൧൦. നന്ദമാതാസുത്തം

൫൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ ആയസ്മാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ദക്ഖിണാഗിരിസ്മിം ചാരികം ചരന്തി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം. തേന ഖോ പന സമയേന വേളുകണ്ഡകീ [വേളുകണ്ഡകീ (സ്യാ.) അ. നി. ൬.൩൭; ൨.൧൩൪; സം. നി. ൨.൧൭൩ പസ്സിതബ്ബം] നന്ദമാതാ ഉപാസികാ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠായ പാരായനം [ചൂളനി. പാരായനവഗ്ഗ, വത്ഥുഗാഥാ] സരേന ഭാസതി.

തേന ഖോ പന സമയേന വേസ്സവണോ മഹാരാജാ ഉത്തരായ ദിസായ ദക്ഖിണം ദിസം ഗച്ഛതി കേനചിദേവ കരണീയേന. അസ്സോസി ഖോ വേസ്സവണോ മഹാരാജാ നന്ദമാതായ ഉപാസികായ പാരായനം സരേന ഭാസന്തിയാ, സുത്വാ കഥാപരിയോസാനം ആഗമയമാനോ അട്ഠാസി.

അഥ ഖോ നന്ദമാതാ ഉപാസികാ പാരായനം സരേന ഭാസിത്വാ തുണ്ഹീ അഹോസി. അഥ ഖോ വേസ്സവണോ മഹാരാജാ നന്ദമാതായ ഉപാസികായ കഥാപരിയോസാനം വിദിത്വാ അബ്ഭാനുമോദി – ‘‘സാധു ഭഗിനി, സാധു ഭഗിനീ’’തി! ‘‘കോ പനേസോ, ഭദ്രമുഖാ’’തി? ‘‘അഹം തേ, ഭഗിനി, ഭാതാ വേസ്സവണോ, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘സാധു, ഭദ്രമുഖ, തേന ഹി യോ മേ അയം ധമ്മപരിയായോ ഭണിതോ ഇദം തേ ഹോതു ആതിഥേയ്യ’’ന്തി. ‘‘സാധു, ഭഗിനി, ഏതഞ്ചേവ മേ ഹോതു ആതിഥേയ്യം. സ്വേവ [സ്വേ ച (സീ.)] സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അകതപാതരാസോ വേളുകണ്ഡകം ആഗമിസ്സതി, തഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിവിസിത്വാ മമ ദക്ഖിണം ആദിസേയ്യാസി. ഏതഞ്ചേവ [ഏവഞ്ച (സീ. സ്യാ.), ഏതഞ്ച (?)] മേ ഭവിസ്സതി ആതിഥേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ നന്ദമാതാ ഉപാസികാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന സകേ നിവേസനേ പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദാപേസി. അഥ ഖോ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അകതപാതരാസോ യേന വേളുകണ്ഡകോ തദവസരി. അഥ ഖോ നന്ദമാതാ ഉപാസികാ അഞ്ഞതരം പുരിസം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ കാലം ആരോചേഹി – ‘കാലോ, ഭന്തേ, അയ്യായ നന്ദമാതുയാ നിവേസനേ നിട്ഠിതം ഭത്ത’’’ന്തി. ‘‘ഏവം, അയ്യേ’’തി ഖോ സോ പുരിസോ നന്ദമാതായ ഉപാസികായ പടിസ്സുത്വാ ആരാമം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ കാലം ആരോചേസി – ‘‘കാലോ, ഭന്തേ, അയ്യായ നന്ദമാതുയാ നിവേസനേ നിട്ഠിതം ഭത്ത’’ന്തി. അഥ ഖോ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന നന്ദമാതായ ഉപാസികായ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ നന്ദമാതാ ഉപാസികാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേസി സമ്പവാരേസി.

അഥ ഖോ നന്ദമാതാ ഉപാസികാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ നന്ദമാതരം ഉപാസികം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച – ‘‘കോ പന തേ, നന്ദമാതേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ അബ്ഭാഗമനം ആരോചേസീ’’തി?

‘‘ഇധാഹം, ഭന്തേ, രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠായ പാരായനം സരേന ഭാസിത്വാ തുണ്ഹീ അഹോസിം. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, വേസ്സവണോ മഹാരാജാ മമ കഥാപരിയോസാനം വിദിത്വാ അബ്ഭാനുമോദി – ‘സാധു, ഭഗിനി, സാധു, ഭഗിനീ’തി! ‘കോ പനേസോ, ഭദ്രമുഖാ’തി? ‘അഹം തേ, ഭഗിനി, ഭാതാ വേസ്സവണോ, മഹാരാജാ’തി. ‘സാധു, ഭദ്രമുഖ, തേന ഹി യോ മേ അയം ധമ്മപരിയായോ ഭണിതോ ഇദം തേ ഹോതു ആതിഥേയ്യ’ന്തി. ‘സാധു, ഭഗിനി, ഏതഞ്ചേവ മേ ഹോതു ആതിഥേയ്യം. സ്വേവ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അകതപാതരാസോ വേളുകണ്ഡകം ആഗമിസ്സതി, തഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിവിസിത്വാ മമ ദക്ഖിണം ആദിസേയ്യാസി. ഏതഞ്ചേവ [ഏതഞ്ച (സീ.), ഏവഞ്ച (സ്യാ.)] മേ ഭവിസ്സതി ആതിഥേയ്യ’ന്തി. യദിദം [യമിദം (മ. നി. ൧.൩൬൩)], ഭന്തേ, ദാനേ [പുഞ്ഞം ഹി തം (സീ.), പുഞ്ഞം പുഞ്ഞമഹിതം (സ്യാ.), പുഞ്ഞം വാ പുഞ്ഞമഹം വാ (പീ.), പുഞ്ഞം വാ പുഞ്ഞമഹീ വാ (ക.)] പുഞ്ഞഞ്ച പുഞ്ഞമഹീ ച തം [പുഞ്ഞം ഹി തം (സീ.), പുഞ്ഞം പുഞ്ഞമഹിതം (സ്യാ.), പുഞ്ഞം വാ പുഞ്ഞമഹം വാ (പീ.), പുഞ്ഞം വാ പുഞ്ഞമഹീ വാ (ക.)] വേസ്സവണസ്സ മഹാരാജസ്സ സുഖായ ഹോതൂ’’തി.

‘‘അച്ഛരിയം, നന്ദമാതേ, അബ്ഭുതം, നന്ദമാതേ! യത്ര ഹി നാമ വേസ്സവണേന മഹാരാജേന ഏവംമഹിദ്ധികേന ഏവംമഹേസക്ഖേന ദേവപുത്തേന സമ്മുഖാ സല്ലപിസ്സസീ’’തി.

‘‘ന ഖോ മേ, ഭന്തേ, ഏസേവ അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. അത്ഥി മേ അഞ്ഞോപി അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. ഇധ മേ, ഭന്തേ, നന്ദോ നാമ ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ. തം രാജാനോ കിസ്മിഞ്ചിദേവ പകരണേ ഓകസ്സ പസയ്ഹ ജീവിതാ വോരോപേസും. തസ്മിം ഖോ പനാഹം, ഭന്തേ, ദാരകേ ഗഹിതേ വാ ഗയ്ഹമാനേ വാ വധേ വാ വജ്ഝമാനേ വാ ഹതേ വാ ഹഞ്ഞമാനേ വാ നാഭിജാനാമി ചിത്തസ്സ അഞ്ഞഥത്ത’’ന്തി. ‘‘അച്ഛരിയം, നന്ദമാതേ, അബ്ഭുതം നന്ദമാതേ! യത്ര ഹി നാമ ചിത്തുപ്പാദമ്പി [ചിത്തുപ്പാദമത്തമ്പി (സ്യാ.)] പരിസോധേസ്സസീ’’തി.

‘‘ന ഖോ മേ, ഭന്തേ, ഏസേവ അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. അത്ഥി മേ അഞ്ഞോപി അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. ഇധ മേ, ഭന്തേ, സാമികോ കാലങ്കതോ അഞ്ഞതരം യക്ഖയോനിം ഉപപന്നോ. സോ മേ തേനേവ പുരിമേന അത്തഭാവേന ഉദ്ദസ്സേസി. ന ഖോ പനാഹം, ഭന്തേ, അഭിജാനാമി തതോനിദാനം ചിത്തസ്സ അഞ്ഞഥത്ത’’ന്തി. ‘‘അച്ഛരിയം, നന്ദമാതേ, അബ്ഭുതം, നന്ദമാതേ! യത്ര ഹി നാമ ചിത്തുപ്പാദമ്പി പരിസോധേസ്സസീ’’തി.

‘‘ന ഖോ മേ, ഭന്തേ, ഏസേവ അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. അത്ഥി മേ അഞ്ഞോപി അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. യതോഹം, ഭന്തേ, സാമികസ്സ ദഹരസ്സേവ ദഹരാ ആനീതാ നാഭിജാനാമി സാമികം മനസാപി അതിചരിതാ [അതിചരിതും (സ്യാ.), അതിചാരിത്തം (ക.)], കുതോ പന കായേനാ’’തി! ‘‘അച്ഛരിയം, നന്ദമാതേ, അബ്ഭുതം, നന്ദമാതേ! യത്ര ഹി നാമ ചിത്തുപ്പാദമ്പി പരിസോധേസ്സസീ’’തി.

‘‘ന ഖോ മേ, ഭന്തേ, ഏസേവ അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. അത്ഥി മേ അഞ്ഞോപി അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. യദാഹം, ഭന്തേ, ഉപാസികാ പടിദേസിതാ നാഭിജാനാമി കിഞ്ചി സിക്ഖാപദം സഞ്ചിച്ച വീതിക്കമിതാ’’തി. ‘‘അച്ഛരിയം, നന്ദമാതേ, അബ്ഭുതം, നന്ദമാതേ’’തി!

‘‘ന ഖോ മേ, ഭന്തേ, ഏസേവ അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. അത്ഥി മേ അഞ്ഞോപി അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. ഇധാഹം, ഭന്തേ, യാവദേവ [യാവദേവ (സീ. സ്യാ.) സം. നി. ൨.൧൫൨ പാളി ച അട്ഠകഥാടീകാ ച പസ്സിതബ്ബാ] ആകങ്ഖാമി വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി. പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖികാ ച വിഹരാമി സതാ ച സമ്പജാനാ സുഖഞ്ച കായേ പടിസംവേദേമി, യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി. സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമീ’’തി. ‘‘അച്ഛരിയം, നന്ദമാതേ, അബ്ഭുതം, നന്ദമാതേ’’തി!

‘‘ന ഖോ മേ, ഭന്തേ, ഏസേവ അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. അത്ഥി മേ അഞ്ഞോപി അച്ഛരിയോ അബ്ഭുതോ ധമ്മോ. യാനിമാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ദേസിതാനി പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി നാഹം തേസം കിഞ്ചി അത്തനി അപ്പഹീനം സമനുപസ്സാമീ’’തി. ‘‘അച്ഛരിയം, നന്ദമാതേ, അബ്ഭുതം, നന്ദമാതേ’’തി!

അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ നന്ദമാതരം ഉപാസികം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമീതി. ദസമം.

മഹായഞ്ഞവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.