൨. ഭൂകണ്ഡ

൧. ഭൂമിവഗ്ഗവണ്ണനാ

൧൮൦. ഇധ ഭൂകണ്ഡേ സാങ്ഗോപാങ്ഗേഹി ഭൂമ്യാദീഹി ദസഹി, പാതാലേന ചാതി ഏകാദസഹി കോട്ഠാസേഹി കമതോ വഗ്ഗാ ഭൂമിവഗ്ഗാദിനാമകാ വഗ്ഗാ വുച്ചന്തേ. സപ്പധാനോപകാരകാനി അങ്ഗാനി ഖാരാദീനി, അങ്ഗാനം ഉപകാരകാനി ച ഉപങ്ഗാനി അദ്ധാദീനി.

൧൮൧. സാദ്ധപജ്ജേന ഭൂമിയാ നാമാനി. വസൂനി രതനാനി ധാരയതീതി വസുന്ധരാ. ഖമു സഹനേ, ഖസ്സ ഛോ, ഛമാ, അഥ വാ ഛി ഛേദനേ, സത്താനമധോപതനം ഛിന്ദതീതി ഛമാ, മോ, ഇത്ഥിയമാ ച. ഭവന്ത്യസ്സം ഭൂതാനീതി ഭൂമി. ഭൂ സത്തായം, മി. പുഥഇതി പാടിപദികേ ഠിതേ നദാദി, ഈ, പുഥസ്സ പുഥുആദേസേ, വുദ്ധിമ്ഹി ച കതേ പുഥവീ. ഉസ്സുവാദേസേ പുഥുവീ. പഥാദേസേ തു പഥവീ, ഇമസ്മിം പക്ഖേ അവാഗമോ, അഥ വാ ഥവ ഗതിയം, പഥവതി ഏത്ഥാതി പഥവീ, നദാദി, സബ്ബത്ഥ പത്ഥരതീതി വാ പഥവീ, ഥര സന്ഥരണേ പപുബ്ബോ, രസ്സ വോ, നദാദി, പുഥവീ, അസ്സു.

‘‘മധുനോ കേടഭസ്സാപി, മേദമംസപരിപ്ലുതാ;

തേനായം മേദിനീ ദേവീ, വുച്ചതേ ബ്രഹ്മവാദിഭീ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൧.൩]. –

വചനതോ മേദയോഗാ മേദിനീ, ഈ, ഇനീ ച. മിദ സ്നേഹനേ വാ, യു, നദാദി, ഇസ്സേത്തഞ്ച. മഹ പൂജായം, നദാദി. വിത്ഥിണ്ണത്താ ഉബ്ബീ, നദാദി, അവതി ഭൂതാനീതി വാ ഉബ്ബീ, അസ്സു. വസൂനി സന്ത്യസ്സം വസുമതീ. ഗച്ഛന്തി യസ്സം ലോകാ, സാ ഗോ, പുമിത്ഥിയം. കാ സദ്ദേ, കായതി ഏത്ഥ, കായതി മാരവിജയകാലേതി വാ കു, ഉ. വസൂനി ധാരയതീതി വസുധാ. സബ്ബം ലോകം ധരയതീതി ധരണീ, യു, നദാദി. ധരതീതി ധരാ, ഇത്ഥിയം ആ. ഗമു ഗമനേ, ഗച്ഛന്ത്യസ്സം ജഗതീ, അന്തപച്ചയോ, ഗസ്സ ദ്വിത്തം, ജത്തഞ്ച, നലോപോ, നദാദി. ഭൂ സത്തായം, രി, നദാദി, ക്വിമ്ഹി ഭൂ. ഭൂതേ സത്തേ ധരതീതി ഭൂതരോ. അവ രക്ഖണേ, യു, നദാദി, അവനീ.

൧൮൨. ഖാരാ ലവണരസാ മത്തികാ ഊസോത്യുച്ചതേ. ഖാദതീതി ഖാരാ, ദസ്സ രോ. പദേസകത്താ മത്തേന പമാണേന യുത്താ മത്തികാ. ഊസ രുജായം, ഊസോ. ഊസയോഗാ ഊസവാ, വന്തു. രപച്ചയേ ഊസരോ. ദ്വേപി തീസു വത്തന്തേ.

ഥല ഠാനേ, അധികരണേ അ. കിത്തിമം ഥലം, അകിത്തിമാ ഥലീ, നദാദി. ഥദ്ധലൂഖമ്ഹി ഭൂഭാഗേ ഭൂമിപ്പദേസേ ജങ്ഗലസദ്ദോ വത്തതി. തത്ഥ നിജ്ജലത്താ കക്ഖളത്താ ഥദ്ധോ. തിക്ഖസക്ഖരാദിവിദാരഗവാദിഖുരഗണ്ഡുപ്പാദവച്ചാദിസഹിതത്താ ലൂഖോ വേദിതബ്ബോ. ഗല ചവനാധോപതനാദനേസു. ജലം ഗലതി ഏത്ഥ, ജലേന വാ ഗലന്തി ഏത്ഥാതി ജങ്ഗലോ, നിജ്ജലോ ദേസോ, ‘‘ജങ്ഗലോ നിജ്ജലേ ദേസേ, തിലിങ്ഗോ പിസിതേ ഥിയ’’ന്തി [തികണ്ഡസേസ ൩.൩.൩൯൩] ഹി തികണ്ഡസേസോ, ലസ്സ ലോപോ, നിഗ്ഗഹീതാഗമോ ച.

൧൮൩. വേദേന പഞ്ഞായ ഈഹന്തി ഏത്ഥാതി വേദേഹോ. സോ ഏവ വിദേഹോ, ഇമം ദീപമുപാദായ സിനേരുനോ പുബ്ബദിസാഭാഗത്താ പുബ്ബോ ച സോ വിദേഹോ ചേതി പുബ്ബവിദേഹോ. ഏവമപരുത്തരേസു. ഗവേന യന്ത്യേത്ഥാതി ഗോയാനോ. അപരോ ച സോ ഗോയാനോ ചേതി അപരഗോയാനോ. ജമ്ബുയാ ലക്ഖിതോ, കപ്പട്ഠായിതാദിപ്പഭാവേന വാ തപ്പധാനോദീപോതി ജമ്ബുദീപോ. ധമ്മതാസിദ്ധസ്സ പഞ്ചസീലസ്സ ആനുഭാവേന കം സുഖം ഉരു മഹന്തമേത്ഥാതി കുരു, കും പാപം രുന്ധന്തി ഏത്ഥാതി വാ കുരു, ക്വി. ദീപ ദിത്തിപ്പകാസനേസു, ജലമജ്ഝേ ദിപ്പന്തീതി ദീപാ, ദിപ്പന്തി ഏത്ഥ സദ്ധമ്മാതി വാ ദീപാ, പമാണതോ മഹന്താ ദീപാ മഹാദീപാ.

൧൮൪. കുരുആദയോ ഏകവീസതി ജനപദന്തരാ ജനപദവിസേസാ, ആദിനാ സുരമഹപച്ചുഗ്ഗതാ തലകുടാ അസ്മാകാദയോ ച പുമ്ബഹുത്തേ പുല്ലിങ്ഗേ ബഹുത്തേ ച സിയും. കുരു നാമ ജാനപദിനോ രാജകുമാരാ, തേസം നിവാസോ ഏകോപി ജനപദോ രൂള്ഹീസദ്ദേന ‘‘കുരൂ’’തി ബഹുവചനേന വുച്ചതി, ഏവം സബ്ബത്ര. കും പാപം രുന്ധതീതി കുരു, ഖത്തിയകുമാരാ, തേസം നിവാസോ കുരൂ, പച്ചയലോപതോ ന വുദ്ധി, സബ്ബത്രേവം [പാണിനി ൧.൨.൫൨ ൪.൨.൮൧ സുത്തേസു പസ്സിതബ്ബം]. അരിവിജയലോകമരിയാദാതിക്കമാദീസു സക്കോന്തീതി സക്കാ. കോസം ലന്തി ഗണ്ഹന്തി, കുസലം പുച്ഛന്തീതി വാ കോസലാ. മഗേന സദ്ധിം ധാവന്തീതി മഗധാ, ക്വി, മംസേസു ഗിജ്ഝന്തീതി വാ മഗധാ. ഗിധ അഭികങ്ഖായം. സേവന്തി യേനാതി സിവി, സി സേവായം, വി. സിവം കരോന്തീതി വാ സിവീ, അഞ്ഞത്ഥേ ഇ. കല സദ്ദേ, ഇങ്ഗപച്ചയോ, കലിങ്ഗാ, തേസം നിവാസോ കലിങ്ഗാ, ഉത്തരാപഥോ [‘‘ജഗന്നാഥാ പുബ്ബഭാഗേ കണ്ഹാതീരന്തരം സിവേ കലിങ്ഗദേസോ സംവുത്തോ’’ ഇത്യുത്തദേസേ (ഥോമനിധി)], കലിം ഗണ്ഹന്തീതി വാ കലിങ്ഗാ, ക്വി, കലം മധുരസദ്ദം ഗായന്തീതിവാ കലിങ്ഗാ, അസ്സിത്തം, കേന സുഖേന ലിങ്ഗന്തീതി വാ കലിങ്ഗാ, ലിങ്ഗ ഗമനത്ഥോ ദണ്ഡകോ ധാതു. അത്തനാ ഖാദിതം ലഞ്ജം പരാജിതേഹി യാചിതേപി പുന ന വമന്തീതി അവന്തീ. പഞ്ചാലസ്സ പുത്താ പഞ്ചാലാ. വജ്ജേതബ്ബാതി വജ്ജീ, ‘‘വജ്ജേതബ്ബാ ഇമേ’’ത്യാദിനാ പവത്തവചനമുപാദായ വജ്ജീതി ലദ്ധനാമാ രാജാനോ. വജ്ജീരട്ഠസ്സ വാ രാജാനോ വജ്ജീ. രട്ഠസ്സ വാ പന തംസമഞ്ഞാ തംനിവാസിരാജകുമാരവസേന വേദിതബ്ബാ. ഗം പഥവിം ധാരേന്തീതി ഗന്ധാരാ, കിത്തിഗന്ധേന അരന്തീതി വാ ഗന്ധാരാ. ചിത ഉസ്സാഹനേ, ചേതന്തി ഉസ്സഹന്തി യുദ്ധകമ്മാദീസൂതി ചേതയോ.

൧൮൫. വങ്ഗ ഗമനത്ഥോ ദണ്ഡകോ ധാതു. വിസിട്ഠാനി ദേഹാനി യേസം വിദേഹാ, പുബ്ബവിദേഹദീപതോ ആഗതത്താ വാ വിദേഹാ. ഓജ ദിത്തിയം, കമ്ബുനാ സമ്ബുകേന ഓജന്തി തസ്സം വോഹാരകരണതോതി കമ്ബോജാ, കമ്ബുകജോ ഓജോ ബലമേതേസന്തി വാ കമ്ബോജാ. മദ മദ്ദനേ, മദ്ദന്തീതി വാ മദ്ദാ, മം സിവം ദദന്തീതി വാ മദ്ദാ, പഞ്ചകാമഗുണാദീഹി മോദന്തീതി വാ മദ്ദാ, മദ ഹാസേ. ഭഞ്ജ അവമദ്ദനേ, ഭഗ്ഗാ. അങ്ഗ ഗമനത്ഥോ ദണ്ഡകോ ധാതു. സീഹം ലന്തീതി സീഹളാ. കാസ ദിത്തിയം, സമ്പത്തിയാ കാസന്തീതി കസ്മീരാ, മീരോ. കാസ ദിത്തിയം, ഇ, കാസീ. പഡി ഗതിയം, പണ്ഡു, ഉ. അഥ വാ കും പാപം രുന്ധതി ഏത്ഥാതി കുരു, ഇതി ഏകോപി ജനപദോ നിസ്സിതാനം ബഹുത്താ ബഹുവചനേന വുച്ചതി. ഏവം സബ്ബത്ഥ.

൧൮൬. ദ്വയം ഭുവനേ. ലുജ അദസ്സനേ, ലുജ്ജതീതി ലോകോ, ഗസ്സ കോ, ജസ്സ വോ. ഭവന്തി ഏത്ഥാതി ഭുവനം, യു. ജഗതി, വിട്ഠപാദീനിപി ഭുവനപരിയായാനി. ദ്വയം ദേസസാമഞ്ഞേ. ദിസ അതിസജ്ജനേ, അതിസജ്ജനം പബോധനം, ‘‘അയം ഇത്ഥന്നാമോ’’തി ദിസതി അപദിസതീതി ദേസോ. സി സേവായം, സഞ്ഞായം അ, വിസയോ.

സിട്ഠാചാരരഹിതോ മിലക്ഖദേസോ കാമരൂപാദി പച്ചന്തോ നാമ. മിലക്ഖ അബ്യത്തിയം വാചായം, മിലക്ഖന്തി അബ്യത്തവാചം ഭാസന്തീതി മിലക്ഖാ. സിട്ഠാചാരമഗ്ഗദസ്സനത്ഥായ പഞ്ഞാചക്ഖുനോ അഭാവാ രാഗാദിമലം അക്ഖിമ്ഹി യേസന്തി വാ മിലക്ഖാ, അസ്സിത്തം, തേസം നിവാസട്ഠാനം മിലക്ഖദേസോ. പച്ചന്തേ മജ്ഝിമദേസസ്സ ബഹിദ്ധാഭാഗേ ജാതോ പച്ചന്തോ.

ബ്യവത്ഥാ ചതുവണ്ണാനം, യസ്മിം ദേസേ ന വിജ്ജതേ;

മിലക്ഖദേസോ സോ വുത്തോ, മജ്ഝഭൂമി തതോ പരം [ചിന്താമണിടീകാ ൧൧.൭].

അരിയാചാരഭൂമിത്താ മജ്ഝോ ച സോ ദേസോ ചേതി മജ്ഝദേസോ, നവയോജനസതപരിക്ഖേപോ മജ്ഝിമദേസോ.

൧൮൭. സലിലപ്പായോ ബഹൂദകോ ദേസോ അനൂപോ നാമ, അനുഗതാ ആപാ അത്രാതി അനൂപോ, ആപസ്സ ആദിനോ ഉത്തം, പരലോപോ വാ. കച ബന്ധനേ, ഛോ, കച്ഛം. അനൂപദേസോ ച. അഭിനവോഗ്ഗമനേന തിണേന ലക്ഖിതേ ഹരിതേ ദേസേ സദ്ദലോ, ദല ദിത്തിയം, ഭാവേ അ. വിജ്ജതി ദലോ യത്ഥ സദ്ദലോ.

൧൮൮. നദിയാ ആഭതേന അമ്ബുനാ ഉദകേന ജീവന്തി ഏത്ഥാതി നദ്യമ്ബുജീവനോ ദേസോ നദീ മാതാ അസ്സാതി നദീമാതികോതി വുച്ചതി, ബഹുബ്ബീഹിമ്ഹി കോ. വുട്ഠിയാ വസ്സേന നിപ്ഫജ്ജതി സസ്സമേത്ഥാതി വുട്ഠിനിപ്ഫജ്ജസസ്സകോ ദേസോ ദേവോ മാതാ അസ്സാതി ദേവമാതികോതി വുച്ചതി, ബഹുബ്ബീഹിമ്ഹിയേവ കോ, ദേവസദ്ദോ ചേത്ഥ വുട്ഠിമാഹ.

൧൮൯. അനൂപാദയോ ദേവമാതികാന്താ തീസു ലിങ്ഗേസു. ചന്ദസൂരാദോ ചന്ദസൂരിയസിനേരുപബ്ബതാദിമ്ഹി സസ്സതിസദ്ദോ ഈരിതോ കഥിതോ. സബ്ബദാ സരന്തി ഗച്ഛന്തീതി സസ്സതിയോ, സര ഗതിയം, സരസദ്ദസ്സ സോ,തി.

രഠ ഗതിയം, രഠന്തി ഏത്ഥ നഗരാദയോതി രട്ഠം, തോ. നാഗരേഹി വിജിനിതബ്ബന്തി വിജിതം. ആളിയം പവത്തമാനോ യോ സേതു, സോ പുരിസേ പുല്ലിങ്ഗേ വത്തതി. സി ബന്ധനേ, തു. അല ഭൂസനേ, ഇ, ആളി, തസ്സം ആളിയം.

നഗരപബ്ബതാദിനോ ഉപാന്തഭൂ സമീപഭൂമി പരിസരോ പരിതോ സരന്ത്യത്രാതി, ണോ.

തികം വജേ. ഗാവോ തിട്ഠന്ത്യത്രാതി ഗോട്ഠം. കുല സങ്ഖ്യാനേ, ഗാവോ കുലന്ത്യേത്ഥാതി ഗോകുലം, ഗുന്നം കുലം ഘരന്തി വാ ഗോകുലം. വജ ഗതിയം, വജന്തി യം ഗാവോ നിവാസനത്ഥായാതി വജോ. ഗോട്ഠാനകം, ഗോട്ഠാനന്തിപി വജസ്സ നാമാനി.

൧൯൦. സിലോകേന മഗ്ഗസ്സ നാമാനി. പഥികേഹി മജ്ജതേ നിത്തിണം കരീയതേതി മഗ്ഗോ, മജ്ജ സുദ്ധിയം, ണോ, ജസ്സ ഗത്തം, പഥികേഹി മഗ്ഗീയതേതി വാ മഗ്ഗോ, മഗ്ഗ അന്വേസനേ, മം സിവം ഗച്ഛതി ഏത്ഥ, ഏതേനാതി വാ മഗ്ഗോ, ‘‘മോ സിവേ പരിസായഞ്ചേ’’തി ഹി നാനത്ഥസങ്ഗഹേ, സിവം ഗമനം കരോതീത്യത്ഥോ, ക്രിയാവിസേസനമേതം. പഥി ഗതിയം, ചുരാദി, നാഗമോ. പന്ഥയന്തി യന്ത്യനേനാതി പന്ഥോ, അ, കാരിതലോപോ. പഥതി യാത്യനേനാതി പഥോ. അദ ഗമനേ, അദതി യത്ഥ സാ അദ്ധാ, ധോ, അദ്ധാ മഗ്ഗോ, അദ്ധാസദ്ദോയം കാലേപി, സമഭാഗത്ഥവചനേ തു അദ്ധം, തസ്മാ അദ്ധസദ്ദോ പുമനപുംസകവസേന ദ്വിലിങ്ഗോ, രാജാദിത്തേ അദ്ധാ, അരാജാദിത്തേ അദ്ധം. അഞ്ജ ഗതിയം, അസോ. വജ ഗതിയം, ഉമോ, ജസ്സ ടോ. പദ ഗതിയം, അ, ദസ്സ ജോ, ദ്വിത്തം, പജ്ജോ. അയ ഗതിയം, യു, പദ ഗതിയം, അവോ, നദാദി. വത്ത വത്തനേ, വത്തനം ഗമനാദി, അനി, നദാദി, വത്തനീ. കന്തനദണ്ഡേ പുന്നപുംസകം. പഥികേഹി പാദേഹി ഹഞ്ഞതേതി പദ്ധതി. പാദസദ്ദസമാനത്ഥേന പദസദ്ദേന നിയതപ്പയോഗതോ വുത്തിനാ സിദ്ധോ, പദസദ്ദൂപപദോ ഹനധാതു,തി, ഹനസ്സ ധോ, അലോപോ. പദ്ധതിസഹചരണതോ വത്തനീ, തംസഹചരണതോ പദവീ ച ഇത്ഥിയം.

൧൯൧-൧൯൨. തബ്ഭേദാ തസ്സ മഗ്ഗസ്സ വിസേസാ ജങ്ഘമഗ്ഗാദയോ അപഥന്താ. ജങ്ഘാഹി ഗതോ മഗ്ഗോ ജങ്ഘമഗ്ഗോ. സകടേഹി ഗതോ മഗ്ഗോ സകടമഗ്ഗോ. തേ ജങ്ഘമഗ്ഗസകടമഗ്ഗാ മഹാമഗ്ഗേ വത്തന്തി.

ഏത്ഥ ച ‘‘തേഥാ’’തി അഥസദ്ദോ ന വത്തബ്ബോ, ‘‘തേ ചാ’’തി പന വത്തബ്ബോ. ‘‘മതാദ്ധനീ’’തി പാഠേ പന സതി ‘‘തേഥാ’’തി വത്തബ്ബോയേവ, തദാ ഏകപദികേ അദ്ധനി മഗ്ഗേ ഏകപദീ മതാതി യോജനാ കാതബ്ബാ. ഗച്ഛതം ഏകോ അസഹായോ പാദോ യസ്സം, ന നിസിന്നസ്സേവ യമകോതി ഏകപദീ, സമാസന്തേ നിച്ചമീപച്ചയോ, കപച്ചയേ ഏകപദികോ, ഈസ്സ രസ്സത്തം.

ചോരകണ്ടകാദിദോസേ ദുഗ്ഗമേ പഥേ കന്താരോ, പുന്നപുംസകേ, കേന പാനീയേന തരന്തി അതിക്കമന്തി യന്തി കന്താരോ, തര തരണേ, ചോരകന്താരാദീസു പനായം രൂള്ഹിവസേന വുത്തോ, അഥ വാ കതി ഛേദനേ, സപ്പടിഭയത്താ കന്തതി നിച്ചഗമനാഗമനമേത്ഥാതി കന്താരോ, ആരോ, നാഗമോ ച. ദുക്ഖേന ഗച്ഛന്ത്യേത്ഥാതി ദുഗ്ഗമോ.

൧൯൩. ദ്വയം പടിമഗ്ഗേ. പടി അഭിമുഖേന ഗന്തബ്ബോ മഗ്ഗോ, പഥോ ച പടിമഗ്ഗോ, പടിപഥോ ച. ദീഘമഞ്ജസം അതിദൂരോ മഗ്ഗോ അദ്ധാനന്തി വുച്ചതേ. അദ്ധാനം അയനം അദ്ധാനം, അച്ചായതോ മഗ്ഗോ, യഥാ ‘‘പദട്ഠാന’’ന്തി, യലോപോ.

ദ്വയം പസത്ഥേദ്ധനി. സോഭനോ പഥോ, പന്ഥോ ചാതി വിഗ്ഗഹോ. ഗന്തബ്ബപഥഭാവതോ അപേതം ഉപ്പഥം, അപഥഞ്ച, അബ്യയീഭാവസമാസോ, അസദ്ദോ അത്ര നിപാതോ.

൧൯൪-൧൯൬. പരമാണൂനം ഛത്തിംസ ഏകോ അണു നാമ, അണുതോപി അണുതരത്താ പരമോ അണു, അണുതോ വാ പരമോതി പരമാണു, അണ സദ്ദത്ഥോ ദണ്ഡകോ ധാതു, ഉ. തേ അണവോ ഛത്തിംസ തജ്ജാരീ നാമ, തം തം അത്തനോ നിസ്സയം മലീനകരണവസേന ജരാപേതീതി തജ്ജാരീ, ജര ജീരണേ, ജര വയോഹാനിമ്ഹി വാ, അ, നദാദി. താപി തജ്ജാരിയോ ഛത്തിംസ രഥരേണു നാമ, രഥാനം സഞ്ചരണവസേന പവത്തോ രേണു രഥരേണു. തേ രഥരേണവോ ഛത്തിംസ ലിക്ഖാ നാമ. ലക്ഖ ദസ്സനേ, പകതിചക്ഖുനാപി ലക്ഖ്യതേതി ലിക്ഖാ, അസ്സിത്തം.

താ ലിക്ഖാ സത്ത ഊകാ നാമ, ഊകാതി വുച്ചതി സിരോവത്തകിമി, തപ്പമാണത്താ ഊകാ. താ സത്ത ഊകാ ധഞ്ഞമാസോ നാമ, ധഞ്ഞോ വീഹിയേവ പരിമാണിതബ്ബത്താ മാസോ ചാതി ധഞ്ഞമാസോ, മസി പരിമാണേ. തേ സത്ത ധഞ്ഞമാസാ അങ്ഗുലം നാമ, അങ്ഗ ഗമനത്ഥോ, ഉലോ, അങ്ഗുലം, പമാണം, ഉലിപച്ചയേ അങ്ഗുലി, കരസാഖാ. അമുദ്വിച്ഛേതി അദും ദ്വാദസങ്ഗുലം വിദത്ഥി നാമ, കണിട്ഠസഹിതേനങ്ഗുട്ഠേന വിത്ഥാരീയതേ, വിധീയതേതി വാ വിദത്ഥി, വിപുബ്ബോ തനു വിത്ഥാരേ. ധാ ധാരണേ, ഉഭയത്രാപിതി, പുബ്ബപക്ഖേ തസ്സ ഥോ, നസ്സ തോ, തസ്സ ദോ. പച്ഛിമേ ധസ്സ ദോ, തസ്സ ഥോ, അസരൂപദ്വിഭാവോ ച. താ ദുവേ വിദത്ഥീ രതനം സിയും, രമു കീളായം, തനോ, മലോപോ. താനി സത്തേവ രതനാനി യട്ഠി നാമ, യത പയതനേ,തി, തസ്സ ഠോ, തസ്സ ടോ. താ വീസതി യട്ഠിയോ ഉസഭം നാമ, ഉസ ദാഹേ, അഭോ. ഏത്ഥ പന ഉസഭനദന്തരം ഉസഭം. ഉസഭാനം അസീതിപ്പമാണം ഗാവുതം നാമ, ഗവം, ഗവേഹി വാ യുതം ഗാവുതം. യുജ സമാധിമ്ഹി, ഗോനദന്തരേഹി ഗഹിതപ്പമാണസമാധാനന്ത്യത്ഥോ, തം ചതുഗാവുതം യോജനം നാമ, യുജ സമാധിമ്ഹി, യു, ‘‘ഏത്തകം യോജനം നാമ ഹോതൂ’’തി ചതുഗാവുതേഹി സമാധാനന്ത്യത്ഥോ.

൧൯൭. ആരോപിതാനം ആചരിയധനൂനം പഞ്ചസതം കോസോ നാമ, അനാരോപിതാനന്ത്യപരേ. കുസ അവ്ഹാനേ, ണോ, കുസനം അവ്ഹാനം കോസോ, ഇധ പന കോസപ്പമാണത്താ കോസോ, ദ്വിസഹസ്സകരപ്പമാണോ. അഞ്ഞത്ഥ പന –

‘‘ചതുക്കാധിവീസതിയാ, അങ്ഗുലേഹി കരോ ഭവേ;

ഖ്യാതമട്ഠസഹസ്സേഹി, കോസമാനം വിഭാവിനാ’’ത്യുത്തം.

ചതുരമ്ബണന്തി ചതുരമ്ബണവീഹിബീജജാതരോപനയോഗ്യോ ഭൂമിപ്പദേസോ കരീസം നാമ, കരോന്തി ഏത്ഥ കസനരോപനാദികന്തി കരീസം, ഈസോ. ചതുരമ്ബണബീജജാതാനി രോപേന്ത്യേത്ഥാതി ചതുരമ്ബണം, അമ്ബണം ഏകാദസദോണമത്തം, അഞ്ഞേ പന ‘‘ചതുരമ്ബണം ചതുയട്ഠികം ഠാനം കരീസം നാമാ’’തി വദന്തി, തം കരീസബ്ഭന്തരാനം പരിയായഭാവപ്പസങ്ഗാ ന ഗഹേതബ്ബം.

പമാണതോ ഹത്ഥാനമട്ഠവീസപ്പമാണം ഠാനം അബ്ഭന്തരം നാമ, അബ്ഭന്തരേ അന്തോകോട്ഠാസേ ജാതം, ന ബഹികോട്ഠാസേതി അബ്ഭന്തരം. യത്ഥ യത്ഥ ഹി യോ യോ ഠിതോ, നിസിന്നോ വാ, തത്ഥ തത്ഥ സമന്താ അട്ഠവീസതിഹത്ഥപ്പമാണം ഠാനം തസ്സ തസ്സ അബ്ഭന്തരം ഠാനം നാമ. ഭൂമ്യാദിത്താ ഭൂമിവഗ്ഗോ, അഥ വാ അങ്ഗാപേക്ഖായ ഭൂമിയേവ പധാനം, പധാനേന ച ബ്യപ്പദേസോ ഭവതീതി ഭൂമിവഗ്ഗബ്യപ്പദേസോ.

ഭൂമിവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. പുരവഗ്ഗവണ്ണനാ

൧൯൮. ഛക്കം നഗരേ.

‘‘പട്ടനഞ്ച അധിട്ഠാനം, നഗരം പുടഭേദനം;

ഥിയോ പൂ നഗരീ പൂരിയോ, ഠാനീയം കബ്ബടം പുട’’ന്തി.

ഹി സിലോകപരിയായേസു വോപാലിതോ.

‘‘വിചിത്തദേവായതനം, പാസാദാപണമന്ദിരം;

നഗരം ദസ്സയേ വിദ്വാ, രാജമഗ്ഗോപസോഭിത’’ന്തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧.൨.൧]. –

നഗരലക്ഖണം. പു പാലനേ, പുര പാലനേതി ച, പുനാതി പുരേതി ച രക്ഖതി പരചക്കാ ദുഗ്ഗതായാതി പുരം, രോ, അ ച, പുര അഗ്ഗഗമനേതിപി ധാത്വത്ഥോ. നഗാ പാസാദാദയോ അസ്സ സന്തി നഗരം, രോ. വാകാരേന നഗരസദ്ദസ്സ പുല്ലിങ്ഗത്തം സമുച്ചിനോതി [നഗരിയോ വാ പത്തനം (അമര ൧.൨.൧) പക്ഖേ പത്തനസാഹചരിയാ നപുംസകത്തം. (ചിന്താമണിടീകാ ൧.൨.൧)], പുരസദ്ദസ്സാപീത്യാചരിയാ. അകുതോഭയത്താ ഠാനായ ഹിതം ഠാനീയം, ഈയോ. പണികാനം പുടാ ഭിജ്ജന്തേ അത്രാതി പുടഭേദനം.

നിച്ചനിവാസനട്ഠാനം ദസ്സേത്വാ ഇതരം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘ഥിയ’’മിച്ചാദി. രാജാ തിട്ഠതി ഏത്ഥാതി രാജഠാനീ, യു, നദാദി, നിച്ചനിവാസനട്ഠാനേപി ‘‘ചതുരാസീതിനഗരസഹസ്സാനി കുസവതീരാജഠാനീപമുഖാനീ’’ത്യാദീസു [ദീ. നി. ൨.൨൬൩]. ദാരുക്ഖന്ധാദീഹി ആ സമന്തതോ വരന്തി പരിക്ഖിപീയന്തി ഏത്ഥാതി ഖന്ധാവാരോ, പത്ഥനത്ഥോ വരധാതു ആപുബ്ബത്താ പരിക്ഖിപനത്ഥോ ഹോതി. പഞ്ചകം നഗരേ, ‘‘ഖന്ധാവാരോ’’തി പന ഏകമേവ അചിരനിവാസനട്ഠാനസ്സ നാമം.

൧൯൯. മൂലപുരാ അഞ്ഞത്ര മൂലപുരം വജ്ജേത്വാ യം പുരമത്ഥി യോജനവിത്ഥിണ്ണപാകാരാദിപരിക്ഖിത്തം, തം മൂലപുരസ്സ തരുട്ഠാനിയസ്സ സാഖാസദിസത്താ സാഖാനഗരം നാമ.

൨൦൦-൨൦൧. സാദ്ധപജ്ജദ്വയേന മൂലപുരസ്സ നാമാനി. വാനരസീസം, തംസണ്ഠാനോ വാ പാസാണോ ഏത്ഥ അത്ഥീതി ‘‘വാനരസീസ’’ന്തി വത്തബ്ബേ വസ്സ ബത്തം, വണ്ണവിപരിയയം, ദീഘം, ണത്തം, സസ്സ ലോപഞ്ച കത്വാ ‘‘ബാരാണസീ’’തി വുത്തം. സവത്ഥസ്സ ഇസിനോ നിവാസനട്ഠാനത്താ സാവത്ഥി, സബ്ബം ധനമേത്ഥ അത്ഥീതി വാ സാവത്ഥി [മ. നി. അട്ഠ. ൧.൧൪], സബ്ബസ്സ സാവോ, ധനവാചകോ അത്ഥസദ്ദോ, ഇ. തിക്ഖത്തും വിസാലീഭൂതത്താ വേസാലീ, അസ്സത്ഥുത്ഥേ ഈ. മഥി ഹിംസായം, ഇലോ, അസ്സിത്തം, മിഥിലാ. അലം ഭൂസനമേത്ഥാതി ആളവീ, വീ, ളത്തഞ്ച. കുസ അവ്ഹാനേ, ‘‘ഖാദഥ പിവഥാ’’ത്യാദീഹി ദസഹി സദ്ദേഹി കോസന്തി ഏത്ഥാതി കോസമ്ബീ, ബോ, നദാദി, കുസമ്ബരുക്ഖവന്തതായ വാ കോസമ്ബീ, കുസമ്ബസ്സ ഇസിനോ അസ്സമതോ അവിദൂരേ മാപിതത്താതി ഏകേ [ഉദാ. അട്ഠ. ൩൫; മ. നി. ടീ. ൧.൧൪; ൨.൨൮൪]. ഉഗ്ഗം രിപും ജയതി യത്ഥ, സാ ഉജ്ജേനീ, യു, നദാദി. തക്ക ഊഹേ, ഊഹോ ഊനപൂരണം, തക്കനം തക്കോ, സോ സീലം സഭാവോ യത്ഥ സാ തക്കസീലാ, യോ ഹി പുരിസകാരേന ഊനോ, സോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ തമൂനം പൂരേതീതി. ചമ അദനേ, പോ, ചമ്പാ. സാനം ധനാനം ആകരം ഉപ്പത്തിട്ഠാനം സാകരോ, സോ ഏവ സാഗലം. സംസുമാരസണ്ഠാനോ ഗിരി ഏത്ഥാതി സംസുമാരഗിരം, സംസുമാരോ ഗായതി ഏതസ്സ മാപിതകാലേതി വാ സംസുമാരഗിരം, ഗേ സദ്ദേ, ഇരോ. രാജൂനമേവ ആധിപച്ചവസേന പരിഗ്ഗഹിതബ്ബത്താ രാജഗഹം. ആദികാലേ കപിലനാമസ്സ ഇസിനോ നിവാസനട്ഠാനത്താ കപിലവത്ഥു, പുമനപുംസകേ.

സാകോ രാജൂനം യുദ്ധാദീസു സത്തി സഞ്ജാതാ ഏത്ഥാതി സാകേതം, ‘‘സാകോ സത്തിമ്ഹി ഭൂപാലേ, ദുമദീപന്തരേസു ചേ’’തി നാനത്ഥസങ്ഗഹേ. സഞ്ജാതത്ഥേ ഇതോ, സാകോ നാമ രാജാ, ദുമോ വാ ഏത്ഥ ആദികാലേ സഞ്ജാതോതി വാ സാകേതം. ഇന്ദം പരമിസ്സരിയഭാവം പാപുണന്തി ഏത്ഥാതി ഇന്ദപത്തം, ഇന്ദോ വാ സക്കോ ദേവരാജാ, സോ പത്തോ ഏത്ഥാതി ഇന്ദപത്തം. ഉക്കം ധാരയതി ഏതസ്സ മാപിതകാലേതി ഉക്കട്ഠാ, വണ്ണവികാരോ. യസ്സ മാപിതട്ഠാനേ പാടലീനാമകോ ഏകോ തരുണരുക്ഖോ അത്ഥീതി തം പാടലിപുത്തകം, അഥ വാ പടലി നാമ ഏകോ ഗാമണീ, തസ്സ പുത്തോ ഏത്ഥ വസതിആദികാലേതി പാടലിപുത്തകം. ചേതിയരട്ഠേ ഉത്തമത്താ ചേതുത്തരം, ‘‘ജേതുത്തര’’ന്തി പാഠേ പന വണ്ണവികാരോ, വേരിജയട്ഠാനത്താ ജേതഞ്ച തം ഉത്തമത്താ ഉത്തരഞ്ചേതി വാ ജേതുത്തരം. യസ്സ മാപിതകാലേ ദീപോ ദിപ്പതി, തം സങ്കസ്സം, കാസ ദിത്തിയം, ദ്വിത്തം, സമ്മാ കസന്തി ഏത്ഥാതി വാ സങ്കസ്സം, കസ വിലേഖനേ, യസ്സ മാപിതകാലേ നിമിത്തമോലോകേന്താ ബ്രാഹ്മണാ കുസഹത്ഥം നരം പസ്സിത്വാ മാപേന്തി, തം കുസിനാരം. ആദിനാ മഥുര [മധുര, മാധുര (ക.)] പാസാണപുരസോണികാദയോപ്യനേകപുരവിസേസാ സങ്ഗഹിതാ.

൨൦൨. ചതുക്കം അബ്ഭന്തരഗാമമഗ്ഗേ. രഥസ്സ ഹിതാ രച്ഛാ, പബ്ബജ്ജാദി. വിസയന്തേ പകാസയന്തേ വിക്കയേന ദബ്ബാനി യസ്സം, സാ വിസിഖാ, വിപുബ്ബോ സി സേവായം, ഖോ, വിസന്തി ഏത്ഥാതി വാ വിസിഖാ, വിസ പവേസനേ, ഖോ. രഥസ്സ ഹിതാ രഥികാ, ഇകോ. വീ ഗമനേ, ഥി, വീഥി.

അനിബ്ബിദ്ധാ രച്ഛന്തരേന മജ്ഝേ അനിബ്ബിദ്ധാ രച്ഛാ ബ്യൂഹോ നാമ. ബ്യൂഹേതി സമ്പിണ്ഡേതി ജനേ അഞ്ഞത്ര ഗന്തുമപ്പദാനവസേനാതി ബ്യൂഹോ, ഊഹ സമ്പിണ്ഡനേ വിപുബ്ബത്താ. ന നിബ്ബിജ്ഝതേ രച്ഛന്തരേനാതി അനിബ്ബിദ്ധോ, വിധ സമ്പഹാരേ, അ. നിബ്ബിദ്ധാ രച്ഛന്തരേന രച്ഛാ പഥോ, അദ്ധീതി ച വുച്ചതി. പഥ ഗമനേ, പഥോ. അദ ഗമനേ,തി, അദ്ധി.

൨൦൩. ചതുക്കം ചച്ചരേ. ചതുന്നം പഥാനം സമാഹാരോ ചതുക്കം, ചര ഗതിഭക്ഖനേസു, ചരോ, രസ്സ ചോ, ചച്ചരം, അങ്ഗണവാചകോ ചായം. ദ്വിന്നം, ചതുന്നം വാ മഗ്ഗാനം സന്ധി മഗ്ഗസന്ധി. സിങ്ഘ ഘായനേ, ആടകോ.

ദ്വയം വപ്പസ്സോപരി ഇട്ഠകാദിരചിതേ വേഠനേ. വപ്പം നാമ ദുഗ്ഗനഗരേ പരിഖാമത്തികം കൂടം [കുടിം (ക.)] കത്വാ ഗോഹി, ഹത്ഥീഹി ച വിമദ്ദാപേത്വാ തിംസഹത്ഥപ്പമാണം പാകാരസ്സ ഹേട്ഠിമതലം, തഥാ ഹത്ഥസതം തതോ ഉദ്ധരിത്വാ പംസുനാ വപ്പം കാരയേ, തസ്സോപരി പാകാരന്തി, പകുബ്ബന്തി തന്തി പാകാരോ, സമന്തതോ കരീയതേതി വാ പാകാരോ, അകത്തരി ച കാരകേ സഞ്ഞായം ണോ, രസ്സസ്സ ദീഘതാ. വു സംവരണേ, വുണോതീതി വരണോ, യു, രാഗമോ ച. ‘‘സാലോ’’തിപി പാകാരസ്സ നാമം.

ദ്വയം രാജഭവനസാമഞ്ഞേ. സബ്ബഗേഹാനം വിസേസേന പകാസനതോ ഉദ്ദാപോ, ദീപ പകാസനേ, ഈസ്സാകാരോ. സങ്ഗമ്മ കരോന്തി തന്തി ഉപകാരികാ, ണ്വു. കേ പച്ചയേ ഥീകതാകാരപരേ പുബ്ബോ അകാരോ ദീഘം [കാതന്ത ൨.൨.൬൫], അകാദേസോപി ഹി ‘‘കോ’’തി വുച്ചതി, യഥാ ദേവദത്തോ ‘‘ദത്തോ’’തി. കപച്ചയോ വാ.

൨൦൪. ദ്വയം ഗേഹാദിനോ മത്തികേട്ഠകാദിമയഭിത്തിയം. കുട ഛേദനേ, കുടതി ഛിന്ദതി മഗ്ഗന്തി കുട്ടം. ഭിദി ദ്വിധാകരണേ,തി, ഭിത്തി. ഗുന്നം വാചാനം പുരം ഗോപുരം. ദ്വാരസമീപേ കതോ കോട്ഠകോ ദ്വാരകോട്ഠകോ, കുസ അക്കോസേ, ഠകോ, കോട്ഠകോതി ഗേഹവിസേസോ.

ദ്വയം ഇന്ദഖീലേ. ഇസ ഇച്ഛായം, ഏസ ഗവേസനേ വാ, ഇകോ. ഇന്ദസ്സ സക്കസ്സ ഖീലോ കണ്ടകോ ഇന്ദഖീലോ. ദ്വയം ദ്വാരപസ്സോപസാലായം’ഹമ്യാദിപിട്ഠേ ച വാതകുടികായം. അഡ്ഡ അതിക്കമഹിംസാസു, അ. ആലകപച്ചയേ അട്ടാലകോ.

൨൦൫. ഉപരി മാലാദിയുത്തം സോഭനഥമ്ഭദ്വയമുഭയതോ നിഖനിത്വാ യം ബഹിദ്വാരം കപ്പീയതേ, തം തോരണം. തുര വാരണേ, യു, ഥവന്താ വാ രണന്ത്യത്രാതി തോരണം, തു അഭിത്ഥവേ. രണ സദ്ദത്ഥോ, വണ്ണവികാരോ. ദ്വാരസ്സ ബഹി ബഹിദ്വാരം. പരി സമന്തതോ ഖഞ്ഞതേതി പരിഖാ. ദീഘഭാവേന യുത്താ ദീഘികാ.

൨൦൬-൨൦൭. സദുമന്തം ഗേഹേ. മന്ദ മോദനഥുതിജളത്തേസു, മന്ദന്തേ യത്ഥാതി മന്ദിരം, ഇരോ. സീദന്തി തത്ഥാതി സദനം, യു. സദ വിസരണഗത്യാവസാനേസു. ന ഗച്ഛന്തീതി അഗാ, ഥമ്ഭാദയോ, തേ രാതി ഗണ്ഹാതീതി അഗാരം. രസ്സസ്സ ദീഘത്തേ ആഗാരം. ചി ചയേ, നിചീയതേ ഛാദീയതേതി നികായോ, യമ്ഹി ചിസ്സ കാദേസോ നിപാതനാ. ലീ സിലേസനേ, ണോ, നിലയോ, ആലയോ ച. വസ നിവാസേ, ആവസന്ത്യത്രാതി ആവാസോ, ണോ. ഭൂ സത്തായം, ഭവന്ത്യത്രാതി ഭവനം. വിസന്തി തന്തി വേസ്മം, മോ. കിത നിവാസേ, അധികരണേ യു, നികേതനം. നിവിസന്തി, നിവസന്തി വാ യത്ര, തം നിവേസനം. ഘര സേചനേ, ഘരതി കിലേസമേത്ഥാതി ഘരം, ഗയ്ഹതീതി വാ ഘരം, ണോ. ഗഹസ്സ ഘരാദേസോ. ഗണ്ഹാതി പുരിസേന ആനീതം ധനന്തി ഗഹം. അധികരണേ ഥോ, ആവസഥോ. സര ഗതിചിന്താഹിംസാസു, സരന്തി ചിന്തേന്തി ഏത്ഥ സുഭാസുഭകമ്മാനി, സരതി വാ സൂരിയസന്താപാദികന്തി സരണം. സി സേവായം, ണോ, പതിസ്സയോ. ഉച സമവായേ, ഓകം. സല ഗമനേ, ‘‘ഇത്ഥിയമതിയവോ വാ’’തി അ, സാലാ, സരധാതുമ്ഹി സതി ലത്തമേവ വിസേസോ. ചി ചയേ, കമ്മനി ണോ, ചയോ. കുട ഛേദനേ, ഇ. വസ നിവാസേ,തി. ഉപധസ്സ ഏത്തേ ഗേഹം. സദധാതുമ്ഹാ ഉമോ, സദുമം.

ദ്വയം മുഖരഹിതദേവകുലസദിസേ യഞ്ഞായതനേ. ചിത പൂജായം, കമ്മനി ഇയോ. യത യതനേ, ആയതന്തി വായമന്തി ഏത്ഥ ഫലകാമാതി ആയതനം, അഥ വാ ആയന്തീതി ആയാനി, താനി തനോതീതി ആയതനം, ഫലകാരകന്ത്യത്ഥോ. ഏത്ഥ തുസദ്ദോ സമാഗതാനം ദ്വിന്നം പുബ്ബാപരഗമനത്ഥോ. ‘‘ചേതിയായതനാനി ചാ’’തിപി പാഠോ.

൨൦൮. ദ്വയം ദേവാനം, നരപതീനഞ്ച ഇട്ഠകാദിമയേ ഭവനേ. അഞ്ഞസ്സാപി സാദിസ്യാ. പസീദന്തി നയനമനാന്യത്രാതി പാസാദോ. യു മിസ്സനേ, പോ, ദീഘോ ച, ദീഘവിധാനസാമത്ഥിയാ ഓത്താഭാവോ.

ദ്വയം രാജതോ അഞ്ഞേസം ധനീനം ബ്യവഹാരകാദീനം ഭവനേ. മുണ്ഡോ ഛദനമേതസ്സ, ന പാസാദസ്സ വിയാതി മുണ്ഡച്ഛദോ, ദ്വിത്തം. ഹര ഹരണേ, യോ, യമ്ഹി മിആഗമോ ച.

ദുഗ്ഗപുരദ്വാരേ വാ, യത്ഥ കത്ഥചി വാ മത്തികാദിമയേ ഗജകുമ്ഭമ്ഹി യോ യൂപോ പാസാദോ പതിട്ഠിതോ, സോ ഹത്ഥിനഖോ നാമ, ഹത്ഥിസ്സേവ നഖോ യസ്സാതി ഹത്ഥിനഖോ, നഖസദ്ദേന വാ നഖസഹിതോ പാസാദോ ഗയ്ഹതേ.

൨൦൯. സുപണ്ണസ്സ ഗരുളസ്സ വങ്കേന പക്ഖേന സദിസഛദനം ഗേഹം സുവണ്ണവങ്കച്ഛദനം. വങ്ക ഗമനേ. ഏകപസ്സേയേവ ഛദനതോ അഡ്ഢയോഗോ.

ഏകേനേവ കൂടേന യുത്തോ അനേകകോണോ പതിസ്സയവിസേസോ മാളോ നാമ, വട്ടാകാരേന കതസേനാസനന്തി കേചി. മാ മാനേ, ളോ, മാളോ.

ചതുരസ്സോ പതിസ്സയവിസേസോ പാസാദോ നാമ, ആയതചതുരസ്സപാസാദോതി കേചി.

൨൧൦. സന്തേഹി ഭാതി ദിബ്ബതീതി സഭായം, സഭാ ച, പുരിമേ യപച്ചയോ, സന്തസ്സ സാദേസോ തൂഭയത്ര. മണ്ഡാ രവിരംസയോ, തേ പിവതി നാസയതീതി മണ്ഡപോ, വാസദ്ദേന മണ്ഡപപദസ്സ പുല്ലിങ്ഗത്തം സമുച്ചിനോതി, ജനാനം ആലയോ സന്നിപാതട്ഠാനം ജനാലയോ. ആസനത്ഥായ കതാ സാലാ ആസനസാലാ. പടിക്കമന്തി ഏത്ഥാതി പടിക്കമനം, കമു പദവിക്ഖേപേ, അധികരണേ യു.

൨൧൧. ജിനസ്സ വാസഭൂതം ഭവനം ഗന്ധകുടി നാമ, ദിബ്ബഗന്ധേഹി പരിഭാവിതാ കുടി ഗന്ധകുടി.

തികം പാകട്ഠാനേ. രസാനി സന്ത്യസ്സം രസവതീ, പചനം പാകോ, തസ്സ ഠാനം പാകട്ഠാനം. മഹന്താനി ബഹൂനി അസിതബ്ബാനി സന്തേത്ഥ മഹാനസം, അസ ഭക്ഖനേ, യു, വണ്ണവിപരിയയോ.

൨൧൨. സുവണ്ണകാരാദിസിപ്പീനം കമ്മസാലാ ആവേസനം. ആവിസന്ത്യസ്മിം ആവേസനം, യു. പാനമന്ദിരം സുരാപാനത്ഥം കതമന്ദിരം സോണ്ഡാ നാമ, കത്തബ്ബാകത്തബ്ബം വിചാരേത്വാ അത്തനാ ഇച്ഛിതവത്ഥുകാരണാ സബ്ബം ദേയ്യധമ്മം സനോന്തീതി സോണ്ഡാ, സന ദാനേ, തനാദി. ഡോ, അസ്സോത്തം, വണ്ണവികാരോ ച, തേസം ഏസാ വസതി സോണ്ഡാ. പാനസദ്ദസന്നിധാനാ സുരാസോണ്ഡായേവിധ ഗഹിതാ. വച്ചസ്സ ഗൂഥസ്സ വിസജ്ജനട്ഠാനം വച്ചട്ഠാനം. വച്ചസ്സ വിസജ്ജനട്ഠാനാ കുടി വച്ചകുടി. മുനീനം ഇസീനം വസനട്ഠാനം അസ്സമോ നാമ, ആ കോധം സമേന്തി ഏത്ഥാതി അസ്സമോ, ആ ഭുസോ സമേന്തി ഏത്ഥ രാഗാദയോതി വാ അസ്സമോ.

൨൧൩. തികം പണ്യവിക്കയസാലായം. പണ ബ്യവഹാരേ, പണിതബ്ബാതി പണ്യാ, വത്ഥാദയോ, തേ ഏത്ഥ വിക്കിണന്തീതി പണ്യവിക്കയോ, കീ ദബ്ബവിനിമയേ, സോ ഏവ സാലാ ഗേഹന്തി പണ്യവിക്കയസാലാ. ആപണയന്തേ ബ്യവഹരന്തേ അസ്മിന്തി ആപണോ, ണോ. പണ്യാനം വിക്കയായ നീയമാനാനം വീഥി പന്ഥോ പണ്യവീഥികാ. വസ അച്ഛാദനേ, തോ, ഉദകം വസിതം അച്ഛാദനം കതമനേനാതി ഉദോസിതോ, വസ്സോത്തം, ഭണ്ഡട്ഠപനസ്സ സാലാ ഭണ്ഡസാലാ. കമു പദവിക്ഖേപേ, ചങ്കമത്യത്രാതി ചങ്കമനം, ചങ്കമോ ച, ദ്വിത്താദി.

൨൧൪. ജലന്തി ഏത്ഥാതി ജന്താ, ജല ദിത്തിയം, അന്തോ, ‘‘ഇത്ഥിയമതിയവോ വാ’’തി അ, ആ, ലലോപോ, ജനേത്യത്ര അഗ്ഗിന്തി വാ ജന്താ, ജന ജനനേ, അന്തോ, സാ ഏവ ഘരം ജന്താഘരം. അഗ്ഗിനോ സാലാ അഗ്ഗിസാലാ. പാ പിവനേ, പപിവന്ത്യസ്സന്തി പപാ, അ. പാനീയട്ഠാ സാലാ പാനീയസാലാ, സാ ഏവ പാനീയസാലികാ.

ഗസ ഗമനേ, ഭോ, സസ്സ ബോ. അവതി രക്ഖതീതി ഓവരകോ, അരോ, സകത്ഥേ കോ, അസ്സോത്തഞ്ച. വസനം വാസോ, തദത്ഥം അഗാരം വാസാഗാരം. സയതി ഏത്ഥാതി സയനീ, യു, നദാദി, സാ ഏവ ഗഹം സയനിഗ്ഗഹം.

൨൧൫. ചതുക്കം രാജിത്ഥാഗാരേ, തദത്ഥിയതോ [തദട്ഠിയതോ (ക.)] ഉപചാരേന രാജിത്ഥീസുപി. രാജിത്ഥീനമഗാരം ഇത്ഥാഗാരം. അവരുന്ധീയന്തേ രാജിത്ഥിയോ അനേനാതി ഓരോധോ, രുധ ആവരണേ. സുദ്ധാ കാമാപഗമത്താ പരിസുദ്ധാ രക്ഖകാ അന്തേ സമീപേ യസ്സാതി സുദ്ധന്തോ. അന്തേ അബ്ഭന്തരേ പുരം ഗേഹം അന്തേപുരം, പുരസ്സ അന്തേതി വാ അന്തേപുരം. ‘‘അന്തോപുര’’ന്തിപി പാഠോ.

രഞ്ഞം രാജൂനം അസബ്ബവിസയട്ഠാനം സബ്ബേഹ്യസാധാരണട്ഠാനം ‘‘കച്ഛന്തര’’ന്തി മതം കഥിതം, യം ‘‘പമദവന’’ന്തി വുച്ചതി, പമദവനം നാമ ഉപകാരികാസന്നിഹിതം വാ പുരസന്നിഹിതം വാ അന്തേപുരോചിതം, യത്ര അന്തേപുരസഹിതോ ഏവ രാജാ വിഹരതി, നാഞ്ഞജനപ്പവേസോ [അമര ൧൪.൩]. പമദാനം വനം പമദവനം. നിപാതനാ യാകാരാനം [ഈകാര ആകാരാനന്തി അത്ഥോ] ഇത്ഥിഗതാനം രസ്സോ ക്വചീതിരസ്സോ. കച്ഛസ്സ പകോട്ഠസ്സ അന്തരം അബ്ഭന്തരം കച്ഛന്തരം. പകോട്ഠം നാമ അബ്ഭന്തരദ്വാരം.

൨൧൬. ദ്വയം ഇട്ഠകാദിരചിതേ ആരോഹനേ. ഉപാനേന സഹ വത്തതേതി സോപാനോ, സോപാനം വാ നപുംസകേപി. ആരൂയ്ഹതേ യേന തം ആരോഹനം, യു, രുഹ ജനനേ.

ദ്വയം കട്ഠാദിരചിതായം. നിച്ഛയേന സയന്തി പാകാരാദികമേതായാതി നിസ്സേണീ, സി സേവായം, ണീ, നദാദി. ഉദ്ധമാരോഹതേ ഏതായാതി അധിരോഹിണീ, സാസദ്ദോ ദ്വിന്നമ്പി ഇത്ഥിലിങ്ഗത്തം ജോതേതി.

൨൧൭. പഞ്ചകം ജാലകേ. വാതം പിവതീതി വാതപാനം. ഗവം അക്ഖി ഗവക്ഖോ, സമാസന്തത്താ അ, സഞ്ഞാസദ്ദതോ പുല്ലിങ്ഗത്തം, അക്ഖി സദ്ദേ വാ, ഗവം അക്ഖി ഗവക്ഖീതി വിഗ്ഗഹോ. ജല ദിത്തിയം, ജാലം. സീഹരൂപയുത്തം പഞ്ജരം സീഹപഞ്ജരം. ആലോകാനം ആതപാനം പവിസനട്ഠാനം സന്ധി ഛിദ്ദന്തി ആലോകസന്ധി, ആലോകീയന്തി ഏതേനാതി ആലോകോ, സോ ഏവ സന്ധീതി വാ ആലോകസന്ധി.

ദ്വയം ലങ്ഗിയം. ലഗി ഗത്യത്ഥോ, അ, നദാദി. പരി പുനപ്പുനം ഗമനാഗമനവസേന ഹന്തീതി പലിഘോ, ണോ. കപിരൂപമത്ഥകത്താ കപിസീസോ. അഗ്ഗളം നാമ കവാടകോ [കവാടഫലവിധാരണോ (ക.)], തസ്സ ഥമ്ഭോ അഗ്ഗളത്ഥമ്ഭോ, ‘‘അഗ്ഗളം തീസു കല്ലോലേ, ദണ്ഡേ ചാന്തകവാടേസൂ’’തി രഭസോ, ഇത്ഥിയമതോ ആപച്ചയോ, അഗ്ഗളാ. നിസ്സേസതോ അബ്ബതി വസ്സോദകമനേനാതി നിബ്ബം, അബ്ബ ഗതിഹിംസാസു. ഛദ്ദസ്സ ഛദനസ്സ കോടി ഹേട്ഠിമാവസാനം ഛദ്ദകോടി, തസ്സം.

൨൧൮. തികം ഗേഹച്ഛദനേ. ഛാദേതി ഏതേനാതി ഛദനം, ഛദ സംവരണേ, ചുരാദി. പടഗമനേ, ‘‘പട്യാദീഹ്യല’’ന്തി അലോ. ഛാദേതി ഏതേനാതി ഛദ്ദം, ദ്വിത്താദി.

തികം ഗേഹങ്ഗണേ. അജ ഗതിമ്ഹി, ഇരോ, അജിരം. ചര ഗതിഭക്ഖനേസു, ചരോ. അങ്ഗ ഗമനേ, കരണാധികരണേസു യു, വണ്ണവികാരോ, ണത്തം.

പഞ്ചകം ഗേഹദ്വാരതോ ബഹിപകോട്ഠകേ, വീഥിയം ദ്വാരപിണ്ഡകേ ച. അലിന്ദോ ത്വഞ്ഞപിണ്ഡകേപിച്ഛതേ. പഠമം ഹനന്തി ഗച്ഛന്തി ഏത്ഥാതി പഘാണോ, പഘണോ ച, ഹനസ്സ ഘണാദേസോ. അലി സഖാ ഇന്ദോ ഏത്ഥാതി അലിന്ദോ, ‘‘ഗേഹേകദേസേ അലിന്ദോ, പഘാണോ പഘണോഭവേ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൨.൧൨] അമരമാലായം. ആലിന്ദോ, ദീഘാദി. പധാനം മുഖം പമുഖം, ഗേഹസ്സ ഹി ചതൂസു മുഖേസു തദേവ പധാനം, യത്ഥ സാധുജനാപി ആഗന്തുകാപി നിസീദന്തി. ദ്വാരം ബന്ധതി പിദഹതി ഏത്ഥാതി ദ്വാരബന്ധനം.

൨൧൯. ദ്വയം ദ്വാരബാഹായം. പീഠാനി ലോഹവികതിആദീഹി സങ്ഘടീയന്തി ഏത്ഥാതി പീഠസങ്ഘാടകം, പീഠേഹി സങ്ഘടീയതീതി വാ പീഠസങ്ഘാടകം, ഘട ഘടനേ. ദ്വിഭാഗേന ബാഹാസദിസത്താ ബാഹാ, ദ്വാരസ്സ ബാഹാ ദ്വാരബാഹാ. ‘‘കപാടം, കവാട’’ന്തിപി ദ്വാരബാഹായ നാമാനി, കം വാതം പാടയതി, വാടയതി ചേതി കമ്മനി ണോ, ഇത്ഥിയം കപാടീ.

ദ്വയം ഗേഹാദീനം കൂടേ. കുട ഛേദനേ, കമ്മനി ണോ. നയ ഗമനത്ഥോ, കേ സീസേ നയതീതി കണ്ണീകാ, ണ്വു, ഇത്തം, ണത്തഞ്ച.

൨൨൦. ദ്വയം ദ്വാരേ. ദ്വേ അരന്ത്യത്രാതി ദ്വാരം, ദുജ്ജനേ വാരയന്ത്യസ്മാ രക്ഖകാതി വാ ദ്വാരം, ഉലോപോ. പടിഹരന്തി അപനേന്തി ഏതസ്മാ രക്ഖകാ അഞ്ഞാതന്തി പടിഹരോ, പടിപക്ഖേ ഹരതി ഏതസ്മാതി വാ പടിഹരോ, രസ്സസ്സ ദീഘത്തേ പടിഹാരോ.

ചതുക്കം ഉമ്മാരേ, യം ‘‘ദ്വാരപിണ്ഡികാ’’തി വുച്ചതി. ഉര ഗതിമ്ഹി, മാരോ കരണേ. ദേഹം നേതി പവേസേനാതി ദേഹനീ, ‘‘ദേഹലീ’’തിപി പാഠോ, ദേഹം ലാതി പവേസേനാതി ദേഹലീ. ഇല ഗതിമ്ഹി, ണ്വു. ഇന്ദോ ഏവ പാദം ഖിപതി ഏത്ഥാതി ഇന്ദഖീലോ, ഖിപ പേരണേ. പസ്സ ലോപോ, അഥ വാ ഇം ഗമനം ദദാതീതി ഇന്ദോ, ദ്വാരം, തത്ഥ ഠപിതോ ഖീലോ കണ്ടകോതി ഇന്ദഖീലോ, വേഗഗഭിഘാതനതോ ഹി സോ ഖീലോ വിയ ഹോതി.

ഥമ്ഭ പടിബന്ധനേ, ഥമ്ഭോ, ധാരേതീതി വാ ഥമ്ഭോ, ധര ധരണേ, രമ്ഭപച്ചയോ, വണ്ണവികാരോ ച. ഥു അഭിത്ഥവേ, ഉണോ, യു വാ, ധാരേതീതി വാ ഥൂണോ, യു, രലോപോ, അസ്സൂ.

അഡ്ഢേന്ദുപാസാണേ അദ്ധചന്ദാകാരേ പാസാണേ പടികാസദ്ദോ വത്തതി. പട ഗതിയം, ണ്വു. ഇത്ഥികതാകാരപരേ കേ അസ്സിത്തം. ഗജി സദ്ദേ, ണ്വു, അസ്സിത്തം, ബിന്ദാഗമോ ച. ഇസ ഇച്ഛായം, ഠകോ.

൨൨൧. വലഭീതി ചൂളാ, ‘‘സിഖായം വലഭീ ചൂളേ’’തി രുദ്ദോ [രസ്സന്താ ച, സിഖായം വളഭിയം ചൂളേതി രുദ്ദോ (ചിന്താമണിടീകാ ൧൨.൧൫)]. തച്ഛാദനേ ദാരുമ്ഹി കട്ഠേ ഗോപാനസീ മതാ. വങ്കേതി ദാരുവിസേസനം. ഗം വസ്സോദകം, സൂരിയാദികിരണഞ്ച പിവന്തി വിനാസയന്തി അബ്ഭന്തരമപ്പവേസനവസേനാതി ഗോപാനാ, ഇട്ഠകാദയോ, താനി സിനോന്തി ബന്ധന്തി ഏത്ഥാതി ഗോപാനസീ.

സോധാദിഗേഹേസു ഛേകപക്ഖാവാസത്ഥം യോ ബഹി കരിയ കട്ഠേകദേസോ ഠപീയതേ, സോ വിടങ്കോ. കപോതേ പാലയതീതി കപോതപാലികാ, കമ്മനി ണ്വു. ടകി നിവാസഗതീസു. വിനോ പക്ഖിനോ ടങ്കന്തി ഏത്ഥാതി വിടങ്കോ. ണോ.

൨൨൨. ദ്വയം കുഞ്ചികാഛിദ്ദേ. കുഞ്ചികായ വിവരം ഛിദ്ദം കുഞ്ചികാവിവരം. താളസ്സ പവേസനട്ഠാനഭൂതോ ഛിഗ്ഗളോ ഛിദ്ദം താളച്ഛിഗ്ഗളോ.

തികം കുഞ്ചികായം. കുഞ്ച കോടില്യേ, ണ്വു. തായതി രക്ഖതീതി താലോ. അലോ, തലതി തിട്ഠതി ഏതേനാതി വാ താലോ, തല പതിട്ഠായം. അവാപുരതി വിവരതി യേനാതി അവാപുരണം, വര സംവരണേ, യു, വസ്സ പോ, ഉത്തം, ഉപസഗ്ഗസ്സ ദീഘതാ ച, ‘‘അപാരുതാ തേസം അമതസ്സ ദ്വാരാ’’തി [ദീ. നി. ൨.൭൧; മ. നി. ൧.൨൮൩] വചനതോ പുര, പാര സംവരണേതിപി ധാത്വത്ഥം പഠന്തി. അവപുബ്ബോ വു സംവരണേതിപി ധാത്വത്ഥേ പന സതി വസ്സ രത്തം, ഉപസഗ്ഗസ്സ ദീഘതാ ച, ‘‘അപാരുതാ, സങ്ഘാടിം പാരുപിത്വാ’’ത്യാദീസു പന പകാരവണ്ണാഗമേന സിദ്ധോ. വിദ ലാഭേ, ഇമ്ഹി വേദികാ, സകത്ഥേ കോ. ഇതരത്ഥ ഇയേവ.

൨൨൩. സങ്ഘാടാദയോ മന്ദിരങ്ഗാ ഗേഹങ്ഗവിസേസാ. സമ്മാ ഘടേന്തി ഏത്ഥ ഗോപാനസ്യാദയോതി സങ്ഘാടോ, പുബ്ബപച്ഛിമദക്ഖിണുത്തരായാമവസേന ഥമ്ഭാനമുപരി ഠിതോ കട്ഠവിസേസോ, തേ പന പുബ്ബപച്ഛിമയാമാ തയോ കട്ഠാ, ദക്ഖിണുത്തരയാമാ പന ഹേട്ഠിമപരിച്ഛേദതോ തയോ കട്ഠാ, ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന പന പഞ്ചസത്തനവാദയോപി. ദ്വിന്നം പക്ഖാനം അപതനത്ഥം ബന്ധനതോ പാസോ വിയാതി പക്ഖപാസോ. തുലതി സങ്ഘാടേസു പതിട്ഠതീതി തുലാ, തല പതിട്ഠായം, അസ്സുത്തം, പക്ഖാനം വാ സമവാഹിതഭാവകരണതോ തുലയതി മിനാതി ഏതായാതി തുലാ, തുല ഉമ്മാനേ.

തികം സമ്മജ്ജനിയം. മുജി സോധനേ, യു. മജ്ജ സംസുദ്ധിയം, യു. സുധ സുദ്ധിയം, സബ്ബത്ര കരണേ യു.

൨൨൪. തികം സങ്കാരഛഡ്ഡനപ്പദേസേ. കട ഛഡ്ഡനമദ്ദനേസു, സങ്കടന്തി ഏത്ഥാതി സങ്കടീരം, ഈരോ, ‘‘സങ്കടോ’’തി വാ സങ്കാരോ വുച്ചതി, തം ഈരയന്തി ഖിപന്തി ഏത്ഥാതി സങ്കടീരം, ഈര ഖേപേ. സങ്കാരസ്സ ഠാനം സങ്കാരട്ഠാനം. സങ്കാരം കടതി ഛഡ്ഡേതി ഏത്ഥാതി സങ്കാരകൂടം, അസ്സൂ, സകത്ഥേ കോ.

ചതുക്കം സമ്മജ്ജനിയാ നിരാകതേ [നിരസ്സതേ (ക.)] ഥുസാദിമ്ഹി. നാനാവിധേ സങ്കാരേ രാസീകരണവസേന കചതി ബന്ധതി ഏതേനാതി കചോ, സോ ഏത്ഥ ഇച്ഛിതബ്ബോതി കചവരോ, വര ഇച്ഛായം. ഉച്ഛിട്ഠോ കലാപോ സമൂഹോ ഉക്ലാപോ, കസ്സാകാരലോപോ. നാനാവിധേഹി തിണാദീഹി സങ്കരീയതേ മിസ്സീകരീയതേതി സങ്കാരോ, ണോ. അവകരോതിപ്യത്ര. അവകരീയതേ നിരസ്സതേതി, അ. ‘‘സമ്മജ്ജോ മജ്ജനീ ചേവ, സങ്കാരോ’വകരോ മതോ’’തി ഹലായുധോ. കസ വിലേഖനേ, അമ്ബു.

൨൨൫. ഘരാദിഭൂമി ഘരഖേത്തവിഹാരാദീനം യോ ഭൂമിപ്പദേസോ വത്ഥു നാമ, തം നപുംസകേ, വസന്തി ഏത്ഥാതി വത്ഥു, രത്ഥു. ഗസ മദനേ, ഗസന്തി ഏത്ഥാതി ഗാമോ, മോ. സംവസന്ത്യത്രാതി സംവസഥോ, അഥോ.

പാകടോ ഖ്യാതോ ഗാമോ, സോ നിഗമോ നാമ, അതിരേകോ ഗാമോ നിഗമോ, ഭുസത്ഥോ നി, സഞ്ഞാസദ്ദത്താ രസ്സോ.

ഉപഭുഞ്ജിതബ്ബഭോഗമനുസ്സാദീഹി ( ) [(ഇഭ്യോ) (?)] വഡ്ഢിതോ അധികോ ഗാമോ നിഗമതോപി അധികതരത്താ ‘‘അധിഭൂ’’തി ഈരിതോ കഥിതോ, അധികോ ഭവതീതി അധിഭൂ.

൨൨൬. ദ്വയം ഗാമാദിപരിയന്തഭാഗേ. സി ബന്ധനേ, മോ. പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ആദീയതേതി മരിയാദാ, പസ്സ മോ.

ദ്വയം ആഭീരകുടിയം [ഘോസോ ആഭീരപല്ലീ സിയാ (അമര ൧൨.൨൦)]. ഘു സദ്ദേ, ഘോസന്ത്യത്രാതി ഘോസോ. ഗോപാലാനം ഗാമോ ഗോപാലഗാമകോ, സകത്ഥേ കോ.

പുരവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. നരവഗ്ഗവണ്ണനാ

൨൨൭-൨൨൮. പോരിസന്താനി മനുസ്സജാതിയാ നാമാനി. മനോ ഉസ്സന്നമസ്സാതി മനുസ്സോ, സതിസൂരഭാവബ്രഹ്മചരിയയോഗ്യതാദിഗുണവസേന ഉപചിതമാനസാ ഉക്കട്ഠഗുണചിത്താ, കേ പന തേ? ജമ്ബുദീപവാസിനോ സത്തവിസേസാ. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ഠാനേഹി ജമ്ബുദീപകാ മനുസ്സാ ഉത്തരകുരുകേ മനുസ്സേ അധിഗ്ഗണ്ഹന്തി ദേവേ ച താവതിംസേ. കതമേഹി തീഹി, സൂരാ സതിമന്തോ ഇധ ബ്രഹ്മചരിയവാസോ’’തി [അ. നി. ൯.൨൧]. തഥാ ഹി ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ പച്ചേകബുദ്ധാ അഗ്ഗസാവകമഹാസാവകചക്കവത്തിനോ ച അഞ്ഞേ ച മഹാനുഭാവാ സത്താ തത്ഥേവ ഉപ്പജ്ജന്തി. സമാനരൂപാദിതായ പന സദ്ധിം പരിത്തദീപവാസീഹി ഇതരമഹാദീപവാസിനോപി മനുസ്സാത്വേവ പഞ്ഞായിംസൂതി ഏകേ, അപരേ പന ഭണന്തി ‘‘ലോഭാദീഹി, അലോഭാദീഹി ച സഹിതസ്സ മനസ്സ ഉസ്സദതായ മനുസ്സാ, യേ ഹി സത്താ മനുസ്സജാതികാ, തേസു വിസേസതോ ലോഭാദയോ, അലോഭാദയോ ച ഉസ്സദാ, തേ ലോഭാദീഹി ഉസ്സദതായ അപായമഗ്ഗം, അലോഭാദീഹി ഉസ്സദതായ സുഗതിമഗ്ഗം, നിബ്ബാനഗാമിമഗ്ഗഞ്ച പൂരേന്തി, തസ്മാ ലോഭാദീഹി, അലോഭാദീഹി ച സഹിതസ്സ മനസ്സ ഉസ്സദതായ പരിത്തദീപവാസീഹി സദ്ധിം ചതുമഹാദീപവാസിനോ സത്തവിസേസാ മനുസ്സാതി വുച്ചന്തീ’’തി. ലോകിയാ പന മനുനോ അപച്ചഭാവേന മനുസ്സാതി വദന്തി, മനു നാമ പഠമകപ്പികോ ലോകമരിയാദായ ആദിഭൂതോ ഹിതാഹിതവിധായകോ സത്താനം പിതുട്ഠാനിയോ, യോ സാസനേ ‘‘മഹാസമ്മതോ’’തി വുച്ചതി, പച്ചക്ഖതോ, പരമ്പരതായ ച തസ്സ ഓവാദാനുസാസനിയം ഠിതാ തസ്സ പുത്തസദിസതായ മനുസ്സാതി വുച്ചന്തി, തതോ ഏവ ഹി തേ ‘‘മാനവാ, മനുജാ’’തി ച വോഹരീയന്തി, ഉസ്സപച്ചയോ. മനുനോ അപച്ചം മാനുസോ, ഉസോ. മര പാണചാഗേ, ചോ, മച്ചോ, പബ്ബജ്ജാദിനാ വാ ത്യപച്ചയോ, ധാത്വന്തസ്സ ലോപോ ച. തതോ ‘‘യവത’’മിച്ചാദിനാ ചോ, ദ്വിത്തം. മനുനോ അപച്ചം മാനവോ. മാണവോപ്യത്ര, ണവോ. മനുമ്ഹാ ജാതോ മനുജോ. നീ നയേ, നേതീതി നരോ, അരോ. പുസ പോസനേ, ണോ, പുരേതീതി വാ പോസോ. പുര പൂരണേ, സോ, ഉസ്സോത്തം, രലോപോ. പുനാതീതി പുമാ,പു പവനേ, മോ, സിസ്സാ. പുരേതീതി പുരിസോ, പോരിസോ ച, ഇസോ, രസ്സസ്സ ദീഘതായ പൂരിസോ ച. ഏത്ഥ ച മനുസ്സാദിപഞ്ചകം ഇത്ഥിയമ്പി വത്തതേ, നരാദയോ തു പുമേയേവ വിസിട്ഠലിങ്ഗത്താ. തത്ര മനുസ്സ മാനുസ മനുജ മാണവേഹി നദാദിത്താ ഈപച്ചയോ, ഏകസകാരലോപോ, മനുസീ, മാനുസീ, മനുജീ, മാണവീ. മച്ചാ, ഇത്ഥിയമതോ ആപച്ചയോ.

വിദ്ദസുപരിയന്തം പണ്ഡിതേ. പണ്ഡാ ബുദ്ധി സഞ്ജാതാ അസ്സാതി പണ്ഡിതോ, തരത്യാദി. പഡി ഗതിയം വാ, തോ. ബുജ്ഝതീതി ബുധോ. വിദതി ജാനാതീതി വിദ്വാ, വിദ ഞാണേ, വോ, സിസ്സാ. ഭൂ സത്തായം, അത്ഥേ വിഭാവേതി പകാസേതി സീലേനാതി വിഭാവീ, ണീ. രാഗാദയോ സമേതീതി സന്തോ, തോ, സുന്ദരോ അന്തോ അവസാനമേതസ്സാതി വാ സന്തോ. സുന്ദരാ പഞ്ഞാ യസ്സ സപ്പഞ്ഞോ. കിന്നാമ ന വിന്ദതീതി കോവിദോ, നേരുത്തോ, കും പാപം വിന്ദതീതി വാ കോവിദോ. ധീ പഞ്ഞാ യസ്സത്ഥീതി സോ ധീമാ, സോഭനം ഝായതീതി സുധീ, ഝേ ചിന്തായം. ഝസ്സ ധോ, ഈ, സുന്ദരാ ധീ യസ്സാതി വാ സുധീ. കവി വണ്ണേ, ഇ, ഇത്ഥിയം കവീ ച, കു സദ്ദേ വാ, ഇ, കവി. ബ്യഞ്ജയതീതി ബ്യത്തോ, അഞ്ജ ഗതിയം, തോ. ഭുജാദീനമന്തോ നോ ദ്വി ച. വിസിട്ഠോ അത്താ യസ്സാതി വാ ബ്യത്തോ. ചക്ഖ ദസ്സനേ, യു, വിചക്ഖണോ, വിചാരേതീതി വാ വിചക്ഖണോ, നേരുത്തോ. വിഗതോ സാരദോ ഏതസ്മാതി വിസാരദോ.

൨൨൯. മേധാ ധാരണാ മതി പഞ്ഞാ യസ്സാതി മേധാവീ, വീ. അതിസയമതിയുത്തതായ മതിമാ. പഞ്ഞായ യോഗതോ പഞ്ഞോ. വിസേസം ജാനാതി സീലേനാതി വിഞ്ഞൂ, രൂ. വിദ ഞാണേ, ഉരോ, വിദുരോ [വിദൂരോ (ക.)]. രൂപച്ചയേ വിദൂ. ധീയോഗാ ധീരോ, രോ. വിസിട്ഠദസ്സനസീലതായ വിപസ്സീ, ണീ. ദോസം ജാനാതീതി ദോസഞ്ഞൂ, രൂ. ബുജ്ഝതീതി ബുദ്ധോ, തോ. ദു ഗതിയം, അ, ഉസ്സാവോ [ദു ഗതിയം അബ്ബോ (സൂചി)], ദബ്ബോ. വിദ ഞാണേ, ദസു.

൨൩൦-൨൩൧. മഹിലാന്തം ഇത്ഥിസാമഞ്ഞേ. ഇസു ഇച്ഛായം, തോ, നദാദി. സീമസ്സ അന്തോ സീമന്തോ, കേസവേസോ, തംയോഗാ സീമന്തിനീ, ഇനീ. നരസ്സായം നാരീ, ഇദമത്ഥേ ണോ. തിട്ഠതി ഗബ്ഭോ യസ്സം, സാ ഥീ. ധാ ധാരണേ വാ, വണ്ണവികാരോ, ഈ. ബന്ധ ബന്ധനേ, ഊ, ബന്ധസ്സ വധാദേസോ ച [ണ്വാദി ൩], വധൂസദ്ദോ സുണിസാഭരിയാനമ്പി വാചകോ. വന സമ്ഭത്തിയം, തോ, ഇകാരാഗമോ ച. അങ്ഗ ഗമനത്ഥോ, യു, അങ്ഗനാ, വിസിട്ഠനാരിയമ്പി അങ്ഗനാ, തദാ കല്യാണങ്ഗനാരീലക്ഖണോപേതം പസത്ഥം ഹത്ഥപാദാദികമങ്ഗമസ്സത്ഥീതി അസ്സത്ഥ്യത്ഥേ അങ്ഗാ കല്യാണേ നപച്ചയോ [മോഗ്ഗല്ലാന ൪.൯൨]. വിരൂപേസുപി മദോ രാഗമദോ യസ്സാ സാ പമദാ, വിസിട്ഠനാരിയംപ്യത്ര പമദാ, തദാ പകട്ഠോ മദോ രൂപസോഭഗ്ഗജനിതോ ചേതോവികാരോ യസ്സാ സാ പമദാ. രൂപലാവണ്യസമ്പന്നതായ സുന്ദരീ, വിസിട്ഠായമ്പി. കമനീയവുത്തിതായ കന്താ, കമു കന്തിയം, തോ. കന്തിയോഗാ വാ കന്താ, വിസിട്ഠായമ്പി. രമയതി വിനോദയതി നായകം, സാ രമണീ, നന്ദാദീഹി യു, നദാദി, വിസിട്ഠായമ്പി. ദയ രക്ഖണേ, കമ്മനി തോ. അപ്പം ബലം യസ്സാ സാ അബലാ, അപ്പത്ഥോയം അകാരോ. മാതുയാ ഗാമോ വിയ ഗാമോ യസ്സാ സാ മാതുഗാമോ, മാതാ വിയ ഗച്ഛതീതി വാ മാതുഗാമോ, ഗമു ഗമനേ, ണോ, മാതാ വിയ ഗസതീതി വാ മാതുഗാമോ, ഗസ അദനേ, മോ, മാതാ വിയ ഗായതീതി വാ മാതുഗാമോ, ഗാ സദ്ദേ, മോ. മഹീ വിയ സുചിം അസുചിമ്പി ലാതീതി മഹിലാ, മഹന്തേസു ബഹൂസുപി രത്തചിത്തേസു ഇലതി ഗച്ഛതീതി വാ മഹിലാ, ഇല ഗമനേ, മഹ പൂജായം വാ, ഇരോ, ലത്തം, ആ, മഹിലാ. മഹേലാപ്യത്ര.

തികം വിസിട്ഠനാരിയമേവ. ലല വിലാസേ, നന്ദാദീഹി യു. ലല ഇച്ഛായന്തി ചുരാദിഗണതോ വാ യു. ഭയപകതി ഭീരു, ഭീ ഭയേ, രു, ‘‘ഭീരു അത്തേ ജനേ’ത്ഥിയ’’ന്തി രഭസോ. അതിസയിതകാമാ കാമിനീ, കാമോ സിങ്ഗാരരൂപോ മദോ യസ്സാത്ഥീതി ഇനീ, സബ്ബത്രേവം. വാമലോചനാ, ഭാവിനീ, നിതമ്ബിനീ, രാമാഇച്ചാദീനിപി വിസിട്ഠനാരീനാമാനി.

ദ്വയം പഠമവയസി വത്തമാനായം.

അട്ഠവസ്സാ ഭവേ ഗോരീ, ദസവസ്സാ തു കഞ്ഞകാ;

സമ്പത്തേ ദ്വാദസേ വസ്സേ, കുമാരീത്യ’ഭിധീയതേ [ചിന്താമണിടീകാ ൧൬.൮].

ഇഹ ത്വഭേദോപചാരേനേകത്തം. അഞ്ഞേ പനാഹു ‘‘കഞ്ഞാസദ്ദോയം പുമുനാഭിസമ്ബന്ധപുബ്ബകേ സമ്പയോഗേ നിവത്തേതീ’’തി. കുമാര കീളായം, ചുരാദി, കുമാരയതീതി കുമാരീ, അ, നദാദി, സകത്ഥേ കോ, ണ്വുനാ വാ സിദ്ധോ. കമനീയതേതി കഞ്ഞാ, കന ദിത്തികന്തിഗതീസു, യോ, ന്യസ്സ ഞത്തം, അ, ആ.

യുവസദ്ദതോ പാടിപദികതോതി, യുവതി. വരിത്ഥിപരിയായസാമഞ്ഞേപി യുവതിസദ്ദോ പകത്യന്തരമത്ഥീതി. തര തരണേ, യു, ഉത്തം, ഈ ച.

൨൩൨. സാഭിസേകാ ലദ്ധാഭിസേകാ രാജിത്ഥീ മഹേസീ നാമ, മഹ പൂജായം, കമ്മനി ഇസോ, ഇസ്സേ, തതോ ഈ, മഹതിയോ രാജിത്ഥിയോ ഈസതി അഭിഭവതീതി വാ മഹേസീ, ഈസ ഇസ്സരിയേ, ഈ. മഹേസിതോ അഞ്ഞാ രാജനാരിയോ ഭോഗിനിയോ ഭോഗയോഗാ, ഈ, ഇനീ ച. യാനാരീ പുരിസസ്സ സങ്കേതം യാതി, സാ ‘‘ധവത്ഥിനീ, അഭിസാരികാ’’തി ചോച്ചതേ. ധവം പതിം അത്ഥയതി ഇച്ഛതീതി ധവത്ഥിനീ, അത്ഥ യാചനിച്ഛാസു, ഇനീ, അസതീവിസേസോ. സര ഗതിയം, അഭിസരതി സങ്കേതന്തി, ണ്വു.

൨൩൩. ഛക്കം വേസിയം. ചതുസട്ഠികലാകുസലതായ, സീലരൂപാദിമത്തായ ച ഗണ്യതേ ആദീയതേ ഗണികാ, ഗണ സങ്ഖ്യാനേ, ണ്വു. വേസോ ആകപ്പോ, തേനാതിസോഭതേ, കമ്മവേസേഹി വാ ഇച്ഛീയതേതി. അതിസോഭനേ, ഇച്ഛത്ഥേ വാ യപച്ചയോ. വണ്ണസമ്പന്നാ ദാസീ വണ്ണദാസീ, ദാസിമ്പി ഹി വണ്ണസമ്പന്നം കേചി സാമികാ ധനലോഭേന ഗണികം കരോന്തി. നഗരം സോഭേതീതി നഗരസോഭിനീ. രൂപേന ഉപജീവതീതി രൂപൂപജീവിനീ. അതിസയവേസയുത്തതായ വേസീ.

ദ്വയം അസതീസാമഞ്ഞേ. കുലാനി അടതി നാസയതീതി കുലടാ. ബന്ധമനുബന്ധം കായതീതി ബന്ധകീ, നദാദി.

൨൩൪. ചതുക്കം ഉത്തമനാരിയം. വരോ ആരോഹോ സോണി യസ്സാ സാ വരാരോഹാ. ഉത്തമഗുണയോഗാ ഉത്തമാ. സോണിഗാരവേന മത്തഗജോ വിയ ബന്ധനഗാമിനീ മത്തകാസിനീ, കസ ഗതിയം. വരവണ്ണയോഗാ വരവണ്ണിനീ, ഇനീ.

‘‘സീതേ സുഖോണ്ഹസബ്ബങ്ഗീ, ഗിമ്ഹേ യാ സുഖസീതലാ;

ഭത്തു ഭത്താ ച യാ നാരീ, സാ ഭവേ വരവണ്ണിനീ’’തി. രുദ്ദോ;

ദ്വയം അഖണ്ഡിതചരിത്രായം. പതി സാമികോവ കമനീയോ യസ്സാ പതിബ്ബതാ, പതിമ്ഹി വതമസ്സാതി വാ പതിബ്ബതാ. അസ ഭുവി, അന്തോ, ഈ, ആദിലോപോ. സമേതീതി വാ സതീ, സമു ഉപസമേ, അന്തോ, ഈ.

ദ്വയം കാമരത്തരാജപുത്താദിനോ കുലസ്സ നിയതപതിയം. കുലാനുരൂപാ ഇത്ഥീ കുലിത്ഥീ, കുലം പാലേതി രക്ഖതീതി കുലപാലികാ, ണ്വു.

൨൩൫. ദ്വയം മതഭത്തികായം. വിഗതോ ധവോ ഭത്താ യസ്സാ വിധവാ. പതി സുഞ്ഞോ നട്ഠോ യസ്സാതി പതിസുഞ്ഞാ.

ദ്വയം അത്തിച്ഛായ പത്യന്വേസിനിയം കഞ്ഞായം. പതിം വരതി ഗവേസതീതി പതിമ്ബരാ, ദുതിയായാലോപോ. സയമേവ പതിം വരതീതി സയമ്ബരാ, പഠമായാലോപോ, വര പത്ഥനായം.

ചതുക്കം വിജാതായം. വിജനീ ഗബ്ഭവിമോക്ഖനേ, തോ, വിജായിത്ഥാതി വിജാതാ. സൂ അഭിസവേ, തോ. ജാതം അപച്ചം പുത്തോ ഏതിസ്സാതി ജാതാപച്ചാ. പസൂതാവ പസൂതികാ, കപച്ചയോ, ഇത്തഞ്ച.

൨൩൬. ദ്വയം ദൂതിയം. യാ പേസീയതേ, സാ ദൂതീ, ദു ഗമനേ,തി, ഈമ്ഹി ദൂതീ. സഞ്ചാരയതി യഥാഭിമതന്തി, ണ്വു.

തികം ദാസിയം. ദു കുച്ഛിതം അസതി ഭക്ഖതീതി ദാസീ, ഈ, ദീയന്തേ തായാതി വാ ദാസീ, ദാ ദാനേ, സോ, ഈ ച. ചിട പേസനേ, കമ്മനി ണോ, ഈ. കുടം ഉദകകുമ്ഭം ധാരേതീതി കുടധാരികാ, ണ്വു.

ദ്വയം സുഭാസുഭനിരൂപിനിയം സംവരികാദിമ്ഹി. വര ഗതിയം, കത്തരി ഇനീ. സുഭാസുഭസ്സ ഇക്ഖണം നിരൂപനം യസ്സാത്ഥീതി, ഇ, സകത്ഥേ കോ. ഇമേ ദ്വേ സദ്ദാ തുല്യത്ഥാ.

യാ സയം ഖത്തിയജാതി യസ്സ കസ്സചി ഭരിയാ, സാ ഖത്തിയാനീ, ഖത്തിയാ ച. ഖത്തിയസ്സാപച്ചം ഖത്തിയാനീ, ആനോ, ഈ. ണമ്ഹി ഖത്തിയാ.

൨൩൭. പജ്ജം അഗ്ഗിസക്ഖിപുബ്ബകതപാണിഗഹിതായം ഭരിയായം, അഞ്ഞത്ര തൂപചാരാ. ദാരയന്തേ യേനാതി ദാരോ, ദര വിദാരണേ, അകത്തരി ച കാരകേ സഞ്ഞായം ണോ. ജായതി പുത്തോ യായാതി ജായാ, ജന ജനനേ, യോ, ജനിസ്സ ജാ ച, ആ, ജയതീതി വാ ജായാ, ജി ജയേ, യോ, ജിസ്സ ജാ, ആ, ജായാ. കല സങ്ഖ്യാനേ, അത്തോ. ഘരം നേതീതി ഘരണീ, ണത്തം. ഭരിതബ്ബതോ ഭരിയാ, ഭര ഭരണേ, യോ. പിയായിതബ്ബതോ പിയാ,പീ തപ്പനകന്തീസു, യോ. പജം പുത്തം പാലേതീതി പജാപതി, പാ പാലനേ,തി, ആത്തം, രസ്സത്തഞ്ച. ദ്വിന്നം പൂരണീ ദുതിയാ. പഠമോ ഭത്താ, ഭരിയാ ദുതിയാ. സാമികസ്സ പാദേ പരിചരതീതി പാദപരിചാരികാ, ണ്വു. പതിനീ, പാണിഗഹിതാ, സഹധമ്മിനീതിപി തസ്സായേവ നാമാനി.

൨൩൮. തികം സഖിയം. തേസു തേസു കിച്ചേസു സഹ ഖായതി പകാസതീതി സഖീ, സഹപുബ്ബോ ഖാ പകാസനകഥനേസു, ഈ. അല ഭൂസനേ ആപുബ്ബോ, ഇ. വയസാ തുല്യാ വയസാ, തുല്യേ സഞ്ഞായം സോ [പാണിനി ൪.൪.൯൧ സുത്തേ യപച്ചയോ ദിസ്സതി].

ജരോവുച്ചതി ചോരസ്സാമികോ, തസ്സായം ജാരീ, ണോ, ഈ. സാമികം അതിക്കമ്മ അഞ്ഞത്ര ചരതീതി, ഇനീ.

൨൩൯. പുമേ തൂതി ലിങ്ഗന്തോ തുസദ്ദോ ന പുബ്ബം ഭജതേ. അര ഗമനേ, തു, അരസ്സുത്തം. രതിയാ ജായതീതി രജോ, തിലോപോ. പുപ്ഫ വികസനേ, പുപ്ഫം.

തികം രജസ്സലായം. ഉതുയോഗാഉതുനീ, ഇനീ. രജയോഗാ രജസ്സലാ, സലോ. പുപ്ഫവന്തതായ പുപ്ഫവതീ. ഥീധമ്മിനീ, അവീ, അത്തേയീ, മലിനീ, ഉതുമതീ, ഉദകീഇച്ചാദീനിപി തസ്സാ നാമാനി.

തികം ഗബ്ഭിനിയം. ഗരു അലഹുകോ ഗബ്ഭോ കുച്ഛി ഏതിസ്സാതി ഗരുഗബ്ഭാ. ആപന്നോ പത്തോ ഗബ്ഭട്ഠോ സത്തോ ഏതായാതി ആപന്നസത്താ. ഗബ്ഭയോഗാ ഗബ്ഭിനീ.

തികം യേന വേഠിതോ ഗബ്ഭോ കുച്ഛിയം തിട്ഠതി, തത്രാസയേതി ഖ്യാതേ. ഗബ്ഭോ ആസയതേ തിട്ഠത്യത്രാതി, ണോ. ജരം ഏതീതി ജലാബു. ഉ, രസ്സ ലോ, യസ്സ ബോ, ജരാപുബ്ബോ ഇ ഗതിയം. കലം ജരതം ലാതീതി കലലോ, കല സങ്ഖ്യാനേ വാ, അലോ.

൨൪൦-൨൪൧. സത്തകം ഭത്തരി. ധൂ കമ്പനേ, സന്താസം ധുനോതീതി ധവോ, അ. സം ഏതസ്സത്ഥീതി സാമികോ, ആമിപച്ചയോ, സകത്ഥേ കോ, ഇപച്ചയോ വാ, നിഗ്ഗഹീതസ്സ മോ, അസ്സ ച ദീഘോ, സാമികോ. ഭര ഭരണേ, ഭരതീതി ഭത്താ, രിതു. കമു ഇച്ഛായം, തോ, ‘‘പക്കമാദീഹി ന്തോ ചാ’’തി ന്തത്തം. പാ രക്ഖണേ, അതി, പതി. വര ഇച്ഛായം, അ, വരോ. പീ തപ്പനകന്തീസു, യോ.

രതികാരണത്താ പതിനോ ഉപ ഉപപതി, സമാസേ കതേ അഭിധാനതോ പുബ്ബനിപാതോ, അപ്പധാനഭൂതോ വാ പതി ഉപപതി. ജര വയോഹാനിമ്ഹി, ജീയന്തേ അനേനാതി ജാരോ, ദാരോ ച.

സത്തകം പുത്തേ. നരകേ ന പതന്ത്യനേന ജാതേനാതി അപച്ചം, പത ഗതിയം, യോ, ത്യസ്സ ചോ, ന പതതി ന വിച്ഛിന്ദതി വംസോ ഏതേനാതി വാ അപച്ചം, പുത്തേ, ധീതരി ച നിച്ചനപുംസകോയം. പൂ പവനേ. പുനാതി പിതരോ തേനാതി പുത്തോ. ‘‘ഛദാദീഹി തത്രണ’’തി തോ. പൂരേതീതി വാ പുത്തോ. അത്തതോ ജാതോ അത്രജോ, ‘‘അത്തജോ’’തിപി പാഠോ. സുയതേതി സുതോ. സു അഭിസവേ, സുണാതീതി വാ സുതോ, തോ, സു സവനേ. തനുമ്ഹാ ജാതോ തനുജോ, തനയോ ച, യോ, തനോതി മുദന്തി വാ തനയോ, അയോ. സൂയതേതി സൂനു, കമ്മനി നു, സൂ പസവേ.

പുത്താദയോ സൂനുപരിയന്താ ധീതരി വത്തമാനാ ഇത്ഥിയം വത്തന്തി. ദുഹിതാ, ധീതാ ച സദാ നാരിയമേവ. ദുഹ പപൂരണേ, രാതു, ഓത്താഭാവോ, ഇകാരാഗമോ ച. ധാ ധാരണേ, രാതു, ആസ്സീ. പുത്താദയോ ച തേ സാമഞ്ഞേനേവ കുണ്ഡഗോലകാദീനം വാചകാ. സവണ്ണായം തു ഊഢായം സജാതോ സയം ജനിതോ സുതോ ഓരസോ നാമ. സജാതസദ്ദേന കുണ്ഡകഗോലകഖത്താദിബ്യവച്ഛേദോ. ജീവതി ഭത്തരി ജാരജോ സുതോ കുണ്ഡാഖ്യോ. മതേ ഭത്തരി ജാരജോ ഗോലകാഖ്യോ. അരിയാസുദ്ദജോ സുതോ ഖത്താ നാമ [ഖത്താ അരിയാസുദ്ദാനം (അമര ൨൦.൩)]. ആദിനാ മാഗധാദീനം ഗഹണം. വുത്തഞ്ഹി –

‘‘അമതേ ജാരജോ കുണ്ഡോ,

മതേ ഭത്തരി ഗോലകോ’’തി [അമര ൧൬.൩൬].

‘‘മാഗധോ സുദ്ദഖത്താജോ’’തി [അഭിധാനു ൫൦൩ ഗാഥാ] ച.

ഉരസാ മനസാ നിമ്മിതോ, ഉരസദ്ദാ തതിയന്താ നിമ്മിതത്ഥേ ണോ, നിവിട്ഠത്താ തേന നിമ്മിതോതി വുച്ചതി. ഉരസി ഭവോതി വാ ഓരസോ.

൨൪൨. ചതുക്കംപതിപതിനീനം യുഗേ, ‘‘ദാരാ പുമേ ബഹുത്തേ ച, ദം കലത്രേ നപുംസകേ’’തി [ചിന്താമണിടീകാ ൧൬.൩൮] അമരമാലാ, ജംസദ്ദോ ത്വബ്യയോ ദാരവചനോ. തസ്മാ ‘‘ജമ്പതി, ദമ്പതീ’’തിപി ഭവിതബ്ബം, ഇധ പന കച്ചായനമതേനോദാഹടാ. ജായാ ച പതി ച ജായാപതി. ഇതരീതരയോഗദ്വന്ദോ. ജായാ ച പതി ച ജാനിപതി, തഥാ ജായമ്പതിആദയോ, ജായാസദ്ദസ്സ പതിമ്ഹി പരേ ജാനി, തുദഞ്ച, ജായഞ്ച യദാദിനാ.

തികം നപുംസകേ. വിഗതോ രാഗസ്സവോ യസ്മാ വസ്സവരോ. സു സവനേ, അരോ. പണ ബ്യവഹാരേ, ഡോ, പഡി ലിങ്ഗവേകല്യേ വാ, ഭൂവാദി. ന ഇത്ഥീ ന പുമാ നപുംസകം, നിരുത്തിനയേന ഇത്ഥിപുമാനം പുംസകഭാവോ, നസ്സ ച പകതി. തതിയാപകതി, സണ്ഡോ, കലീബന്തിപി തസ്സ നാമാനി. തതിയാ പകതി തതിയപ്പകാരോ, സമജാതികേ ഇത്ഥിപുരിസേ അപേക്ഖിത്വാ തതിയത്തം പകാരസ്സ. പഠമാ ഹി പകതി ഇത്ഥീ, ദുതിയാ പകതി പുരിസോ, ഇതരപകതി തതിയാ പകതി.

൨൪൩. ഛക്കം ഞാതിമത്തേ, ബന്ധുയേവ ബന്ധവോ, അ, ഉസ്സാവോ. ബന്ധതീതി ബന്ധു, ഉ. സസ്സ അത്തനോ ജനോ സജനോ. സമാനം ഗോത്തം കുലം അസ്സാതി സഗോത്തോ, സമാനസ്സ സഭാവോ. ഞാ അവബോധനേ, കമ്മേതി, ഞാതിയേവ ഞാതകോ, അത്തം, സകത്ഥേ കോ ച. സുസദ്ദോപ്യത്ര [സ്വ (അമര ൧൬.൩൬)].

ദ്വയം സത്തപുരിസാവധികേസു നികടഞാതീസു. ലോഹിതേന സമ്ബന്ധോ സാലോഹിതോ, സമ്ബന്ധസ്സ സാദേസോ, പുബ്ബനിപാതോ ച, സമാനം പിണ്ഡദാനം യസ്സ സപിണ്ഡോ, സനാഭയോപ്യത്ര [നാഭി സത്തപുരിസാവധികകുലേ (ചിന്താമണിടീകാ ൧൬.൩൩)]. തികം പിതരി. താ പാലനേ, തോ കത്തരി. ജനയതീതി ജനകോ, ണ്വു. പാ രക്ഖണേ, രിതു, അസ്സിത്തം.

൨൪൪. ഛക്കം മാതരി. അമ പൂജായം, കമ്മനി മോ, ബോ ച, അമ്മാ, അമ്ബാ. ജനയതീതി ജനനീ, യു, നദാദി. മാന പൂജായം, പുത്തം മാനേതീതി മാതാ, രാതു, പാതീതി വാ മാതാ, പാതിസ്സ മോ. ജനേതീതി ജനേത്തി,തി. ജനേതീതി ജനികാ, ണ്വു, ഇത്തം.

അപ്പധാനഭൂതാ മാതാ ഉപമാതാ, കുമാരേ ധാരേതീതി ധാതി. ധാ ധാരണേ,തി. ജായായ ഭരിയായ ഭാതികോ കനിട്ഠോ ച ജേട്ഠോ ച സാലോ നാമ, സസ്സ അത്തനോ ഏസാ സാ, ഭരിയാ, തസ്സാ ഭാതാ സാലോ, ജായായ ഭാതരി അലോ. സര ഗതിചിന്താഹിംസാസു വാ, ണോ, ലത്തം, സാല വിതക്കേ വാ, ചുരാദി.

൨൪൫. സാമിനോ ഭത്തു ഭഗിനീ നനന്ദാ നാമ, ന നന്ദതീതി നനന്ദാ, അത്താഭാവോ നസ്സ വിഭാസാധികാരാ. നന്ദ സമിദ്ധിയം, ഭൂവാദി.

ദ്വയം അയ്യികായം. മാതുയാ മാതാ മാതാമഹീ. പിതൂനം പിതരി ച മാതരി ച ആമഹം യദാദിനാ, നദാദി. അരഹ പൂജായം, ണ്വു, രഹസ്സ യോ, അയ ഗതിമ്ഹി വാ, ണ്വു, അയ്യികാ.