൨. സത്തസൂരിയസുത്തം

൬൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി അമ്ബപാലിവനേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘അനിച്ചാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ; അധുവാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ; അനസ്സാസികാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ. യാവഞ്ചിദം, ഭിക്ഖവേ, അലമേവ സബ്ബസങ്ഖാരേസു നിബ്ബിന്ദിതും അലം വിരജ്ജിതും അലം വിമുച്ചിതും.

‘‘സിനേരു, ഭിക്ഖവേ, പബ്ബതരാജാ ചതുരാസീതിയോജനസഹസ്സാനി ആയാമേന, ചതുരാസീതിയോജനസഹസ്സാനി വിത്ഥാരേന, ചതുരാസീതിയോജനസഹസ്സാനി മഹാസമുദ്ദേ അജ്ഝോഗാള്ഹോ, ചതുരാസീതിയോജനസഹസ്സാനി മഹാസമുദ്ദാ അച്ചുഗ്ഗതോ. ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന ബഹൂനി വസ്സാനി ബഹൂനി വസ്സസതാനി ബഹൂനി വസ്സസഹസ്സാനി ബഹൂനി വസ്സസതസഹസ്സാനി ദേവോ ന വസ്സതി. ദേവേ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, അവസ്സന്തേ യേ കേചിമേ ബീജഗാമഭൂതഗാമാ ഓസധിതിണവനപ്പതയോ തേ ഉസ്സുസ്സന്തി വിസുസ്സന്തി, ന ഭവന്തി. ഏവം അനിച്ചാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ; ഏവം അധുവാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ…പേ… അലം വിമുച്ചിതും.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന ദുതിയോ സൂരിയോ പാതുഭവതി. ദുതിയസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സൂരിയസ്സ പാതുഭാവാ യാ കാചി കുന്നദിയോ കുസോബ്ഭാ [കുസ്സുബ്ഭോ (സീ.), കുസ്സോബ്ഭാ (സ്യാ.)] താ ഉസ്സുസ്സന്തി വിസുസ്സന്തി, ന ഭവന്തി. ഏവം അനിച്ചാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ…പേ… അലം വിമുച്ചിതും.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന തതിയോ സൂരിയോ പാതുഭവതി. തതിയസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സൂരിയസ്സ പാതുഭാവാ യാ കാചി മഹാനദിയോ, സേയ്യഥിദം – ഗങ്ഗാ, യമുനാ, അചിരവതീ, സരഭൂ, മഹീ, താ ഉസ്സുസ്സന്തി വിസുസ്സന്തി, ന ഭവന്തി. ഏവം അനിച്ചാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ…പേ… അലം വിമുച്ചിതും.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന ചതുത്ഥോ സൂരിയോ പാതുഭവതി. ചതുത്ഥസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സൂരിയസ്സ പാതുഭാവാ യേ തേ മഹാസരാ യതോ ഇമാ മഹാനദിയോ പവത്തന്തി, സേയ്യഥിദം – അനോതത്താ, സീഹപപാതാ, രഥകാരാ, കണ്ണമുണ്ഡാ, കുണാലാ, ഛദ്ദന്താ, മന്ദാകിനിയാ, താ ഉസ്സുസ്സന്തി വിസുസ്സന്തി, ന ഭവന്തി. ഏവം അനിച്ചാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ…പേ… അലം വിമുച്ചിതും.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന പഞ്ചമോ സൂരിയോ പാതുഭവതി. പഞ്ചമസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സൂരിയസ്സ പാതുഭാവാ യോജനസതികാനിപി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകാനി ഓഗച്ഛന്തി, ദ്വിയോജനസതികാനിപി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകാനി ഓഗച്ഛന്തി, തിയോജനസതികാനിപി, ചതുയോജനസതികാനിപി, പഞ്ചയോജനസതികാനിപി, ഛയോജനസതികാനിപി, സത്തയോജനസതികാനിപി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകാനി ഓഗച്ഛന്തി; സത്തതാലമ്പി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം സണ്ഠാതി, ഛതാലമ്പി, പഞ്ചതാലമ്പി, ചതുതാലമ്പി, തിതാലമ്പി, ദ്വിതാലമ്പി, താലമത്തമ്പി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം സണ്ഠാതി; സത്തപോരിസമ്പി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം സണ്ഠാതി, ഛപോരിസമ്പി, പഞ്ചപോരിസമ്പി, ചതുപോരിസമ്പി, തിപോരിസമ്പി, ദ്വിപോരിസമ്പി, പോരിസമ്പി [പോരിസമത്തമ്പി (സ്യാ.)], അഡ്ഢപോരിസമ്പി, കടിമത്തമ്പി, ജണ്ണുകാമത്തമ്പി, ഗോപ്ഫകമത്തമ്പി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം സണ്ഠാതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സരദസമയേ ഥുല്ലഫുസിതകേ ദേവേ വസ്സന്തേ തത്ഥ തത്ഥ ഗോപദേസു [ഗോപ്ഫകപദേസേസു (ക.)] ഉദകാനി ഠിതാനി ഹോന്തി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തത്ഥ തത്ഥ ഗോപ്ഫകമത്താനി [ഗോപദമത്താനി (സീ. സ്യാ.)] മഹാസമുദ്ദേ ഉദകാനി ഠിതാനി ഹോന്തി. പഞ്ചമസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സൂരിയസ്സ പാതുഭാവാ അങ്ഗുലിപബ്ബമത്തമ്പി മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം ന ഹോതി. ഏവം അനിച്ചാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ…പേ… അലം വിമുച്ചിതും.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന ഛട്ഠോ സൂരിയോ പാതുഭവതി. ഛട്ഠസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സൂരിയസ്സ പാതുഭാവാ അയഞ്ച മഹാപഥവീ സിനേരു ച പബ്ബതരാജാ ധൂമായന്തി സംധൂമായന്തി സമ്പധൂമായന്തി [ധൂപായന്തി സന്ധൂപായന്തി സമ്പധൂപായന്തി (സീ. സ്യാ.)]. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, കുമ്ഭകാരപാകോ ആലേപിതോ [ആലിമ്പിതോ (സീ. സ്യാ.)] പഠമം ധൂമേതി സംധൂമേതി സമ്പധൂമേതി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛട്ഠസ്സ സൂരിയസ്സ പാതുഭാവാ അയഞ്ച മഹാപഥവീ സിനേരു ച പബ്ബതരാജാ ധൂമായന്തി സംധൂമായന്തി സമ്പധൂമായന്തി. ഏവം അനിച്ചാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ…പേ… അലം വിമുച്ചിതും.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന സത്തമോ സൂരിയോ പാതുഭവതി. സത്തമസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സൂരിയസ്സ പാതുഭാവാ അയഞ്ച മഹാപഥവീ സിനേരു ച പബ്ബതരാജാ ആദിപ്പന്തി പജ്ജലന്തി ഏകജാലാ ഭവന്തി. ഇമിസ്സാ ച, ഭിക്ഖവേ, മഹാപഥവിയാ സിനേരുസ്സ ച പബ്ബതരാജസ്സ ഝായമാനാനം ദയ്ഹമാനാനം അച്ചി വാതേന ഖിത്താ യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി ഗച്ഛതി. സിനേരുസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പബ്ബതരാജസ്സ ഝായമാനസ്സ ദയ്ഹമാനസ്സ വിനസ്സമാനസ്സ മഹതാ തേജോഖന്ധേന അഭിഭൂതസ്സ യോജനസതികാനിപി കൂടാനി പലുജ്ജന്തി ദ്വിയോജനസതികാനിപി, തിയോജനസതികാനിപി, ചതുയോജനസതികാനിപി, പഞ്ചയോജനസതികാനിപി കൂടാനി പലുജ്ജന്തി. ഇമിസ്സാ ച, ഭിക്ഖവേ, മഹാപഥവിയാ സിനേരുസ്സ ച പബ്ബതരാജസ്സ ഝായമാനാനം ദയ്ഹമാനാനം നേവ ഛാരികാ പഞ്ഞായതി ന മസി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പിസ്സ വാ തേലസ്സ വാ ഝായമാനസ്സ ദയ്ഹമാനസ്സ നേവ ഛാരികാ പഞ്ഞായതി ന മസി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇമിസ്സാ ച മഹാപഥവിയാ സിനേരുസ്സ ച പബ്ബതരാജസ്സ ഝായമാനാനം ദയ്ഹമാനാനം നേവ ഛാരികാ പഞ്ഞായതി ന മസി. ഏവം അനിച്ചാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ; ഏവം അധുവാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ; ഏവം അനസ്സാസികാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ. യാവഞ്ചിദം, ഭിക്ഖവേ, അലമേവ സബ്ബസങ്ഖാരേസു നിബ്ബിന്ദിതും അലം വിരജ്ജിതും അലം വിമുച്ചിതും.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, കോ മന്താ കോ സദ്ധാതാ – ‘അയഞ്ച പഥവീ സിനേരു ച പബ്ബതരാജാ ദയ്ഹിസ്സന്തി വിനസ്സിസ്സന്തി, ന ഭവിസ്സന്തീ’തി അഞ്ഞത്ര ദിട്ഠപദേഹി?

[അ. നി. ൬.൫൪; ൭.൭൩] ‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, സുനേത്തോ നാമ സത്ഥാ അഹോസി തിത്ഥകരോ കാമേസു വീതരാഗോ. സുനേത്തസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സത്ഥുനോ അനേകാനി സാവകസതാനി അഹേസും. സുനേത്തോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ഥാ സാവകാനം ബ്രഹ്മലോകസഹബ്യതായ ധമ്മം ദേസേസി. യേ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സുനേത്തസ്സ സത്ഥുനോ ബ്രഹ്മലോകസഹബ്യതായ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ സബ്ബേന സബ്ബം സാസനം ആജാനിംസു തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം ബ്രഹ്മലോകം ഉപപജ്ജിംസു. യേ ന സബ്ബേന സബ്ബം സാസനം ആജാനിംസു തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപ്പേകച്ചേ പരനിമ്മിതവസവത്തീനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു, അപ്പേകച്ചേ നിമ്മാനരതീനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു, അപ്പേകച്ചേ തുസിതാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു, അപ്പേകച്ചേ യാമാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു, അപ്പേകച്ചേ താവതിംസാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു, അപ്പേകച്ചേ ചാതുമഹാരാജികാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു, അപ്പേകച്ചേ ഖത്തിയമഹാസാലാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു, അപ്പേകച്ചേ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു, അപ്പേകച്ചേ ഗഹപതിമഹാസാലാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജിംസു.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സുനേത്തസ്സ സത്ഥുനോ ഏതദഹോസി – ‘ന ഖോ മേതം പതിരൂപം യോഹം സാവകാനം സമസമഗതിയോ അസ്സം അഭിസമ്പരായം, യംനൂനാഹം ഉത്തരി മേത്തം [ഉത്തരി മഗ്ഗം (ക.)] ഭാവേയ്യ’’’ന്തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സുനേത്തോ സത്ഥാ സത്ത വസ്സാനി മേത്തം ചിത്തം ഭാവേസി. സത്ത വസ്സാനി മേത്തം ചിത്തം ഭാവേത്വാ സത്ത സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ നയിമം ലോകം പുനരാഗമാസി. സംവട്ടമാനേ സുദം, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ആഭസ്സരൂപഗോ ഹോതി. വിവട്ടമാനേ ലോകേ സുഞ്ഞം ബ്രഹ്മവിമാനം ഉപപജ്ജതി. തത്ര സുദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മാ ഹോതി മഹാബ്രഹ്മാ അഭിഭൂ അനഭിഭൂതോ അഞ്ഞദത്ഥുദസോ വസവത്തീ. ഛത്തിംസക്ഖത്തും ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സക്കോ അഹോസി ദേവാനമിന്ദോ. അനേകസതക്ഖത്തും രാജാ അഹോസി ചക്കവത്തീ ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ ജനപദത്ഥാവരിയപ്പത്തോ സത്തരതനസമന്നാഗതോ. പരോസഹസ്സം ഖോ പനസ്സ പുത്താ അഹേസും സൂരാ വീരങ്ഗരൂപാ പരസേനപ്പമദ്ദനാ. സോ ഇമം പഥവിം സാഗരപരിയന്തം അദണ്ഡേന അസത്ഥേന ധമ്മേന അഭിവിജിയ അജ്ഝാവസി. സോ ഹി നാമ, ഭിക്ഖവേ, സുനേത്തോ സത്ഥാ ഏവം ദീഘായുകോ സമാനോ ഏവം ചിരട്ഠിതികോ അപരിമുത്തോ അഹോസി – ‘ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി, അപരിമുത്തോ ദുക്ഖസ്മാ’തി വദാമി’’.

‘‘തം കിസ്സ ഹേതു? ചതുന്നം ധമ്മാനം അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ. കതമേസം ചതുന്നം? അരിയസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സീലസ്സ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ, അരിയസ്സ സമാധിസ്സ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ, അരിയായ പഞ്ഞായ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ, അരിയായ വിമുത്തിയാ അനനുബോധാ അപ്പടിവേധാ. തയിദം, ഭിക്ഖവേ, അരിയം സീലം അനുബുദ്ധം പടിവിദ്ധം, അരിയോ സമാധി അനുബോധോ പടിവിദ്ധോ, അരിയാ പഞ്ഞാ അനുബോധാ പടിവിദ്ധാ, അരിയാ വിമുത്തി അനുബോധാ പടിവിദ്ധാ, ഉച്ഛിന്നാ ഭവതണ്ഹാ, ഖീണാ ഭവനേത്തി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി. ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘സീലം സമാധി പഞ്ഞാ ച, വിമുത്തി ച അനുത്തരാ;

അനുബുദ്ധാ ഇമേ ധമ്മാ, ഗോതമേന യസസ്സിനാ.

‘‘ഇതി ബുദ്ധോ അഭിഞ്ഞായ, ധമ്മമക്ഖാസി ഭിക്ഖുനം;

ദുക്ഖസ്സന്തകരോ സത്ഥാ, ചക്ഖുമാ പരിനിബ്ബുതോ’’തി. ദുതിയം;