നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

അങ്ഗുത്തരനികായോ

സത്തകനിപാതപാളി

പഠമപണ്ണാസകം

൧. ധനവഗ്ഗോ

൧. പഠമപിയസുത്തം

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം അപ്പിയോ ച ഹോതി അമനാപോ ച അഗരു ച അഭാവനീയോ ച. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ലാഭകാമോ ച ഹോതി, സക്കാരകാമോ ച ഹോതി, അനവഞ്ഞത്തികാമോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച, പാപിച്ഛോ ച, മിച്ഛാദിട്ഠി ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം അപ്പിയോ ച ഹോതി അമനാപോ ച അഗരു ച അഭാവനീയോ ച.

‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി, മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ച. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന ലാഭകാമോ ച ഹോതി, ന സക്കാരകാമോ ച ഹോതി, ന അനവഞ്ഞത്തികാമോ ച ഹോതി, ഹിരിമാ ച ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ച, അപ്പിച്ഛോ ച, സമ്മാദിട്ഠി ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ചാ’’തി. പഠമം.

൨. ദുതിയപിയസുത്തം

൨. ‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം അപ്പിയോ ച ഹോതി അമനാപോ ച അഗരു ച അഭാവനീയോ ച. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ലാഭകാമോ ച ഹോതി, സക്കാരകാമോ ച ഹോതി, അനവഞ്ഞത്തികാമോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച, ഇസ്സുകീ ച, മച്ഛരീ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം അപ്പിയോ ച ഹോതി അമനാപോ ച അഗരു ച അഭാവനീയോ ച.

‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു+? സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ച. കതമേഹി സത്തഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന ലാഭകാമോ ച ഹോതി, ന സക്കാരകാമോ ച ഹോതി, ന അനവഞ്ഞത്തികാമോ ച ഹോതി, ഹിരിമാ ച ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ച, അനിസ്സുകീ ച, അമച്ഛരീ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ചാ’’തി. ദുതിയം.

൩. സംഖിത്തബലസുത്തം

൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ…പേ… സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബലാനി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാബലം, വീരിയബലം, ഹിരീബലം, ഓത്തപ്പബലം, സതിബലം, സമാധിബലം, പഞ്ഞാബലം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ബലാനീതി.

‘‘സദ്ധാബലം വീരിയഞ്ച, ഹിരീ [ഹിരി (സീ. പീ. ക.)] ഓത്തപ്പിയം ബലം;

സതിബലം സമാധി ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ബലം;

ഏതേഹി ബലവാ ഭിക്ഖു, സുഖം ജീവതി പണ്ഡിതോ;

‘‘യോനിസോ വിചിനേ ധമ്മം, പഞ്ഞായത്ഥം വിപസ്സതി;

പജ്ജോതസ്സേവ നിബ്ബാനം, വിമോക്ഖോ ഹോതി ചേതസോ’’തി. തതിയം;

൪. വിത്ഥതബലസുത്തം

൪. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബലാനി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാബല, വീരിയബലം, ഹിരീബലം, ഓത്തപ്പബലം, സതിബലം, സമാധിബലം, പഞ്ഞാബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സദ്ധോ ഹോതി, സദ്ദഹതി തഥാഗതസ്സ ബോധിം – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ…പേ… സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വീരിയബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ആരദ്ധവീരിയോ വിഹരതി അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ, കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപസമ്പദായ, ഥാമവാ ദള്ഹപരക്കമോ അനിക്ഖിത്തധുരോ കുസലേസു ധമ്മേസു. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വീരിയബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഹിരീബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഹിരിമാ ഹോതി, ഹിരീയതി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന, ഹിരീയതി പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഹിരീബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഓത്തപ്പബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഓത്തപ്പീ ഹോതി, ഓത്തപ്പതി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന, ഓത്തപ്പതി പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഓത്തപ്പബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സതിബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സതിമാ ഹോതി പരമേന സതിനേപക്കേന സമന്നാഗതോ ചിരകതമ്പി ചിരഭാസിതമ്പി സരിതാ അനുസ്സരിതാ. ഇദം, വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സതിബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സമാധിബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സമാധിബലം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാബലം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ പഞ്ഞവാ ഹോതി ഉദയത്ഥഗാമിനിയാ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ അരിയായ നിബ്ബേധികായ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമിനിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാബലം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ബലാനീതി.

‘‘സദ്ധാബലം വീരിയഞ്ച, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ബലം;

സതിബലം സമാധി ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ബലം;

ഏതേഹി ബലവാ ഭിക്ഖു, സുഖം ജീവതി പണ്ഡിതോ.

‘‘യോനിസോ വിചിനേ ധമ്മം, പഞ്ഞായത്ഥം വിപസ്സതി;

പജ്ജോതസ്സേവ നിബ്ബാനം, വിമോക്ഖോ ഹോതി ചേതസോ’’തി. ചതുത്ഥം;

൫. സംഖിത്തധനസുത്തം

൫. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ധനാനി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാധനം, സീലധനം, ഹിരീധനം, ഓത്തപ്പധനം, സുതധനം, ചാഗധനം, പഞ്ഞാധനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ധനാനീതി.

‘‘സദ്ധാധനം സീലധനം, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ധനം;

സുതധനഞ്ച ചാഗോ ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ധനം.

‘‘യസ്സ ഏതേ ധനാ അത്ഥി, ഇത്ഥിയാ പുരിസസ്സ വാ;

അദലിദ്ദോതി തം ആഹു, അമോഘം തസ്സ ജീവിതം.

‘‘തസ്മാ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച, പസാദം ധമ്മദസ്സനം;

അനുയുഞ്ജേഥ മേധാവീ, സരം [വരം (ക.)] ബുദ്ധാന സാസന’’ന്തി. പഞ്ചമം;

൬. വിത്ഥതധനസുത്തം

൬. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ധനാനി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാധനം, സീലധനം, ഹിരീധനം, ഓത്തപ്പധനം, സുതധനം, ചാഗധനം, പഞ്ഞാധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സദ്ധോ ഹോതി, സദ്ദഹതി തഥാഗതസ്സ ബോധിം – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ…പേ… ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സീലധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സീലധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഹിരീധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഹിരീമാ ഹോതി, ഹിരീയതി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന, ഹിരീയതി പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഹിരീധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഓത്തപ്പധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഓത്തപ്പീ ഹോതി, ഓത്തപ്പതി കായദുച്ചരിതേന വചീദുച്ചരിതേന മനോദുച്ചരിതേന, ഓത്തപ്പതി പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഓത്തപ്പധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സുതധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതധരോ സുതസന്നിചയോ. യേ തേ ധമ്മാ ആദികല്യാണാ മജ്ഝേകല്യാണാ പരിയോസാനകല്യാണാ സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം, കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം അഭിവദന്തി. തഥാരൂപാസ്സ ധമ്മാ ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി ധാതാ വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സുതധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചാഗധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി മുത്തചാഗോ പയതപാണി വോസ്സഗ്ഗരതോ യാചയോഗോ ദാനസംവിഭാഗരതോ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ചാഗധനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാധനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ പഞ്ഞവാ ഹോതി…പേ… സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമിനിയാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാധനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തധനാനീതി.

‘‘സദ്ധാധനം സീലധനം, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ധനം;

സുതധനഞ്ച ചാഗോ ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ധനം.

‘‘യസ്സ ഏതേ ധനാ അത്ഥി, ഇത്ഥിയാ പുരിസസ്സ വാ;

അദലിദ്ദോതി തം ആഹു, അമോഘം തസ്സ ജീവിതം.

‘‘തസ്മാ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച, പസാദം ധമ്മദസ്സനം;

അനുയുഞ്ജേഥ മേധാവീ, സരം ബുദ്ധാന സാസന’’ന്തി. ഛട്ഠം;

൭. ഉഗ്ഗസുത്തം

൭. അഥ ഖോ ഉഗ്ഗോ രാജമഹാമത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ഉഗ്ഗോ രാജമഹാമത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! യാവ അഡ്ഢോ ചായം, ഭന്തേ, മിഗാരോ രോഹണേയ്യോ യാവ മഹദ്ധനോ യാവ മഹാഭോഗോ’’തി. ‘‘കീവ അഡ്ഢോ പനുഗ്ഗ, മിഗാരോ രോഹണേയ്യോ, കീവ മഹദ്ധനോ, കീവ മഹാഭോഗോ’’തി? ‘‘സതം, ഭന്തേ, സതസഹസ്സാനം [സഹസ്സാനം (സീ.), സഹസ്സാനി (സ്യാ.), സതസഹസ്സാനി (?)] ഹിരഞ്ഞസ്സ, കോ പന വാദോ രൂപിയസ്സാ’’തി! ‘‘അത്ഥി ഖോ ഏതം, ഉഗ്ഗ, ധനം നേതം ‘നത്ഥീ’തി വദാമീതി. തഞ്ച ഖോ ഏതം, ഉഗ്ഗ, ധനം സാധാരണം അഗ്ഗിനാ ഉദകേന രാജൂഹി ചോരേഹി അപ്പിയേഹി ദായാദേഹി. സത്ത ഖോ ഇമാനി, ഉഗ്ഗ, ധനാനി അസാധാരണാനി അഗ്ഗിനാ ഉദകേന രാജൂഹി ചോരേഹി അപ്പിയേഹി ദായാദേഹി. കതമാനി സത്ത? സദ്ധാധനം, സീലധനം, ഹിരീധനം, ഓത്തപ്പധനം, സുതധനം, ചാഗധനം, പഞ്ഞാധനം. ഇമാനി ഖോ, ഉഗ്ഗ, സത്ത ധനാനി അസാധാരണാനി അഗ്ഗിനാ ഉദകേന രാജൂഹി ചോരേഹി അപ്പിയേഹി ദായാദേഹീതി.

‘‘സദ്ധാധനം സീലധനം, ഹിരീ ഓത്തപ്പിയം ധനം;

സുതധനഞ്ച ചാഗോ ച, പഞ്ഞാ വേ സത്തമം ധനം.

‘‘യസ്സ ഏതേ ധനാ അത്ഥി, ഇത്ഥിയാ പുരിസസ്സ വാ;

സ വേ മഹദ്ധനോ ലോകേ, അജേയ്യോ ദേവമാനുസേ.

‘‘തസ്മാ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച, പസാദം ധമ്മദസ്സനം;

അനുയുഞ്ജേഥ മേധാവീ, സരം ബുദ്ധാന സാസന’’ന്തി. സത്തമം;

൮. സംയോജനസുത്തം

൮. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനാനി. കതമാനി സത്ത? അനുനയസംയോജനം, പടിഘസംയോജനം, ദിട്ഠിസംയോജനം, വിചികിച്ഛാസംയോജനം, മാനസംയോജനം, ഭവരാഗസംയോജനം, അവിജ്ജാസംയോജനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത സംയോജനാനീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഹാനസുത്തം

൯. ‘‘സത്തന്നം, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. കതമേസം സത്തന്നം? അനുനയസംയോജനസ്സ പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി, പടിഘസംയോജനസ്സ…പേ… ദിട്ഠിസംയോജനസ്സ… വിചികിച്ഛാസംയോജനസ്സ… മാനസംയോജനസ്സ… ഭവരാഗസംയോജനസ്സ … അവിജ്ജാസംയോജനസ്സ പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തന്നം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അനുനയസംയോജനം പഹീനം ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവം കതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം. പടിഘസംയോജനം…പേ… ദിട്ഠിസംയോജനം… വിചികിച്ഛാസംയോജനം… മാനസംയോജനം… ഭവരാഗസംയോജനം… അവിജ്ജാസംയോജനം പഹീനം ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവം കതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം, വിവത്തയി സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’’തി. നവമം.

൧൦. മച്ഛരിയസുത്തം

൧൦. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനാനി. കതമാനി സത്ത? അനുനയസംയോജനം, പടിഘസംയോജനം, ദിട്ഠിസംയോജനം, വിചികിച്ഛാസംയോജനം, മാനസംയോജനം, ഇസ്സാസംയോജനം, മച്ഛരിയസംയോജനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത സംയോജനാനീ’’തി. ദസമം.

ധനവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദ്വേ പിയാനി ബലം ധനം, സംഖിത്തഞ്ചേവ വിത്ഥതം;

ഉഗ്ഗം സംയോജനഞ്ചേവ, പഹാനം മച്ഛരിയേന ചാതി.

൨. അനുസയവഗ്ഗോ

൧. പഠമഅനുസയസുത്തം

൧൧. ‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, അനുസയാ. കതമേ സത്ത? കാമരാഗാനുസയോ, പടിഘാനുസയോ, ദിട്ഠാനുസയോ, വിചികിച്ഛാനുസയോ, മാനാനുസയോ, ഭവരാഗാനുസയോ, അവിജ്ജാനുസയോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത അനുസയാ’’തി. പഠമം.

൨. ദുതിയഅനുസയസുത്തം

൧൨. ‘‘സത്തന്നം, ഭിക്ഖവേ, അനുസയാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. കതമേസം സത്തന്നം? കാമരാഗാനുസയസ്സ പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി, പടിഘാനുസയസ്സ…പേ… ദിട്ഠാനുസയസ്സ… വിചികിച്ഛാനുസയസ്സ… മാനാനുസയസ്സ… ഭവരാഗാനുസയസ്സ… അവിജ്ജാനുസയസ്സ പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തന്നം അനുസയാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി.

‘‘യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ കാമരാഗാനുസയോ പഹീനോ ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവംകതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. പടിഘാനുസയോ…പേ… ദിട്ഠാനുസയോ… വിചികിച്ഛാനുസയോ… മാനാനുസയോ… ഭവരാഗാനുസയോ… അവിജ്ജാനുസയോ പഹീനോ ഹോതി ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവംകതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം, വിവത്തയി സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’’തി. ദുതിയം.

൩. കുലസുത്തം

൧൩. ‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം കുലം അനുപഗന്ത്വാ വാ നാലം ഉപഗന്തും, ഉപഗന്ത്വാ വാ നാലം ഉപനിസീദിതും. കതമേഹി സത്തഹി? ന മനാപേന പച്ചുട്ഠേന്തി, ന മനാപേന അഭിവാദേന്തി, ന മനാപേന ആസനം ദേന്തി, സന്തമസ്സ പരിഗുഹന്തി, ബഹുകമ്പി ഥോകം ദേന്തി, പണീതമ്പി ലൂഖം ദേന്തി, അസക്കച്ചം ദേന്തി നോ സക്കച്ചം. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം കുലം അനുപഗന്ത്വാ വാ നാലം ഉപഗന്തും, ഉപഗന്ത്വാ വാ നാലം ഉപനിസീദിതും.

‘‘സത്തഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം കുലം അനുപഗന്ത്വാ വാ അലം ഉപഗന്തും, ഉപഗന്ത്വാ വാ അലം ഉപനിസീദിതും. കതമേഹി സത്തഹി? മനാപേന പച്ചുട്ഠേന്തി, മനാപേന അഭിവാദേന്തി, മനാപേന ആസനം ദേന്തി, സന്തമസ്സ ന പരിഗുഹന്തി, ബഹുകമ്പി ബഹുകം ദേന്തി, പണീതമ്പി പണീതം ദേന്തി, സക്കച്ചം ദേന്തി നോ അസക്കച്ചം. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം കുലം അനുപഗന്ത്വാ വാ അലം ഉപഗന്തും, ഉപഗന്ത്വാ വാ അലം ഉപനിസീദിതു’’ന്തി. തതിയം.

൪. പുഗ്ഗലസുത്തം

൧൪. ‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ ആഹുനേയ്യാ പാഹുനേയ്യാ ദക്ഖിണേയ്യാ അഞ്ജലികരണീയാ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേ സത്ത? ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ, പഞ്ഞാവിമുത്തോ, കായസക്ഖീ, ദിട്ഠിപ്പത്തോ [ദിട്ഠപ്പത്തോ (ക.)], സദ്ധാവിമുത്തോ, ധമ്മാനുസാരീ, സദ്ധാനുസാരീ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത പുഗ്ഗലാ ആഹുനേയ്യാ പാഹുനേയ്യാ ദക്ഖിണേയ്യാ അഞ്ജലികരണീയാ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ഉദകൂപമാസുത്തം

൧൫. ‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഉദകൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ സത്ത? [പു. പ. ൨൦൩; കഥാ. ൮൫൨] ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സകിം നിമുഗ്ഗോ നിമുഗ്ഗോവ ഹോതി; ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ നിമുജ്ജതി; ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ ഠിതോ ഹോതി; ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ വിപസ്സതി വിലോകേതി; ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതരതി; ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതിഗാധപ്പത്തോ ഹോതി; ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ തിണ്ണോ ഹോതി പാരങ്ഗതോ [പാരഗതോ (സീ. സ്യാ. കം.)] ഥലേ തിട്ഠതി ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ സകിം നിമുഗ്ഗോ നിമുഗ്ഗോവ ഹോതി? ഇധ ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സമന്നാഗതോ ഹോതി ഏകന്തകാളകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ സകിം നിമുഗ്ഗോ നിമുഗ്ഗോവ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ നിമുജ്ജതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജതി സാധു സദ്ധാ കുസലേസു ധമ്മേസു, സാധു ഹിരീ…പേ… സാധു ഓത്തപ്പം… സാധു വീരിയം [വിരിയം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] … സാധു പഞ്ഞാ കുസലേസു ധമ്മേസൂതി. തസ്സ സാ സദ്ധാ നേവ തിട്ഠതി നോ വഡ്ഢതി ഹായതിയേവ, തസ്സ സാ ഹിരീ…പേ… തസ്സ തം ഓത്തപ്പം… തസ്സ തം വീരിയം… തസ്സ സാ പഞ്ഞാ നേവ തിട്ഠതി നോ വഡ്ഢതി ഹായതിയേവ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ നിമുജ്ജതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ ഠിതോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജതി സാധു സദ്ധാ കുസലേസു ധമ്മേസു, സാധു ഹിരീ…പേ… സാധു ഓത്തപ്പം… സാധു വീരിയം… സാധു പഞ്ഞാ കുസലേസു ധമ്മേസൂതി. തസ്സ സാ സദ്ധാ നേവ ഹായതി നോ വഡ്ഢതി ഠിതാ ഹോതി. തസ്സ സാ ഹിരീ…പേ… തസ്സ തം ഓത്തപ്പം… തസ്സ തം വീരിയം… തസ്സ സാ പഞ്ഞാ നേവ ഹായതി നോ വഡ്ഢതി ഠിതാ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ ഠിതോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ വിപസ്സതി വിലോകേതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജതി സാധു സദ്ധാ കുസലേസു ധമ്മേസു, സാധു ഹിരീ…പേ… സാധു ഓത്തപ്പം… സാധു വീരിയം… സാധു പഞ്ഞാ കുസലേസു ധമ്മേസൂതി. സോ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ സോതാപന്നോ ഹോതി അവിനിപാതധമ്മോ നിയതോ സമ്ബോധിപരായണോ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ വിപസ്സതി വിലോകേതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതരതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജതി സാധു സദ്ധാ കുസലേസു ധമ്മേസു, സാധു ഹിരീ…പേ… സാധു ഓത്തപ്പം… സാധു വീരിയം… സാധു പഞ്ഞാ കുസലേസു ധമ്മേസൂതി. സോ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ രാഗദോസമോഹാനം തനുത്താ സകദാഗാമീ ഹോതി, സകിദേവ [സകിംദേവ (ക.)] ഇമം ലോകം ആഗന്ത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി [ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി (ക.)]. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതരതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതിഗാധപ്പത്തോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജതി സാധു സദ്ധാ കുസലേസു ധമ്മേസു, സാധു ഹിരീ…പേ… സാധു ഓത്തപ്പം… സാധു വീരിയം… സാധു പഞ്ഞാ കുസലേസു ധമ്മേസൂതി. സോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികോ ഹോതി തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ അനാവത്തിധമ്മോ തസ്മാ ലോകാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതിഗാധപ്പത്തോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ തിണ്ണോ ഹോതി പാരങ്ഗതോ ഥലേ തിട്ഠതി ബ്രാഹ്മണോ. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജതി സാധു സദ്ധാ കുസലേസു ധമ്മേസു, സാധു ഹിരീ…പേ… സാധു ഓത്തപ്പം… സാധു വീരിയം… സാധു പഞ്ഞാ കുസലേസു ധമ്മേസൂതി. സോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ തിണ്ണോ ഹോതി പാരങ്ഗതോ ഥലേ തിട്ഠതി ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ഉദകൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. അനിച്ചാനുപസ്സീസുത്തം

൧൬. ‘‘സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ ആഹുനേയ്യാ പാഹുനേയ്യാ ദക്ഖിണേയ്യാ അഞ്ജലികരണീയാ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേ സത്ത? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരതി, അനിച്ചസഞ്ഞീ, അനിച്ചപടിസംവേദീ സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം ചേതസാ അധിമുച്ചമാനോ പഞ്ഞായ പരിയോഗാഹമാനോ. സോ ആസവാനം ഖയാ…പേ… സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ പുഗ്ഗലോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരതി, അനിച്ചസഞ്ഞീ, അനിച്ചപടിസംവേദീ സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം ചേതസാ അധിമുച്ചമാനോ പഞ്ഞായ പരിയോഗാഹമാനോ. തസ്സ അപുബ്ബം അചരിമം ആസവപരിയാദാനഞ്ച ഹോതി ജീവിതപരിയാദാനഞ്ച. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ പുഗ്ഗലോ ആഹുനേയ്യോ…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരതി, അനിച്ചസഞ്ഞീ, അനിച്ചപടിസംവേദീ സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം ചേതസാ അധിമുച്ചമാനോ പഞ്ഞായ പരിയോഗാഹമാനോ. സോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതി…പേ… ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ ഹോതി…പേ… അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി…പേ… സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി…പേ… ഉദ്ധംസോതോ ഹോതി അകനിട്ഠഗാമീ. അയം, ഭിക്ഖവേ, സത്തമോ പുഗ്ഗലോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത പുഗ്ഗലാ ആഹുനേയ്യാ പാഹുനേയ്യാ ദക്ഖിണേയ്യാ അഞ്ജലികരണീയാ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ദുക്ഖാനുപസ്സീസുത്തം

൧൭. സത്തിമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ ആഹുനേയ്യാ…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേ സത്ത? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സബ്ബസങ്ഖാരേസു ദുക്ഖാനുപസ്സീ വിഹരതി…പേ…. സത്തമം.

൮. അനത്താനുപസ്സീസുത്തം

൧൮. സബ്ബേസു ധമ്മേസു അനത്താനുപസ്സീ വിഹരതി…പേ…. അട്ഠമം.

൯. നിബ്ബാനസുത്തം

൧൯. [കഥാ. ൫൪൭-൫൪൮] ‘‘നിബ്ബാനേ സുഖാനുപസ്സീ വിഹരതി സുഖസഞ്ഞീ സുഖപടിസംവേദീ സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം ചേതസാ അധിമുച്ചമാനോ പഞ്ഞായ പരിയോഗാഹമാനോ. സോ ആസവാനം ഖയാ…പേ… സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം ഭിക്ഖവേ, പഠമോ പുഗ്ഗലോ ആഹുനേയ്യോ…പേ… പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ നിബ്ബാനേ സുഖാനുപസ്സീ വിഹരതി സുഖസഞ്ഞീ സുഖപടിസംവേദീ സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം ചേതസാ അധിമുച്ചമാനോ പഞ്ഞായ പരിയോഗാഹമാനോ. തസ്സ അപുബ്ബം അചരിമം ആസവപരിയാദാനഞ്ച ഹോതി ജീവിതപരിയാദാനഞ്ച. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ പുഗ്ഗലോ ആഹുനേയ്യോ…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ നിബ്ബാനേ സുഖാനുപസ്സീ വിഹരതി സുഖസഞ്ഞീ സുഖപടിസംവേദീ സതതം സമിതം അബ്ബോകിണ്ണം ചേതസാ അധിമുച്ചമാനോ പഞ്ഞായ പരിയോഗാഹമാനോ. സോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതി…പേ… ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ ഹോതി…പേ… അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി…പേ… സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി…പേ… ഉദ്ധംസോതോ ഹോതി അകനിട്ഠഗാമീ. അയം, ഭിക്ഖവേ, സത്തമോ പുഗ്ഗലോ ആഹുനേയ്യോ…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത പുഗ്ഗലാ ആഹുനേയ്യാ…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. നവമം.

൧൦. നിദ്ദസവത്ഥുസുത്തം

൨൦. ‘‘സത്തിമാനി, ഭിക്ഖവേ, നിദ്ദസവത്ഥൂനി. കതമാനി സത്ത? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സിക്ഖാസമാദാനേ തിബ്ബച്ഛന്ദോ ഹോതി ആയതിഞ്ച സിക്ഖാസമാദാനേ അവിഗതപേമോ [അധിഗതപേമോ (സ്യാ.) അ. നി. ൭.൪൨; ദീ. നി. ൩.൩൩൧], ധമ്മനിസന്തിയാ തിബ്ബച്ഛന്ദോ ഹോതി ആയതിഞ്ച ധമ്മനിസന്തിയാ അവിഗതപേമോ, ഇച്ഛാവിനയേ തിബ്ബച്ഛന്ദോ ഹോതി ആയതിഞ്ച ഇച്ഛാവിനയേ അവിഗതപേമോ, പടിസല്ലാനേ തിബ്ബച്ഛന്ദോ ഹോതി ആയതിഞ്ച പടിസല്ലാനേ അവിഗതപേമോ, വീരിയാരമ്ഭേ [വീരിയാരബ്ഭേ (ക.)] തിബ്ബച്ഛന്ദോ ഹോതി ആയതിഞ്ച വീരിയാരമ്ഭേ അവിഗതപേമോ, സതിനേപക്കേ തിബ്ബച്ഛന്ദോ ഹോതി ആയതിഞ്ച സതിനേപക്കേ അവിഗതപേമോ, ദിട്ഠിപടിവേധേ തിബ്ബച്ഛന്ദോ ഹോതി ആയതിഞ്ച ദിട്ഠിപടിവേധേ അവിഗതപേമോ. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത നിദ്ദസവത്ഥൂനീ’’തി. ദസമം.

അനുസയവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദുവേ അനുസയാ കുലം, പുഗ്ഗലം ഉദകൂപമം;

അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ ച, നിബ്ബാനം നിദ്ദസവത്ഥു ചാതി.

൩. വജ്ജിസത്തകവഗ്ഗോ

൧. സാരന്ദദസുത്തം

൨൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി സാരന്ദദേ ചേതിയേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ലിച്ഛവീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ തേ ലിച്ഛവീ ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘സത്ത വോ, ലിച്ഛവീ, അപരിഹാനിയേ [അപരിഹാനീയേ (ക.)] ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ലിച്ഛവീ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമേ ച, ലിച്ഛവീ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ? യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ ഭവിസ്സന്തി സന്നിപാതബഹുലാ; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ സമഗ്ഗാ സന്നിപതിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വജ്ജികരണീയാനി കരിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേസ്സന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദിസ്സന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേ പോരാണേ വജ്ജിധമ്മേ സമാദായ വത്തിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ യേ തേ വജ്ജീനം വജ്ജിമഹല്ലകാ തേ സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ യാ താ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ താ ന ഓകസ്സ പസയ്ഹ വാസേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീ യാനി താനി വജ്ജീനം വജ്ജിചേതിയാനി അബ്ഭന്തരാനി ചേവ ബാഹിരാനി ച താനി സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം ധമ്മികം ബലിം നോ പരിഹാപേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം അരഹന്തേസു ധമ്മികാ രക്ഖാവരണഗുത്തി സുസംവിഹിതാ ഭവിസ്സതി – ‘കിന്തി അനാഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതം ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതേ ഫാസും വിഹരേയ്യു’ന്തി; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ലിച്ഛവീ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ വജ്ജീസു ഠസ്സന്തി [വത്തിസ്സന്തി (ക.)], ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു വജ്ജീ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി [സന്ദിസ്സന്തി (സീ. പീ. ക.)]; വുദ്ധിയേവ, ലിച്ഛവീ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി. പഠമം.

൨. വസ്സകാരസുത്തം

൨൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ വജ്ജീ അഭിയാതുകാമോ ഹോതി. സോ ഏവമാഹ – ‘‘അഹം ഹിമേ വജ്ജീ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ ഉച്ഛേച്ഛാമി [ഉച്ഛേജ്ജിസ്സാമി (സ്യാ.), ഉച്ഛിജ്ജിസ്സാമി (ക.)], വജ്ജീ വിനാസേസ്സാമി, വജ്ജീ അനയബ്യസനം ആപാദേസ്സാമീ’’തി [ആപാദേസ്സാമി വജ്ജീതി (ക.) ദീ. നി. ൨.൧൩൧].

അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ വസ്സകാരം ബ്രാഹ്മണം മാഗധമഹാമത്തം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദാഹി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛ – ‘രാജാ, ഭന്തേ, മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഹി – ‘രാജാ, ഭന്തേ, മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ വജ്ജീ അഭിയാതുകാമോ. സോ ഏവമാഹ – ‘അഹം ഹിമേ വജ്ജീ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ ഉച്ഛേച്ഛാമി, വജ്ജീ വിനാസേസ്സാമി, വജ്ജീ അനയബ്യസനം ആപാദേസ്സാമീ’തി. യഥാ തേ ഭഗവാ ബ്യാകരോതി, തം സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ മമ ആരോചേയ്യാസി. ന ഹി തഥാഗതാ വിതഥം ഭണന്തീ’’തി.

‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മാഗധമഹാമത്തോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ അജാതസത്തുസ്സ വേദേഹിപുത്തസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മാഗധമഹാമത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘രാജാ, ഭോ ഗോതമ, മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ഭോതോ ഗോതമസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതി. രാജാ [ഏവഞ്ച വദേതി രാജാ (സീ. ക.)], ഭോ ഗോതമ, മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ വജ്ജീ അഭിയാതുകാമോ. സോ ഏവമാഹ – ‘അഹം ഹിമേ വജ്ജീ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ ഉച്ഛേച്ഛാമി, വജ്ജീ വിനാസേസ്സാമി, വജ്ജീ അനയബ്യസനം ആപാദേസ്സാമീ’’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പിട്ഠിതോ ഠിതോ ഹോതി ഭഗവന്തം ബീജയമാനോ [വീജമാനോ (സീ. സ്യാ.)]. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ സന്നിപാതബഹുലാ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ സന്നിപാതബഹുലാ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ ഭവിസ്സന്തി സന്നിപാതബഹുലാ; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ സമഗ്ഗാ സന്നിപതന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹന്തി, സമഗ്ഗാ വജ്ജികരണീയാനി കരോന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ സമഗ്ഗാ സന്നിപതന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹന്തി, സമഗ്ഗാ വജ്ജികരണീയാനി കരോന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ സമഗ്ഗാ സന്നിപതിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വജ്ജികരണീയാനി കരിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേ പോരാണേ വജ്ജിധമ്മേ സമാദായ വത്തന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേ പോരാണേ വജ്ജിധമ്മേ സമാദായ വത്തന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേസ്സന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദിസ്സന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേ പോരാണേ വജ്ജിധമ്മേ സമാദായ വത്തിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ യേ തേ വജ്ജീനം വജ്ജിമഹല്ലകാ തേ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ യേ തേ വജ്ജീനം വജ്ജിമഹല്ലകാ തേ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ യേ തേ വജ്ജീനം വജ്ജിമഹല്ലകാ തേ സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ യാ താ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ താ ന ഓകസ്സ പസയ്ഹ വാസേന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ യാ താ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ താ ന ഓകസ്സ പസയ്ഹ വാസേന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ യാ താ കുലിത്ഥിയോ കുലകുമാരിയോ താ ന ഓകസ്സ പസയ്ഹ വാസേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീ യാനി താനി വജ്ജീനം വജ്ജിചേതിയാനി അബ്ഭന്തരാനി ചേവ ബാഹിരാനി ച താനി സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, തേസഞ്ച ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം ധമ്മികം ബലിം നോ പരിഹാപേന്തീ’’’തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീ യാനി താനി വജ്ജീനം വജ്ജിചേതിയാനി അബ്ഭന്തരാനി ചേവ ബാഹിരാനി ച താനി സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, തേസഞ്ച ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം ധമ്മികം ബലിം നോ പരിഹാപേന്തീ’’’തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീ യാനി താനി വജ്ജീനം വജ്ജിചേതിയാനി അബ്ഭന്തരാനി ചേവ ബാഹിരാനി ച താനി സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച ദിന്നപുബ്ബം കതപുബ്ബം ധമ്മികം ബലിം നോ പരിഹാപേസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘കിന്തി തേ, ആനന്ദ, സുതം – ‘വജ്ജീനം അരഹന്തേസു ധമ്മികാ രക്ഖാവരണഗുത്തി സുസംവിഹിതാ – കിന്തി അനാഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതം ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതേ ഫാസും വിഹരേയ്യു’’’ന്തി? ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘വജ്ജീനം അരഹന്തേസു ധമ്മികാ രക്ഖാവരണഗുത്തി സുസംവിഹിതാ ഭവിസ്സതി – കിന്തി അനാഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതം ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതേ ഫാസും വിഹരേയ്യു’’’ന്തി. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, വജ്ജീനം അരഹന്തേസു ധമ്മികാ രക്ഖാവരണഗുത്തി സുസംവിഹിതാ ഭവിസ്സതി – ‘കിന്തി അനാഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതം ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച അരഹന്തോ വിജിതേ ഫാസും വിഹരേയ്യു’ന്തി; വുദ്ധിയേവ, ആനന്ദ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ വസ്സകാരം ബ്രാഹ്മണം മാഗധമഹാമത്തം ആമന്തേസി – ‘‘ഏകമിദാഹം, ബ്രാഹ്മണ, സമയം വേസാലിയം വിഹരാമി സാരന്ദദേ ചേതിയേ. തത്രാഹം, ബ്രാഹ്മണ, വജ്ജീനം ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസിം. യാവകീവഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ വജ്ജീസു ഠസ്സന്തി, ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു വജ്ജീ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ബ്രാഹ്മണ, വജ്ജീനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി.

‘‘ഏകമേകേനപി [ഏകമേകേനപി തേന ഖോ (ക.) ദീ. നി. ൨.൧൩൫] ഭോ, ഗോതമ, അപരിഹാനിയേന ധമ്മേന സമന്നാഗതാനം വജ്ജീനം വുദ്ധിയേവ പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി; കോ പന വാദോ സത്തഹി അപരിഹാനിയേഹി ധമ്മേഹി! അകരണീയാ ച, ഭോ ഗോതമ, വജ്ജീ രഞ്ഞാ മാഗധേന അജാതസത്തുനാ വേദേഹിപുത്തേന യദിദം യുദ്ധസ്സ, അഞ്ഞത്ര ഉപലാപനായ [ഉപലാപനാ (ക. സീ. ക.)], അഞ്ഞത്ര മിഥുഭേദാ. ഹന്ദ ച ദാനി മയം, ഭോ ഗോതമ, ഗച്ഛാമ, ബഹുകിച്ചാ മയം ബഹുകരണീയാ’’തി. ‘‘യസ്സദാനി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, കാലം മഞ്ഞസീ’’തി. അഥ ഖോ വസ്സകാരോ ബ്രാഹ്മണോ മാഗധമഹാമത്തോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമീതി. ദുതിയം.

൩. പഠമസത്തകസുത്തം

൨൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘സത്ത വോ, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ? യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അഭിണ്ഹം സന്നിപാതാ ഭവിസ്സന്തി സന്നിപാതബഹുലാ; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സമഗ്ഗാ സന്നിപതിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ വുട്ഠഹിസ്സന്തി, സമഗ്ഗാ സങ്ഘകരണീയാനി കരിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അപഞ്ഞത്തം ന പഞ്ഞാപേസ്സന്തി, പഞ്ഞത്തം ന സമുച്ഛിന്ദിസ്സന്തി, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സമാദായ വത്തിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യേ തേ ഭിക്ഖൂ ഥേരാ രത്തഞ്ഞൂ ചിരപബ്ബജിതാ സങ്ഘപിതരോ സങ്ഘപരിണായകാ തേ സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തി, തേസഞ്ച സോതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഉപ്പന്നായ തണ്ഹായ പോനോഭവികായ ന വസം ഗച്ഛിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു സാപേക്ഖാ ഭവിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ പച്ചത്തഞ്ഞേവ സതിം ഉപട്ഠാപേസ്സന്തി – ‘കിന്തി അനാഗതാ ച പേസലാ സബ്രഹ്മചാരീ ആഗച്ഛേയ്യും, ആഗതാ ച പേസലാ സബ്രഹ്മചാരീ ഫാസും വിഹരേയ്യു’ന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ ഭിക്ഖൂസു ഠസ്സന്തി, ഇമേസു ച സത്തസു അപരിഹാനിയേസു ധമ്മേസു ഭിക്ഖൂ സന്ദിസ്സിസ്സന്തി; വുദ്ധിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം പാടികങ്ഖാ, നോ പരിഹാനീ’’തി. തതിയം.

൪. ദുതിയസത്തകസുത്തം

൨൪. [ദീ. നി. ൨.൧൩൮] ‘‘സത്ത വോ, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനിയേ ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ…പേ… കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ?