉമ്മാദേ. മാരേതീതി മാതുലോ, ഉലോ, രസ്സ തോ. ‘‘ഉമ്മത്തോ കിതവോ ധുത്തോ, ധത്തൂരോ കനകാവ്ഹയോ, മാതുലോ മദനോ’’ത്യമരകോസോ [അമര ൧൪.൭൭].

൫൭൮. ദ്വയം കണ്ഹപാകഫലേ. കരം ഹത്ഥം മദ്ദതി കണ്ടകേന കരമന്ദോ. കരമദ്ദോപി. സുട്ഠു സിനോതീതി സുസേനോ, സി ബന്ധനേ, യു. ദ്വയം കുന്ദേ. കുണ സങ്കോചനേ, ദോ, നത്തം, കുണ സദ്ദോപകരണേസു വാ. മാഘേ ഭവം മാഘ്യം, യോ, തസ്മിം കാലേ ഹി പുപ്ഫാദിസമിദ്ധി ഭവതീതി തബ്ഭവത്തേന ബ്യപദേസോ.

ദ്വയം ദേവതാസേ. ദേവതാ ആസന്തി യം ദേവതാസോ. ജീമൂതകാലേ സഞ്ജാതത്താ ജീമൂതോ, മ്ഹനലാ. ദ്വയം സനാമപസിദ്ധേ പുപ്ഫവിടപേ. പുപ്ഫമാസും ന മിലാതമസ്സ ഭവതീതി അമിലാതോ. മഹന്തമ്പി കാലം സഹതീതി മഹാസഹാ.

൫൭൯. ചതുക്കം ഝിണ്ഡിസാമഞ്ഞേ. സിരീ വത്തതി യേന സേരേയ്യകോ, ണേയ്യകോ. ദാസനാമകത്താ ദാസീ. കിര വിക്കിരണേ, ആതോ, ദ്വിത്തം. കുര സദ്ദേ, ഡോ, സകത്ഥേ കോ.

ദ്വയം കണ്ടേന, പത്രേന ച സിതേ പണ്ണാസേ. അജ ഗമനേ, ഉകോ. സിതോ സുക്കോ പണ്ണാസോ സിതപണ്ണാസോ. ദ്വയം അപ്പപത്തേ പണ്ണാസേ. ഈര കമ്പനേ, യു. ഫണിം ജയതി ഫണിജ്ജകോ, യസ്സ കോ.

൫൮൦. ദ്വയം ജപാകുസുമേ. ജപതി യായ ജപാ, ജു ജവനേ വാ, പോ, ഉസ്സത്തം. മരുദേസജേ കണ്ടകിനി കരഭപ്പിയേ തരുവിസേസേ കരീരാദിദ്വയം. കരോതിസ്മാ ഈരോ. കച ബന്ധനേ, ദ്വിത്തം, കകചോ, ഗന്ഥിലോപി.

ദ്വയം രുക്ഖോപരിജാതേ വിജാതിയേ പല്ലവേ. രുക്ഖേ ജായമാനാ തം അദ്ദതി ഹിംസതീതി രുക്ഖാദനീ, അദ്ദ ഹിംസായം, യു, നദാദി, ദലോപോ. വന്ദ അഭിവാദനഥുതീസു, അ, ഇത്ഥിയം, സകത്ഥേ കോ, അസ്സ ദീഘോ. രുക്ഖരുഹാ, ജീവന്തികാപി. ദ്വയം ചിത്തകേ. ചിതി ഹിംസായം, ഗന്ധേ ച, ണ്വു. അഗ്ഗിസഞ്ഞിതോതി അഗ്ഗിപരിയായനാമകോ. പാഠീപി, പുമേ’യം.

൫൮൧. ദ്വയം ഗണരൂപേ. അക്കോ സൂരിയോ, തപ്പരിയായനാമകത്താ അക്കോ. വികരോതീതി വികിരണോ, യു. അസ്സി. അക്കവ്ഹോ, വസുകോ, അപ്ഫോടോ, മന്ദാരോ, അക്കപണ്ണോപി. ‘‘പുമേ അക്കവ്ഹോ അപ്ഫോടോ, വനമാല്യപരാജിതേ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൮൦] രുദ്ദോ. മന്ദാരോ ദേവദുമമ്ഹി പാരിഭദ്ദകേപി. തസ്മിം അക്കേ യോ സേതപുപ്ഫകോ, തസ്മിം അളക്കോ. സേതപുപ്ഫതായ അലംഭൂതോ അക്കോ അളക്കോ, അല ഭൂസനേ, ളത്തം. പതാപസോപി. ദ്വയം ഛിന്നരുഹായം. തിത്തരസത്താ പൂതിഭൂതാ ലതാ പൂതിലതാ, പൂ പവനേ വാ,തി. രോഗമലം പുനാതീതി പൂതി, സാ ഏവ ലതാ പൂതിലതാ. ഗുള രക്ഖണേ, ചോ, നദാദി. ഗര സേചനേ വാ. അമതാ, മധുപണ്ണീപി. മധു ഇവ പണ്ണമസ്സാ മധുപണ്ണീ. ദ്വയം ധനുസേനിയം, യാ പത്തേഹി വചാസദിസീ, തത്തചോ തന്തധനുഗുണോപയുത്തോ. മുബ്ബാവികാരതായേവ ധനുജിയാ ‘‘മുബ്ബീ’’ത്യുച്ചതേ, മുബ്ബ ബന്ധനേ, അ, മുബ്ബാ. മധുരസത്താ മധുരസാ. ദേവീ, മോരടാപി. മുര പവേധനേ, അടോ, മോരടാ.

൫൮൨. ദ്വയം മക്കടിയം. കപീനം വാനരാനം കച്ഛും ജനേതീതി കപികച്ഛു. കപികച്ചുപി. ദുക്ഖസമ്ഫസ്സതായ ദുഫസ്സോ. അത്തഗുത്താ, ജഡാ, അബ്യണ്ഡാ, കണ്ഡൂരാ, പാവുസായിനീ, സൂകസിമ്ബിപി. ‘‘അയം ഫസ്സേന കണ്ഡും ജനയതീ’’തി യാ ലോകേഹി പരിഹരീയതേ, തതോ അയം അത്തനാ ഗുത്താ രക്ഖിതാ അത്തഗുത്താ. പാവുസായം ഉതുയം ഏതി ജായതേ, ണോ, ഇനീ. സൂകസഹിതാ സിമ്ബി അസ്സാ സൂകസിമ്ബി, രസ്സന്തോ. ദ്വയം മണ്ഡൂകപണ്ണിയം. മജ സുദ്ധിയം, ഠോ. കാസ ദിത്തിയം, കരണേ അ, രസ്സോ. സമങ്ഗാ, യോജനവല്ലീപി. സമങ്ഗതീതി സമങ്ഗാ, അ. യോജനം വല്ലീ യസ്സാ യോജനവല്ലീ.

ദ്വയം വനതിത്തികായം. അമ്ബ സദ്ദേ, ഠോ, അവ രക്ഖണേ വാ, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ. പാ രക്ഖണേ, ഠോ. സേതാ, പാപചേലീപി. സേതരസേന യുജ്ജതേതി, അ. ദ്വയം കടുകരോഹിണിയം. കട വസ്സാവരണഗതീസു. ഉ, കടു, നാരീ. കടുകരസാ ഹുത്വാ രുഹതീതി കടുകരോഹിണീ, രുഹ ജനനേ, യു, നദാദി. ‘‘കടുകരോഹിണീ’’തി സമുദിതേന നാമമിദം. കടുരോഹിണീപി.

൫൮൩. ദ്വയം ഖരമഞ്ജരിയം ‘‘ചചസിമ’’ഇതി ഖ്യാതായം. അപമജ്ജന്തി വത്ഥാദിക’മനേനേതി അപാമഗ്ഗോ, ദീഘോ ഉപസഗ്ഗസ്സ. സിഖരമസ്സാതി സേഖരികോ. ധാമഗ്ഗവോ, വിമുഖപുപ്ഫീപി. ‘‘ഘോസകേ ഖരമഞ്ജരിയം, ധാമഗ്ഗവോ പുമേ മതോ’’. വിമുഖം പുപ്ഫമസ്സാ. ദ്വയം കണായം. പിത്തം ഫലതി കുപ്പതി യായ പിപ്ഫലീ, നദാദി. മഗധേ ഭവാ മാഗധീ, മഗധാനം അയം വാ മാഗധീ, തത്ര പഠമുപ്പന്നത്താ, ബാഹുല്യേന വാ തത്ര ജായമാനത്താ തംസമഞ്ഞായ ബ്യപദിസ്സതേ. വേദേഹീ, കണാ, കോലാപി. വേദേഹാനമയം വേദേഹീ. കണാ നാനത്ഥാ, വുത്തഞ്ച ‘‘കണാ പിപ്ഫലി’ജാജീ ചേ’’തി.

ദ്വയം തികണ്ടകേ. ഗവം കണ്ടകോ ഗോകണ്ടകോ, പഥവിയം വാ ലഗ്ഗോ കണ്ടകോ ഗോകണ്ടകോ. സിങ്ഘ ഘായനേ, ആടോ. പലങ്കസാ, സാദുകണ്ടോപി. യുത്തരാസ്നായം പലാസേ ച പലങ്കസാ ഥിയം. സാദുകണ്ടോ വികങ്കതേപി. ദ്വയം ഹത്ഥിപിപ്ഫലിയം. കോലാകാരാ, തംനാമികാ വാ വല്ലീ കോലവല്ലി, രസ്സോ. ഇഭാനം ഹത്ഥീനം പിപ്ഫലീ ഇഭപിപ്ഫലീ. കപിവല്ലീ, വസിരോപി. വസിരോ നാനത്ഥോ. വസിരോ അപാമഗ്ഗോ സാമുദ്ദലവണം ഹത്ഥിപിപ്ഫലി ചേതി. പുമേ’യം.

൫൮൪. ദ്വയം ഛഗന്ഥായം, യാ ‘‘ഉഗ്ഗഗന്ധാ’’തിപ്യുച്ചതേ. ഗുന്നം ലോമസമ്പാതനട്ഠാനേ ജാതാ ഗോലോമീ, വച വിയത്തിയം വാചായം, കരണേ അ, സതപബ്ബികാപി. വചാ സുക്കലോഹിതമൂലഭേദേന ദുവിധാ, തത്രസുക്കാ ‘‘ഹേമവതീ’’ത്യുച്ചതേ അമരകോസേ [അമര ൧൪.൧൦൨-൩]. ദ്വയം അപ്ഫോടായം. കണ്ണസണ്ഠാനപുപ്ഫതായ കണ്ണീ. ഗിരിമ്ഹി ജാതാ കണ്ണീ ഗിരികണ്ണീ. രോഗാദിജിതത്താ അപരാജിതാ.

ദ്വയം കലസിയം. സീഹപുച്ഛാകാരകുസുമമഞ്ജരിതായ സീഹപുച്ഛി. പഞ്ഹി അപ്പതനു വുച്ചതേ. പഞ്ഹി പണ്ണം യസ്സാ പഞ്ഹിപണ്ണീ. പുഥുപണ്ണീ, ഗുഹാപി, പുഥു അസിലിട്ഠം പണ്ണമസ്സാ പുഥുപണ്ണീ. ഗഹ്വരേ സീഹപുച്ഛഞ്ച, ഥിയം ഛമാതുകേ ഗുഹോ [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൯൩]. ദ്വയം സാലപണ്ണിയം. സാലപണ്ണസദിസവിടതായ സാലപണ്ണീ. സാലം സോഭനയുത്തം പണ്ണമസ്സാ വാ സാലപണ്ണീ. ഥു ഗതിഥേരിയേസു, ഇരോ, ഥിരോ.

൫൮൫. ദ്വയം കണ്ടകാരികായം. നിദ്ദഹതി കണ്ടകമുട്ഠേതി നിദിദ്ധികാ, ണ്വു. ഭയകരണവസേന ബ്യഗ്ഘസദിസതായ ബ്യഗ്ഘീ, ബ്രഹതീ, ഖുദ്ദാപി. ദ്വയം നീലിരുക്ഖേ. നീല വണ്ണേ. നീലവണ്ണതായ നീലീ, നദാദി, ഇനീ, നീലിനീ, കാളാ, തുത്ഥാപി.

കാളാ കണ്ഹതിവുതായം, നീലീ യോജനവല്ലിസു;

പണ്ഡേ രസഞ്ജനേ തുത്ഥാ, സുഖുമേലായ നീലിയം [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൯൪-൫].

ദ്വയം ഗുഞ്ജായം. ജഞ്ജ യുദ്ധേ, ഉകോ, അസ്സി, ഗുജ സദ്ദേ, അ, ബിന്ദാഗമോ. നാമന്തരാനി ചസ്സ –

ദുമേ സാ രത്തികാ രത്ത-ദലാ ചൂളാമണീ ച സാ;

കാകചിഞ്ചീ തുലാബീജം, കണ്ഹലാ ച സിഖണ്ഡിനീ.

ദ്വയ’മഹേരുയം. അയമഹേരുഇച്ചേവ ഖ്യാതകണ്ടകവതീ ഭവതി. സതം മൂലാനി യസ്സ സതമൂലീ. സതം രോഗേ ആവരതീതി സതാവരീ, വര ആവരണിച്ഛാസു, അഥ വാ ‘‘സതാ’’തി ച ‘‘ആവരീ’’തി ച ദ്വേ നാമാനി തസ്സാ. ‘‘സതമൂലീ ബഹുസുതാ-ഭീരു ഇന്ദീവരീ വരീ’’തി [അമര ൧൪.൧൦൦] ഹി വുത്തം.

൫൮൬. ദ്വയം അതിവിസായം. മഹാവീരിയം ഓസധം മഹോസധം. ‘‘ലസുണേ തിവിസായഞ്ച, സുണ്ഠിയമ്പി മഹോസധ’’ന്തി രുദ്ദോ. അതീവ വിസതി ഭേസജ്ജപയോഗേസൂതി അതിവിസാ, വിസാ, അരുണാ, സിങ്ഗീപി.

‘‘അരുണോ കിഞ്ചിരത്തക്കേ, സഞ്ഝാരാഗേ അനൂരുകേ;

നിസദ്ദേ കപിലേ കുട്ഠേ, ദബ്ബേവ വാച്ചലിങ്ഗികോ’’.

‘‘അരുണാതിവിസാസാമാ, മഞ്ജട്ഠാതിവുതാസു ച;

ഉസീരേതിവിസായഞ്ച, സിങ്ഗിമഗ്ഗുരവല്ലഭാ’’തി.

ദ്വയം സോമരാജിയം. വക ആദാനേ, അചോ, സോമസമതായ കാരിതാ വല്ലികാ സോമവല്ലികാ, സകത്ഥേ കോ, കണ്ഹഫലാ, പൂതിഫലാപി.

ദ്വയം ദാരുഹലിദ്ദാരുക്ഖേ. ദര വിദാരണേ, ബോ, രസ്സ ബോ, ദാബ്ബീ, ദീഘാദി, നദാദി. ഹലിദ്ദവണ്ണദാരുതായ ദാരുഹലിദ്ദാ, ഹലിദ്ദാപി. ദ്വയം ബിളങ്ഗേ. അങ്ഗ, രങ്ഗ, ലങ്ഗ, ഗത്യത്ഥാ ദണ്ഡകാ ധാതൂ, അ, ളത്തം, ബിളങ്ഗം. ചിത്രാനി തണ്ഡുലാനി യസ്സാ, തണ്ഡുലോ, കിമിസത്തുപി.

൫൮൭. ദ്വയം സമന്തദുദ്ധായം, നുഹ ഉഗ്ഗിരണേ, നദാദി, മഹന്തം നാമമസ്സ. സീഹുണ്ഡോ, വജിരദുമോ, ഗുളാപി. ദ്വയം ദക്ഖായം. മുദുഗുണയോഗാ മുദ്ദികാ, മധുരസോ സാദു, തേന വുത്തം വേജ്ജഗന്ഥേ ‘‘സാദു ലവണതിത്തമ്ബിലകടുകസായകാ’’ഇതി, തംയോഗാ മധുരസാ. ഗോത്ഥനീ, ദക്ഖാപി. തികം യട്ഠിമധുകായം. മധുരസതായ മധുകം, ഉപമാനേ കോ. ദണ്ഡാകാരത്താ യട്ഠി ച സാ മധുരസത്താ മധുകാ ചേതി യട്ഠിമധുകാ. മധുരസഭാവേ തിട്ഠതീതി മധുലട്ഠികാ, രസ്സ ലോ, സകത്ഥേ കോ ച. ‘‘മധുയട്ഠികാ’’തിപി പാഠോ, വുത്തഞ്ച ‘‘മധുകം ക്ലീതകം യട്ഠി-മധുകം മധുയട്ഠികാ’’തി [അമര ൧൪.൧൦൯].

൫൮൮. ദ്വയം വാതിങ്ഗണേ. വാതഹരത്തേന ഗണീയതേതി വാതിങ്ഗണോ, ഭണ്ഡ പരിഭാസനേ, ണ്വു, നദാദി. ടകാരകരണേ ഭണ്ടാകീപി, ബ്രഹതിയമ്പി അയം.

‘‘വാതിങ്ഗണോ തു വാത്താകു,

വാത്താകോ സാകവേളു ച;

ഭണ്ഡാകീ രാജകുമ്ഭണ്ഡോ,

വാത്താകീ ദുപ്പഹാസിനീ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൪.൧൧൪].

രഭസോ. ദ്വയം ബ്രഹതിയം. വാത്തം നിരാമയം കരോതീതി വാത്താകീ, വാതിങ്ഗണേപി. ബ്രഹ വുത്തിയം, തോ, നദാദി.

ദ്വയം ഗോരക്ഖതണ്ഡുലേ, വുത്തഞ്ച തന്തന്തരേ ‘‘ഗങ്ഗേരുകീ നാഗബലാ, തഥാ ഗോരക്ഖതണ്ഡുലാ’’തി. നാഗസ്സ ബലമിവ ബലമേതിസ്സാ രോഗഹരണത്താ നാഗബലാ, ഝസ ഹിംസത്ഥോ, അ. ദ്വയം അഗ്ഗിസിഖായം. നങ്ഗലസദിസമൂലതായ ലാങ്ഗലീ, നസ്സ ലോ, ദീഘോ ച. ‘‘നങ്ഗലീ’’തിപി പാഠോ, സരദകാലേ സഞ്ജാതത്താ സാരദീ.

൫൮൯. തികം കദലിയം. രമന്തി യസ്സം രമ്ഭാ, ഭോ. കദ മാരണേ, അലോ, നദാദി. മുച മോചനേ, ണോ. ദ്വയം കപ്പാസിയം, യസ്സാ ഫലം കപ്പാസം കരോതി ലോകാനമുപകാരന്തി കപ്പാസീ, കരോതിസ്മാ പാസോ, നദാദി. വദ ഥേരിയേ, അരോ, സമുദ്ദന്താപി.

സമുദ്ദന്താ തു കപ്പാസീ, സിക്കാദുരാലഭാസു ച;

കപ്പാസീ വനസമ്ഭവാ ചേ, ഭാരദ്വാജീതി വുച്ചതി.

ദ്വയം പണ്ണലതായം. നാഗലോകേ ജാതാ ലതാ നാഗലതാ. തമ്ബവണ്ണം ലാതീതി തമ്ബൂലീ, അസ്സൂ, നദാദി. തമ്ബൂലസ്സ അയം വാ തമ്ബൂലീ. തമ്ബൂലവല്ലീ, നാഗവല്ലീപി, തമ്ബൂലം നാമ ഫലപത്തചുണ്ണാദിയോഗസമൂഹാനം നാമം, തദത്ഥാ വല്ലീ തമ്ബൂലവല്ലീ, നാഗലോകസ്സ വല്ലീ. ദ്വയം ധാതകിയം, അയം തമ്ബപുപ്ഫീ, മജ്ജോപയുത്താ. പുപ്ഫാ സുഗന്ധികാ ധാതകിച്ചേവ ഖ്യാതാ. അഗ്ഗിജാലസമാനപുപ്ഫതായ അഗ്ഗിജാലാ. അതിസയം ഠിതിം കരോതീതി ധാതകീ, നദാദി.

൫൯൦. ദ്വയം സുക്കതിവുതായം. തിസ്സോ വുതാ തചരാജിയോ യസ്സാ തിവുതാ. തിസ്സോ പുടാ തചരാജിയോ യസ്സാ തിപുടാ. സരലാ, തിഭണ്ഡീ, രോചനീപി [ദേവനീപി (ക.)]. ദ്വയം കണ്ഹതിവുതായം. സാ തനുകരണേ, വിരേചനകരണേന കായം, രോഗഞ്ച സായതീതി സാമാ.

‘‘സാമാ തു മേചകേ വുദ്ധ-ദാരകേ ഹരിതേ നദി;