൪. ധമ്മഞ്ഞൂസുത്തം

൬൮. ‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി …പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മഞ്ഞൂ ച ഹോതി അത്ഥഞ്ഞൂ ച അത്തഞ്ഞൂ ച മത്തഞ്ഞൂ ച കാലഞ്ഞൂ ച പരിസഞ്ഞൂ ച പുഗ്ഗലപരോപരഞ്ഞൂ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മഞ്ഞൂ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മം ജാനാതി – സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥം ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം. നോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മം ജാനേയ്യ – സുത്തം ഗേയ്യം…പേ… അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം, നയിധ ‘ധമ്മഞ്ഞൂ’തി വുച്ചേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മം ജാനാതി – സുത്തം ഗേയ്യം…പേ… അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം, തസ്മാ ‘ധമ്മഞ്ഞൂ’തി വുച്ചതി. ഇതി ധമ്മഞ്ഞൂ.

‘‘അത്ഥഞ്ഞൂ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തസ്സ തസ്സേവ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ജാനാതി – ‘അയം ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ, അയം ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ’തി. നോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തസ്സ തസ്സേവ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ജാനേയ്യ – ‘അയം ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ, അയം ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ’തി, നയിധ ‘അത്ഥഞ്ഞൂ’തി വുച്ചേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തസ്സ തസ്സേവ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ജാനാതി – ‘അയം ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ, അയം ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ’തി, തസ്മാ ‘അത്ഥഞ്ഞൂ’തി വുച്ചതി. ഇതി ധമ്മഞ്ഞൂ, അത്ഥഞ്ഞൂ.

‘‘അത്തഞ്ഞൂ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അത്താനം ജാനാതി – ‘ഏത്തകോമ്ഹി സദ്ധായ സീലേന സുതേന ചാഗേന പഞ്ഞായ പടിഭാനേനാ’തി. നോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അത്താനം ജാനേയ്യ – ‘ഏത്തകോമ്ഹി സദ്ധായ സീലേന സുതേന ചാഗേന പഞ്ഞായ പടിഭാനേനാ’തി, നയിധ ‘അത്തഞ്ഞൂ’തി വുച്ചേയ്യ. യസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അത്താനം ജാനാതി – ‘ഏത്തകോമ്ഹി സദ്ധായ സീലേന സുതേന ചാഗേന പഞ്ഞായ പടിഭാനേനാ’തി, തസ്മാ ‘അത്തഞ്ഞൂ’തി വുച്ചതി. ഇതി ധമ്മഞ്ഞൂ, അത്ഥഞ്ഞൂ, അത്തഞ്ഞൂ.

‘‘മത്തഞ്ഞൂ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മത്തം ജാനാതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം പടിഗ്ഗഹണായ. നോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മത്തം ജാനേയ്യ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം പടിഗ്ഗഹണായ, നയിധ ‘മത്തഞ്ഞൂ’തി വുച്ചേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മത്തം ജാനാതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം പടിഗ്ഗഹണായ, തസ്മാ ‘മത്തഞ്ഞൂ’തി വുച്ചതി. ഇതി ധമ്മഞ്ഞൂ, അത്ഥഞ്ഞൂ, അത്തഞ്ഞൂ, മത്തഞ്ഞൂ.

‘‘കാലഞ്ഞൂ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു, കാലം ജാനാതി – ‘അയം കാലോ ഉദ്ദേസസ്സ, അയം കാലോ പരിപുച്ഛായ, അയം കാലോ യോഗസ്സ, അയം കാലോ പടിസല്ലാനസ്സാ’തി. നോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാലം ജാനേയ്യ – ‘അയം കാലോ ഉദ്ദേസസ്സ, അയം കാലോ പരിപുച്ഛായ, അയം കാലോ യോഗസ്സ, അയം കാലോ പടിസല്ലാനസ്സാ’തി, നയിധ ‘കാലഞ്ഞൂ’തി വുച്ചേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാലം ജാനാതി – ‘അയം കാലോ ഉദ്ദേസസ്സ, അയം കാലോ പരിപുച്ഛായ, അയം കാലോ യോഗസ്സ, അയം കാലോ പടിസല്ലാനസ്സാ’തി, തസ്മാ ‘കാലഞ്ഞൂ’തി വുച്ചതി. ഇതി ധമ്മഞ്ഞൂ, അത്ഥഞ്ഞൂ, അത്തഞ്ഞൂ, മത്തഞ്ഞൂ, കാലഞ്ഞൂ.

‘‘പരിസഞ്ഞൂ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പരിസം ജാനാതി – ‘അയം ഖത്തിയപരിസാ, അയം ബ്രാഹ്മണപരിസാ, അയം ഗഹപതിപരിസാ, അയം സമണപരിസാ. തത്ഥ ഏവം ഉപസങ്കമിതബ്ബം, ഏവം ഠാതബ്ബം, ഏവം കത്തബ്ബം, ഏവം നിസീദിതബ്ബം, ഏവം ഭാസിതബ്ബം, ഏവം തുണ്ഹീ ഭവിതബ്ബ’ന്തി. നോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പരിസം ജാനേയ്യ – ‘അയം ഖത്തിയപരിസാ…പേ… ഏവം തുണ്ഹീ ഭവിതബ്ബ’ന്തി, നയിധ ‘പരിസഞ്ഞൂ’തി വുച്ചേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പരിസം ജാനാതി – ‘അയം ഖത്തിയപരിസാ, അയം ബ്രാഹ്മണപരിസാ, അയം ഗഹപതിപരിസാ, അയം സമണപരിസാ. തത്ഥ ഏവം ഉപസങ്കമിതബ്ബം, ഏവം ഠാതബ്ബം, ഏവം കത്തബ്ബം, ഏവം നിസീദിതബ്ബം, ഏവം ഭാസിതബ്ബം, ഏവം തുണ്ഹീ ഭവിതബ്ബ’ന്തി, തസ്മാ ‘പരിസഞ്ഞൂ’തി വുച്ചതി. ഇതി ധമ്മഞ്ഞൂ, അത്ഥഞ്ഞൂ, അത്തഞ്ഞൂ, മത്തഞ്ഞൂ, കാലഞ്ഞൂ, പരിസഞ്ഞൂ.

‘‘പുഗ്ഗലപരോപരഞ്ഞൂ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ [സബ്ബത്ഥപി ഇധ ആരമ്ഭേ ‘‘ഭിക്ഖുനോ’’ ത്വേവ ദിസ്സതി] ദ്വയേന പുഗ്ഗലാ വിദിതാ ഹോന്തി. ദ്വേ പുഗ്ഗലാ – ഏകോ അരിയാനം ദസ്സനകാമോ, ഏകോ അരിയാനം ന ദസ്സനകാമോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ അരിയാനം ന ദസ്സനകാമോ, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന ഗാരയ്ഹോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ അരിയാനം ദസ്സനകാമോ, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പാസംസോ.

‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ അരിയാനം ദസ്സനകാമാ – ഏകോ സദ്ധമ്മം സോതുകാമോ, ഏകോ സദ്ധമ്മം ന സോതുകാമോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ സദ്ധമ്മം ന സോതുകാമോ, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന ഗാരയ്ഹോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ സദ്ധമ്മം സോതുകാമോ, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പാസംസോ.

‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ സദ്ധമ്മം സോതുകാമാ – ഏകോ ഓഹിതസോതോ ധമ്മം സുണാതി, ഏകോ അനോഹിതസോതോ ധമ്മം സുണാതി. യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനോഹിതസോതോ ധമ്മം സുണാതി, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന ഗാരയ്ഹോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ ഓഹിതസോതോ ധമ്മം സുണാതി, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പാസംസോ.

‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ ഓഹിതസോതാ ധമ്മം സുണന്തി [സുണന്താ (ക.)] – ഏകോ സുത്വാ ധമ്മം ധാരേതി, ഏകോ സുത്വാ ധമ്മം ന ധാരേതി. യ്വായം പുഗ്ഗലോ സുത്വാ ന ധമ്മം ധാരേതി, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന ഗാരയ്ഹോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ സുത്വാ ധമ്മം ധാരേതി, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പാസംസോ.

‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ സുത്വാ ധമ്മം ധാരേന്തി [ധാരേന്താ (ക.)] – ഏകോ ധാതാനം [ധതാനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖതി, ഏകോ ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥം ന ഉപപരിക്ഖതി. യ്വായം പുഗ്ഗലോ ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥം ന ഉപപരിക്ഖതി, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന ഗാരയ്ഹോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖതി, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പാസംസോ.

‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖന്തി [ഉപപരിക്ഖന്താ (ക.)] – ഏകോ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ, ഏകോ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ന ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ന ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന ഗാരയ്ഹോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പാസംസോ.

‘‘ദ്വേ പുഗ്ഗലാ അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ – ഏകോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, ഏകോ അത്തഹിതായ ച പടിപന്നോ പരഹിതായ ച. യ്വായം പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന ഗാരയ്ഹോ. യ്വായം പുഗ്ഗലോ അത്ഥഹിതായ ച പടിപന്നോ പരഹിതായ ച, ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പാസംസോ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ [ഭിക്ഖുനാ (സീ. സ്യാ.)] ദ്വയേന പുഗ്ഗലാ വിദിതാ ഹോന്തി. ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പുഗ്ഗലപരോപരഞ്ഞൂ ഹോതി. ‘‘ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി പാഹുനേയ്യോ…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. ചതുത്ഥം.