൯. നിബ്ബേധികസുത്തം

൬൩. ‘‘നിബ്ബേധികപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മപരിയായം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമോ ച സോ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബേധികപരിയായോ ധമ്മപരിയായോ? കാമാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ, കാമാനം നിദാനസമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ, കാമാനം വേമത്തതാ വേദിതബ്ബാ, കാമാനം വിപാകോ വേദിതബ്ബോ, കാമനിരോധോ [കാമാനം നിരോധോ (ക.) ഏവം വേദനാനിരോധോ-ഇച്ചാദീസുപി] വേദിതബ്ബോ, കാമനിരോധഗാമിനീ [കാമാനം നിരോധഗാമിനീ (ക.) ഏവം വേദനാനിരോധഗാമിനീ-ഇച്ചാദീസുപി] പടിപദാ വേദിതബ്ബാ.

‘‘വേദനാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ, വേദനാനം നിദാനസമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ, വേദനാനം വേമത്തതാ വേദിതബ്ബാ, വേദനാനം വിപാകോ വേദിതബ്ബോ, വേദനാനിരോധോ വേദിതബ്ബോ, വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാ.

‘‘സഞ്ഞാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ, സഞ്ഞാനം നിദാനസമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ, സഞ്ഞാനം വേമത്തതാ വേദിതബ്ബാ, സഞ്ഞാനം വിപാകോ വേദിതബ്ബോ, സഞ്ഞാനിരോധോ വേദിതബ്ബോ, സഞ്ഞാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാ.

‘‘ആസവാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ, ആസവാനം നിദാനസമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ, ആസവാനം വേമത്തതാ വേദിതബ്ബാ, ആസവാനം വിപാകോ വേദിതബ്ബോ, ആസവനിരോധോ വേദിതബ്ബോ, ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാ.

‘‘കമ്മം, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബം, കമ്മാനം നിദാനസമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ, കമ്മാനം വേമത്തതാ വേദിതബ്ബാ, കമ്മാനം വിപാകോ വേദിതബ്ബോ, കമ്മനിരോധോ വേദിതബ്ബോ, കമ്മനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാ.

‘‘‘കാമാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ, കാമാനം നിദാനസമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ, കാമാനം വേമത്തതാ വേദിതബ്ബാ, കാമാനം വിപാകോ വേദിതബ്ബോ, കാമനിരോധോ വേദിതബ്ബോ, കാമനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാ’തി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം [മ. നി. ൧.൧൬൬; സം. നി. ൪.൨൬൮]? പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, കാമഗുണാ – ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ, സോതവിഞ്ഞേയ്യാ സദ്ദാ… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ ഗന്ധാ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. അപി ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നേതേ കാമാ കാമഗുണാ നാമേതേ [തേ കാമഗുണാ നാമ നേതേ കാമാ (ക.)] അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി –

[കഥാ. ൫൧൪] ‘‘സങ്കപ്പരാഗോ പുരിസസ്സ കാമോ,

നേതേ [ന തേ (സ്യാ.)] കാമാ യാനി ചിത്രാനി ലോകേ;

സങ്കപ്പരാഗോ പുരിസസ്സ കാമോ,

തിട്ഠന്തി ചിത്രാനി തഥേവ ലോകേ;

അഥേത്ഥ ധീരാ വിനയന്തി ഛന്ദ’’ന്തി.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമാനം നിദാനസമ്ഭവോ? ഫസ്സോ, ഭിക്ഖവേ, കാമാനം നിദാനസമ്ഭവോ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമാനം വേമത്തതാ? അഞ്ഞോ, ഭിക്ഖവേ, കാമോ രൂപേസു, അഞ്ഞോ കാമോ സദ്ദേസു, അഞ്ഞോ കാമോ ഗന്ധേസു, അഞ്ഞോ കാമോ രസേസു, അഞ്ഞോ കാമോ ഫോട്ഠബ്ബേസു. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കാമാനം വേമത്തതാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമാനം വിപാകോ? യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കാമയമാനോ തജ്ജം തജ്ജം അത്തഭാവം അഭിനിബ്ബത്തേതി പുഞ്ഞഭാഗിയം വാ അപുഞ്ഞഭാഗിയം വാ, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കാമാനം വിപാകോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമനിരോധോ? ഫസ്സനിരോധോ [ഫസ്സനിരോധാ (സ്യാ.)], ഭിക്ഖവേ, കാമനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ കാമനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവാചാ, സമ്മാകമ്മന്തോ, സമ്മാആജീവോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ [യതോ ച ഖോ (ബഹൂസു)], ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം കാമേ പജാനാതി, ഏവം കാമാനം നിദാനസമ്ഭവം പജാനാതി, ഏവം കാമാനം വേമത്തതം പജാനാതി, ഏവം കാമാനം വിപാകം പജാനാതി, ഏവം കാമനിരോധം പജാനാതി, ഏവം കാമനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ ഇമം നിബ്ബേധികം ബ്രഹ്മചരിയം പജാനാതി കാമനിരോധം. കാമാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ…പേ… കാമനിരോധഗാമിനീ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി] പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി, ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘വേദനാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ…പേ… വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ – സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദനാനം നിദാനസമ്ഭവോ? ഫസ്സോ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാനം നിദാനസമ്ഭവോ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദനാനം വേമത്തതാ? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, സാമിസാ സുഖാ വേദനാ, അത്ഥി നിരാമിസാ സുഖാ വേദനാ, അത്ഥി സാമിസാ ദുക്ഖാ വേദനാ, അത്ഥി നിരാമിസാ ദുക്ഖാ വേദനാ, അത്ഥി സാമിസാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ, അത്ഥി നിരാമിസാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വേദനാനം വേമത്തതാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദനാനം വിപാകോ? യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, വേദിയമാനോ [വേദയമാനോ (സ്യാ. കം.) അ. നി. ൪.൨൩൩] തജ്ജം തജ്ജം അത്തഭാവം അഭിനിബ്ബത്തേതി പുഞ്ഞഭാഗിയം വാ അപുഞ്ഞഭാഗിയം വാ, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വേദനാനം വിപാകോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദനാനിരോധോ? ഫസ്സനിരോധോ [ഫസ്സനിരോധാ (സ്യാ. കം. ക.)], ഭിക്ഖവേ, വേദനാനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം വേദനം പജാനാതി, ഏവം വേദനാനം നിദാനസമ്ഭവം പജാനാതി, ഏവം വേദനാനം വേമത്തതം പജാനാതി, ഏവം വേദനാനം വിപാകം പജാനാതി, ഏവം വേദനാനിരോധം പജാനാതി, ഏവം വേദനാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി. സോ ഇമം നിബ്ബേധികം ബ്രഹ്മചരിയം പജാനാതി വേദനാനിരോധം. വേദനാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ…പേ… വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി, ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘സഞ്ഞാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ…പേ… സഞ്ഞാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഛയിമാ, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാ – രൂപസഞ്ഞാ, സദ്ദസഞ്ഞാ, ഗന്ധസഞ്ഞാ, രസസഞ്ഞാ, ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാനം നിദാനസമ്ഭവോ? ഫസ്സോ, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാനം നിദാനസമ്ഭവോ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാനം വേമത്തതാ? അഞ്ഞാ, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാ രൂപേസു, അഞ്ഞാ സഞ്ഞാ സദ്ദേസു [അഞ്ഞാ ഭിക്ഖവേ രൂപേസു സഞ്ഞാ അഞ്ഞാ സദ്ദേസു സഞ്ഞാ (ക.) ഏവം സേസേസുപി], അഞ്ഞാ സഞ്ഞാ ഗന്ധേസു, അഞ്ഞാ സഞ്ഞാ രസേസു, അഞ്ഞാ സഞ്ഞാ ഫോട്ഠബ്ബേസു, അഞ്ഞാ സഞ്ഞാ ധമ്മേസു. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാനം വേമത്തതാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാനം വിപാകോ? വോഹാരവേപക്കം [വോഹാരവേപക്കാഹം (സ്യാ. പീ.), വോഹാരപക്കാഹം (സീ.)], ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞം [സഞ്ഞാ (സ്യാ. പീ.)] വദാമി. യഥാ യഥാ നം സഞ്ജാനാതി തഥാ തഥാ വോഹരതി, ഏവം സഞ്ഞീ അഹോസിന്തി [അഹോസീതി (ക.)]. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാനം വിപാകോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാനിരോധോ? ഫസ്സനിരോധോ, [ഫസ്സനിരോധാ (സ്യാ. ക.)] ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സഞ്ഞാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം സഞ്ഞം പജാനാതി, ഏവം സഞ്ഞാനം നിദാനസമ്ഭവം പജാനാതി, ഏവം സഞ്ഞാനം വേമത്തതം പജാനാതി, ഏവം സഞ്ഞാനം വിപാകം പജാനാതി, ഏവം സഞ്ഞാനിരോധം പജാനാതി, ഏവം സഞ്ഞാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ ഇമം നിബ്ബേധികം ബ്രഹ്മചരിയം പജാനാതി സഞ്ഞാനിരോധം. സഞ്ഞാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ…പേ… സഞ്ഞാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി. ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘ആസവാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ…പേ… ആസവനിരോധഗാമിനീ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി] പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, അവിജ്ജാസവോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാനം നിദാനസമ്ഭവോ? അവിജ്ജാ, ഭിക്ഖവേ, ആസവാനം നിദാനസമ്ഭവോ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാനം വേമത്തതാ? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ നിരയഗമനീയാ [നിരയഗാമിനിയാ (സീ. ക.)], അത്ഥി ആസവാ തിരച്ഛാനയോനിഗമനീയാ, അത്ഥി ആസവാ പേത്തിവിസയഗമനീയാ, അത്ഥി ആസവാ മനുസ്സലോകഗമനീയാ, അത്ഥി ആസവാ ദേവലോകഗമനീയാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാനം വേമത്തതാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാനം വിപാകോ? യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജാഗതോ തജ്ജം തജ്ജം അത്തഭാവം അഭിനിബ്ബത്തേതി പുഞ്ഞഭാഗിയം വാ അപുഞ്ഞഭാഗിയം വാ, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാനം വിപാകോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവനിരോധോ? അവിജ്ജാനിരോധോ, ഭിക്ഖവേ, ആസവനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ആസവനിരോധഗാമിനീ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി] പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം ആസവേ പജാനാതി, ഏവം ആസവാനം നിദാനസമ്ഭവം പജാനാതി, ഏവം ആസവാനം വേമത്തതം പജാനാതി, ഏവം ആസവാനം വിപാകം പജാനാതി, ഏവം ആസവാനം നിരോധം പജാനാതി, ഏവം ആസവാനം നിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ ഇമം നിബ്ബേധികം ബ്രഹ്മചരിയം പജാനാതി ആസവനിരോധം. ആസവാ, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബാ…പേ… ആസവനിരോധഗാമിനീ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി] പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി. ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘കമ്മം, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബം…പേ… കമ്മനിരോധഗാമിനീ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി] പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി, ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം. കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? [കഥാ. ൫൩൯] ചേതനാഹം, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം വദാമി. ചേതയിത്വാ കമ്മം കരോതി – കായേന വാചായ മനസാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനം നിദാനസമ്ഭവോ? ഫസ്സോ, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനം നിദാനസമ്ഭവോ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനം വേമത്തതാ? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം നിരയവേദനീയം, അത്ഥി കമ്മം തിരച്ഛാനയോനിവേദനീയം, അത്ഥി കമ്മം പേത്തിവിസയവേദനീയം, അത്ഥി കമ്മം മനുസ്സലോകവേദനീയം, അത്ഥി കമ്മം ദേവലോകവേദനീയം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനം വേമത്തതാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനം വിപാകോ? തിവിധാഹം [ഇമാഹം (ക.)], ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനം വിപാകം വദാമി – ദിട്ഠേവ [ദിട്ഠേ വാ (സീ.)] ധമ്മേ, ഉപപജ്ജേ വാ [ഉപപജ്ജം വാ (ക. സീ., അ. നി. ൧൦.൨൧൭), ഉപപജ്ജ വാ (?), മ. നി. ൩.൩൦൩ പാളിയാ തദത്ഥവണ്ണനായ ച സംസദ്ദേതബ്ബം], അപരേ വാ പരിയായേ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനം വിപാകോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മനിരോധോ? ഫസ്സനിരോധോ, [ഫസ്സനിരോധാ (ക. സീ. സ്യാ. ക.)] ഭിക്ഖവേ, കമ്മനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ കമ്മനിരോധഗാമിനീ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി] പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം കമ്മം പജാനാതി, ഏവം കമ്മാനം നിദാനസമ്ഭവം പജാനാതി, ഏവം കമ്മാനം വേമത്തതം പജാനാതി, ഏവം കമ്മാനം വിപാകം പജാനാതി, ഏവം കമ്മനിരോധം പജാനാതി, ഏവം കമ്മനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ ഇമം നിബ്ബേധികം ബ്രഹ്മചരിയം പജാനാതി കമ്മനിരോധം. കമ്മം, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബം…പേ… കമ്മനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി, ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘ദുക്ഖം, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബം, ദുക്ഖസ്സ നിദാനസമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ, ദുക്ഖസ്സ വേമത്തതാ വേദിതബ്ബാ, ദുക്ഖസ്സ വിപാകോ വേദിതബ്ബോ, ദുക്ഖനിരോധോ വേദിതബ്ബോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി. ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ജാതിപി ദുക്ഖാ, ജരാപി ദുക്ഖാ, ബ്യാധിപി ദുക്ഖോ [ബ്യാധിപി ദുക്ഖാ (സ്യാ. പീ. ക.)], മരണമ്പി ദുക്ഖം, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാപി ദുക്ഖാ, യമ്പിച്ഛം ന ലഭതി തമ്പി ദുക്ഖം, സംഖിത്തേന പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ [പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാപി (ക.)] ദുക്ഖാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ നിദാനസമ്ഭവോ? തണ്ഹാ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ നിദാനസമ്ഭവോ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ വേമത്തതാ? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം അധിമത്തം, അത്ഥി പരിത്തം, അത്ഥി ദന്ധവിരാഗി, അത്ഥി ഖിപ്പവിരാഗി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ വേമത്തതാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ വിപാകോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ യേന ദുക്ഖേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ [പരിയാദിണ്ണചിത്തോ (ക.)] സോചതി കിലമതി പരിദേവതി, ഉരത്താളിം കന്ദതി, സമ്മോഹം ആപജ്ജതി, യേന വാ പന ദുക്ഖേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ ബഹിദ്ധാ പരിയേട്ഠിം ആപജ്ജതി – ‘കോ [സോ ന (ക.)] ഏകപദം ദ്വിപദം ജാനാതി [പജാനാതി (ക.)] ഇമസ്സ ദുക്ഖസ്സ നിരോധായാ’തി? സമ്മോഹവേപക്കം വാഹം, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം വദാമി പരിയേട്ഠിവേപക്കം വാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ വിപാകോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖനിരോധോ? തണ്ഹാനിരോധോ, [തണ്ഹാനിരോധാ (ക. സീ. സ്യാ. ക.)] ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ദുക്ഖസ്സ നിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം ദുക്ഖം പജാനാതി, ഏവം ദുക്ഖസ്സ നിദാനസമ്ഭവം പജാനാതി, ഏവം ദുക്ഖസ്സ വേമത്തതം പജാനാതി, ഏവം ദുക്ഖസ്സ വിപാകം പജാനാതി, ഏവം ദുക്ഖനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ ഇമം നിബ്ബേധികം ബ്രഹ്മചരിയം പജാനാതി ദുക്ഖനിരോധം. ദുക്ഖം, ഭിക്ഖവേ, വേദിതബ്ബം, ദുക്ഖസ്സ നിദാനസമ്ഭവോ വേദിതബ്ബോ, ദുക്ഖസ്സ വേമത്തതാ വേദിതബ്ബാ, ദുക്ഖസ്സ വിപാകോ വേദിതബ്ബോ, ദുക്ഖനിരോധോ വേദിതബ്ബോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ വേദിതബ്ബാതി. ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘അയം ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബേധികപരിയായോ ധമ്മപരിയായോ’’തി. നവമം.