൪. കാരണപാലീസുത്തം

൧൯൪. ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. തേന ഖോ പന സമയേന കാരണപാലീ [കരണപാലീ (ക.)] ബ്രാഹ്മണോ ലിച്ഛവീനം കമ്മന്തം കാരേതി. അദ്ദസാ ഖോ കാരണപാലീ ബ്രാഹ്മണോ പിങ്ഗിയാനിം ബ്രാഹ്മണം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം; ദിസ്വാ പിങ്ഗിയാനിം ബ്രാഹ്മണം ഏതദവോച –

‘‘ഹന്ദ, കുതോ നു ഭവം പിങ്ഗിയാനീ ആഗച്ഛതി ദിവാ ദിവസ്സാ’’തി? ‘‘ഇതോഹം [ഇധാഹം (സ്യാ. കം.), ഇതോ ഹി ഖോ അഹം (മ. നി. ൧.൨൮൮)], ഭോ, ആഗച്ഛാമി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സന്തികാ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞതി ഭവം, പിങ്ഗിയാനീ, സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയം? പണ്ഡിതോ മഞ്ഞേ’’തി? ‘‘കോ ചാഹം, ഭോ, കോ ച സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയം ജാനിസ്സാമി! സോപി നൂനസ്സ താദിസോവ യോ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയം ജാനേയ്യാ’’തി! ‘‘ഉളാരായ ഖലു ഭവം, പിങ്ഗിയാനീ, സമണം ഗോതമം പസംസായ പസംസതീ’’തി. ‘‘കോ ചാഹം, ഭോ, കോ ച സമണം ഗോതമം പസംസിസ്സാമി! പസത്ഥപ്പസത്ഥോവ [പസട്ഠപസട്ഠോ ച (സ്യാ. കം. ക.)] സോ ഭവം ഗോതമോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി. ‘‘കിം പന ഭവം, പിങ്ഗിയാനീ, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ സമണേ ഗോതമേ ഏവം അഭിപ്പസന്നോ’’തി?

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭോ, പുരിസോ അഗ്ഗരസപരിതിത്തോ ന അഞ്ഞേസം ഹീനാനം രസാനം പിഹേതി; ഏവമേവം ഖോ, ഭോ, യതോ യതോ തസ്സ ഭോതോ ഗോതമസ്സ ധമ്മം സുണാതി – യദി സുത്തസോ, യദി ഗേയ്യസോ, യദി വേയ്യാകരണസോ, യദി അബ്ഭുതധമ്മസോ – തതോ തതോ ന അഞ്ഞേസം പുഥുസമണബ്രാഹ്മണപ്പവാദാനം പിഹേതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭോ, പുരിസോ ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യപരേതോ മധുപിണ്ഡികം അധിഗച്ഛേയ്യ. സോ യതോ യതോ സായേഥ, ലഭതേവ [സായേയ്യ, ലഭേഥേവ (മ. നി. ൧.൨൦൫)] സാദുരസം അസേചനകം; ഏവമേവം ഖോ, ഭോ, യതോ യതോ തസ്സ ഭോതോ ഗോതമസ്സ ധമ്മം സുണാതി – യദി സുത്തസോ, യദി ഗേയ്യസോ, യദി വേയ്യാകരണസോ, യദി അബ്ഭുതധമ്മസോ – തതോ തതോ ലഭതേവ അത്തമനതം, ലഭതി ചേതസോ പസാദം.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭോ, പുരിസോ ചന്ദനഘടികം അധിഗച്ഛേയ്യ – ഹരിചന്ദനസ്സ വാ ലോഹിതചന്ദനസ്സ വാ. സോ യതോ യതോ ഘായേഥ – യദി മൂലതോ, യദി മജ്ഝതോ, യദി അഗ്ഗതോ – അധിഗച്ഛതേവ [അധിഗച്ഛേഥേവ (?)] സുരഭിഗന്ധം അസേചനകം; ഏവമേവം ഖോ, ഭോ, യതോ യതോ തസ്സ ഭോതോ ഗോതമസ്സ ധമ്മം സുണാതി – യദി സുത്തസോ, യദി ഗേയ്യസോ, യദി വേയ്യാകരണസോ, യദി അബ്ഭുതധമ്മസോ – തതോ തതോ അധിഗച്ഛതി പാമോജ്ജം അധിഗച്ഛതി സോമനസ്സം.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭോ, പുരിസോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. തസ്സ കുസലോ ഭിസക്കോ ഠാനസോ ആബാധം നീഹരേയ്യ; ഏവമേവം ഖോ, ഭോ, യതോ യതോ തസ്സ ഭോതോ ഗോതമസ്സ ധമ്മം സുണാതി – യദി സുത്തസോ, യദി ഗേയ്യസോ, യദി വേയ്യാകരണസോ, യദി അബ്ഭുതധമ്മസോ – തതോ തതോ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭോ, പോക്ഖരണീ അച്ഛോദകാ സാതോദകാ സീതോദകാ സേതകാ സുപതിത്ഥാ രമണീയാ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഘമ്മാഭിതത്തോ ഘമ്മപരേതോ കിലന്തോ തസിതോ പിപാസിതോ. സോ തം പോക്ഖരണിം ഓഗാഹേത്വാ ന്ഹാത്വാ ച പിവിത്വാ ച സബ്ബദരഥകിലമഥപരിളാഹം പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യ. ഏവമേവം ഖോ, ഭോ, യതോ യതോ തസ്സ ഭോതോ ഗോതമസ്സ ധമ്മം സുണാതി – യദി സുത്തസോ, യദി ഗേയ്യസോ, യദി വേയ്യാകരണസോ, യദി അബ്ഭുതധമ്മസോ – തതോ തതോ സബ്ബദരഥകിലമഥപരിളാഹാ പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ കാരണപാലീ ബ്രാഹ്മണോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ദക്ഖിണം ജാണുമണ്ഡലം പഥവിയം നിഹന്ത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ തിക്ഖത്തും ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ;

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ;

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സാ’’തി.

‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ പിങ്ഗിയാനി, അഭിക്കന്തം, ഭോ പിങ്ഗിയാനി! സേയ്യഥാപി, ഭോ പിങ്ഗിയാനി, നിക്കുജ്ജിതം [നികുജ്ജിതം (ക.)] വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി; ഏവമേവം ഭോതാ പിങ്ഗിയാനിനാ അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം, ഭോ പിങ്ഗിയാനി, തം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം ഭവം പിങ്ഗിയാനീ ധാരേതു, അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. ചതുത്ഥം.