൩. തിസ്സബ്രഹ്മാസുത്തം

൫൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. അഥ ഖോ ദ്വേ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ഗിജ്ഝകൂടം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതാ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ വിമുത്താ’’തി. അപരാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതാ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ അനുപാദിസേസാ സുവിമുത്താ’’തി. ഇദമവോചും താ ദേവതാ. സമനുഞ്ഞോ സത്ഥാ അഹോസി. അഥ ഖോ താ ദേവതാ ‘‘സമനുഞ്ഞോ സത്ഥാ’’തി ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസു.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഇമം, ഭിക്ഖവേ, രത്തിം ദ്വേ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ഗിജ്ഝകൂടം ഓഭാസേത്വാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏകാ ദേവതാ മം ഏതദവോച – ‘ഏതാ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ വിമുത്താ’തി. അപരാ ദേവതാ മം ഏതദവോച – ‘ഏതാ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ അനുപാദിസേസാ സുവിമുത്താ’തി. ഇദമവോചും, ഭിക്ഖവേ, താ ദേവതാ. ഇദം വത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസൂ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കതമേസാനം ഖോ ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി? തേന ഖോ പന സമയേന തിസ്സോ നാമ ഭിക്ഖു അധുനാകാലങ്കതോ അഞ്ഞതരം ബ്രഹ്മലോകം ഉപപന്നോ ഹോതി. തത്രാപി നം ഏവം ജാനന്തി – ‘‘തിസ്സോ ബ്രഹ്മാ മഹിദ്ധികോ മഹാനുഭാവോ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവം – ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ അന്തരഹിതോ തസ്മിം ബ്രഹ്മലോകേ പാതുരഹോസി. അദ്ദസാ ഖോ തിസ്സോ ബ്രഹ്മാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഏതദവോച – ‘‘ഏഹി ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന; സ്വാഗതം, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന! ചിരസ്സം ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഇമം പരിയായമകാസി, യദിദം ഇധാഗമനായ. നിസീദ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഇദമാസനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി. നിസീദി ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. തിസ്സോപി ഖോ ബ്രഹ്മാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തിസ്സം ബ്രഹ്മാനം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഏതദവോച – ‘‘കതമേസാനം ഖോ, തിസ്സ, ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി? ‘‘ബ്രഹ്മകായികാനം ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി.

‘‘സബ്ബേസഞ്ഞേവ ഖോ, തിസ്സ, ബ്രഹ്മകായികാനം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി? ‘‘ന ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, സബ്ബേസം ബ്രഹ്മകായികാനം ദേവാനം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി.

‘‘യേ ഖോ തേ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ബ്രഹ്മകായികാ ദേവാ ബ്രഹ്മേന ആയുനാ സന്തുട്ഠാ ബ്രഹ്മേന വണ്ണേന ബ്രഹ്മേന സുഖേന ബ്രഹ്മേന യസേന ബ്രഹ്മേന ആധിപതേയ്യേന സന്തുട്ഠാ, തേ ഉത്തരി നിസ്സരണം യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി. തേസം ന ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’തി. യേ ച ഖോ തേ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ബ്രഹ്മകായികാ ദേവാ ബ്രഹ്മേന ആയുനാ അസന്തുട്ഠാ, ബ്രഹ്മേന വണ്ണേന ബ്രഹ്മേന സുഖേന ബ്രഹ്മേന യസേന ബ്രഹ്മേന ആധിപതേയ്യേന അസന്തുട്ഠാ, തേ ച ഉത്തരി നിസ്സരണം യഥാഭൂതം പജാനന്തി. തേസം ഏവം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി.

‘‘ഇധ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഭിക്ഖു ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ ഹോതി. തമേനം തേ ദേവാ ഏവം ജാനന്തി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ. യാവസ്സ കായോ ഠസ്സതി താവ നം ദക്ഖന്തി ദേവമനുസ്സാ. കായസ്സ ഭേദാ ന നം ദക്ഖന്തി ദേവമനുസ്സാ’തി. ഏവമ്പി ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, തേസം ദേവാനം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി.

‘‘ഇധ പന, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഭിക്ഖു പഞ്ഞാവിമുത്തോ ഹോതി. തമേനം തേ ദേവാ ഏവം ജാനന്തി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ പഞ്ഞാവിമുത്തോ. യാവസ്സ കായോ ഠസ്സതി താവ നം ദക്ഖന്തി ദേവമനുസ്സാ. കായസ്സ ഭേദാ ന നം ദക്ഖന്തി ദേവമനുസ്സാ’തി. ഏവമ്പി ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, തേസം ദേവാനം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി.

‘‘ഇധ പന, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഭിക്ഖു കായസക്ഖീ ഹോതി. തമേനം ദേവാ ഏവം ജാനന്തി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ കായസക്ഖീ. അപ്പേവ നാമ അയമായസ്മാ അനുലോമികാനി സേനാസനാനി പടിസേവമാനോ കല്യാണമിത്തേ ഭജമാനോ ഇന്ദ്രിയാനി സമന്നാനയമാനോ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാ’തി. ഏവമ്പി ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, തേസം ദേവാനം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി.

‘‘ഇധ പന, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഭിക്ഖു ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി…പേ… സദ്ധാവിമുത്തോ ഹോതി…പേ… ധമ്മാനുസാരീ ഹോതി. തമേനം തേ ദേവാ ഏവം ജാനന്തി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ധമ്മാനുസാരീ. അപ്പേവ നാമ അയമായസ്മാ അനുലോമികാനി സേനാസനാനി പടിസേവമാനോ കല്യാണമിത്തേ ഭജമാനോ ഇന്ദ്രിയാനി സമന്നാനയമാനോ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാ’തി. ഏവമ്പി ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, തേസം ദേവാനം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ തിസ്സസ്സ ബ്രഹ്മുനോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവം – ബ്രഹ്മലോകേ അന്തരഹിതോ ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ യാവതകോ അഹോസി തിസ്സേന ബ്രഹ്മുനാ സദ്ധിം കഥാസല്ലാപോ തം സബ്ബം ഭഗവതോ ആരോചേസി.

‘‘ന ഹി പന തേ, മോഗ്ഗല്ലാന, തിസ്സോ ബ്രഹ്മാ സത്തമം അനിമിത്തവിഹാരിം പുഗ്ഗലം ദേസേതി’’. ‘‘ഏതസ്സ, ഭഗവാ, കാലോ; ഏതസ്സ, സുഗത, കാലോ! യം ഭഗവാ സത്തമം അനിമിത്തവിഹാരിം പുഗ്ഗലം ദേസേയ്യ. ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, മോഗ്ഗല്ലാന, സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഇധ, മോഗ്ഗല്ലാന, ഭിക്ഖു സബ്ബനിമിത്താനം അമനസികാരാ അനിമിത്തം ചേതോസമാധിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തമേനം തേ ദേവാ ഏവം ജാനന്തി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ സബ്ബനിമിത്താനം അമനസികാരാ അനിമിത്തം ചേതോസമാധിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അപ്പേവ നാമ അയമായസ്മാ അനുലോമികാനി സേനാസനാനി പടിസേവമാനോ കല്യാണമിത്തേ ഭജമാനോ ഇന്ദ്രിയാനി സമന്നാനയമാനോ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാ’തി. ഏവം ഖോ, മോഗ്ഗല്ലാന, തേസം ദേവാനം ഞാണം ഹോതി – ‘സഉപാദിസേസേ വാ സഉപാദിസേസോതി, അനുപാദിസേസേ വാ അനുപാദിസേസോ’’’തി. തതിയം.