(൧൩) ൩. ഗിലാനവഗ്ഗോ

൧. ഗിലാനസുത്തം

൧൨൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഗിലാനസാലാ തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ദുബ്ബലം ഗിലാനകം; ദിസ്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

‘‘യം കിഞ്ചി [യം കിഞ്ചി (സ്യാ. കം.)], ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും ദുബ്ബലം [ഭിക്ഖവേ ദുബ്ബലം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഗിലാനകം പഞ്ച ധമ്മാ ന വിജഹന്തി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ‘നചിരസ്സേവ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതീ’’’തി.

‘‘കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അസുഭാനുപസ്സീ കായേ വിഹരതി, ആഹാരേ പടികൂലസഞ്ഞീ, സബ്ബലോകേ അനഭിരതസഞ്ഞീ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി], സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സീ, മരണസഞ്ഞാ ഖോ പനസ്സ അജ്ഝത്തം സൂപട്ഠിതാ ഹോതി. യം കിഞ്ചി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും ദുബ്ബലം ഗിലാനകം ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ ന വിജഹന്തി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ‘നചിരസ്സേവ ആസവാനം ഖയാ…പേ… സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതീ’’’തി. പഠമം.

൨. സതിസൂപട്ഠിതസുത്തം

൧൨൨. ‘‘യോ ഹി കോചി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വാ ഭിക്ഖുനീ വാ പഞ്ച ധമ്മേ ഭാവേതി പഞ്ച ധമ്മേ ബഹുലീകരോതി, തസ്സ ദ്വിന്നം ഫലാനം അഞ്ഞതരം ഫലം പാടികങ്ഖം – ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞാ, സതി വാ ഉപാദിസേസേ അനാഗാമിതാ.

‘‘കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അജ്ഝത്തഞ്ഞേവ സതി സൂപട്ഠിതാ ഹോതി ധമ്മാനം ഉദയത്ഥഗാമിനിയാ പഞ്ഞായ, അസുഭാനുപസ്സീ കായേ വിഹരതി, ആഹാരേ പടികൂലസഞ്ഞീ, സബ്ബലോകേ അനഭിരതസഞ്ഞീ, സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സീ. യോ ഹി കോചി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വാ ഭിക്ഖുനീ വാ ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ ഭാവേതി ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ ബഹുലീകരോതി, തസ്സ ദ്വിന്നം ഫലാനം അഞ്ഞതരം ഫലം പാടികങ്ഖം – ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞാ, സതി വാ ഉപാദിസേസേ അനാഗാമിതാ’’തി. ദുതിയം.

൩. പഠമഉപട്ഠാകസുത്തം

൧൨൩. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനോ ദൂപട്ഠാകോ [ദുപട്ഠാകോ (സ്യാ. കം. പീ. ക.) മഹാവ. ൩൬൬] ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസപ്പായകാരീ ഹോതി, സപ്പായേ മത്തം ന ജാനാതി, ഭേസജ്ജം നപ്പടിസേവിതാ ഹോതി, അത്ഥകാമസ്സ ഗിലാനുപട്ഠാകസ്സ ന യഥാഭൂതം ആബാധം ആവികത്താ ഹോതി അഭിക്കമന്തം വാ അഭിക്കമതീതി പടിക്കമന്തം വാ പടിക്കമതീതി ഠിതം വാ ഠിതോതി, ഉപ്പന്നാനം സാരീരികാനം വേദനാനം ദുക്ഖാനം തിബ്ബാനം [തിപ്പാനം (സീ.) മഹാവ. ൩൬൬] ഖരാനം കടുകാനം അസാതാനം അമനാപാനം പാണഹരാനം അനധിവാസകജാതികോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനോ ദൂപട്ഠാകോ ഹോതി.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനോ സൂപട്ഠാകോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സപ്പായകാരീ ഹോതി, സപ്പായേ മത്തം ജാനാതി, ഭേസജ്ജം പടിസേവിതാ ഹോതി, അത്ഥകാമസ്സ ഗിലാനുപട്ഠാകസ്സ യഥാഭൂതം ആബാധം ആവികത്താ ഹോതി അഭിക്കമന്തം വാ അഭിക്കമതീതി പടിക്കമന്തം വാ പടിക്കമതീതി ഠിതം വാ ഠിതോതി, ഉപ്പന്നാനം സാരീരികാനം വേദനാനം ദുക്ഖാനം തിബ്ബാനം ഖരാനം കടുകാനം അസാതാനം അമനാപാനം പാണഹരാനം അധിവാസകജാതികോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനോ സൂപട്ഠാകോ ഹോതീ’’തി. തതിയം.

൪. ദുതിയഉപട്ഠാകസുത്തം

൧൨൪. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനുപട്ഠാകോ നാലം ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? നപ്പടിബലോ ഹോതി ഭേസജ്ജം സംവിധാതും; സപ്പായാസപ്പായം ന ജാനാതി, അസപ്പായം ഉപനാമേതി, സപ്പായം അപനാമേതി; ആമിസന്തരോ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതി, നോ മേത്തചിത്തോ; ജേഗുച്ഛീ ഹോതി ഉച്ചാരം വാ പസ്സാവം വാ വന്തം വാ ഖേളം വാ നീഹരിതും; നപ്പടിബലോ ഹോതി ഗിലാനം കാലേന കാലം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതും സമാദപേതും [സമാദാപേതും (?) മഹാവ. ൩൬൬] സമുത്തേജേതും സമ്പഹംസേതും. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനുപട്ഠാകോ നാലം ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനുപട്ഠാകോ അലം ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പടിബലോ ഹോതി ഭേസജ്ജം സംവിധാതും; സപ്പായാസപ്പായം ജാനാതി, അസപ്പായം അപനാമേതി, സപ്പായം ഉപനാമേതി; മേത്തചിത്തോ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതി, നോ ആമിസന്തരോ; അജേഗുച്ഛീ ഹോതി ഉച്ചാരം വാ പസ്സാവം വാ വന്തം വാ ഖേളം വാ നീഹരിതും; പടിബലോ ഹോതി ഗിലാനം കാലേന കാലം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതും സമാദപേതും സമുത്തേജേതും സമ്പഹംസേതും. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനുപട്ഠാകോ അലം ഗിലാനം ഉപട്ഠാതു’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമഅനായുസ്സാസുത്തം

൧൨൫. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അനായുസ്സാ. കതമേ പഞ്ച? അസപ്പായകാരീ ഹോതി, സപ്പായേ മത്തം ന ജാനാതി, അപരിണതഭോജീ ച ഹോതി, അകാലചാരീ ച ഹോതി, അബ്രഹ്മചാരീ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ അനായുസ്സാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ആയുസ്സാ. കതമേ പഞ്ച? സപ്പായകാരീ ഹോതി, സപ്പായേ മത്തം ജാനാതി, പരിണതഭോജീ ച ഹോതി, കാലചാരീ ച ഹോതി, ബ്രഹ്മചാരീ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ ആയുസ്സാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയഅനായുസ്സാസുത്തം

൧൨൬. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അനായുസ്സാ. കതമേ പഞ്ച? അസപ്പായകാരീ ഹോതി, സപ്പായേ മത്തം ന ജാനാതി, അപരിണതഭോജീ ച ഹോതി, ദുസ്സീലോ ച, പാപമിത്തോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ അനായുസ്സാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ആയുസ്സാ. കതമേ പഞ്ച? സപ്പായകാരീ ഹോതി, സപ്പായേ മത്തം ജാനാതി, പരിണതഭോജീ ച ഹോതി, സീലവാ ച, കല്യാണമിത്തോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ ആയുസ്സാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. വപകാസസുത്തം

൧൨൭. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു നാലം സങ്ഘമ്ഹാ വപകാസിതും [വി + അപ + കാസിതും = വപകാസിതും]. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അസന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന ചീവരേന, അസന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന പിണ്ഡപാതേന, അസന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന സേനാസനേന, അസന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന, കാമസങ്കപ്പബഹുലോ ച വിഹരതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു നാലം സങ്ഘമ്ഹാ വപകാസിതും.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അലം സങ്ഘമ്ഹാ വപകാസിതും. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന ചീവരേന, സന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന പിണ്ഡപാതേന, സന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന സേനാസനേന, സന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന, നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പബഹുലോ [ന കാമസങ്കപ്പബഹുലോ (ക.)] ച വിഹരതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അലം സങ്ഘമ്ഹാ വപകാസിതു’’ന്തി. സത്തമം.

൮. സമണസുഖസുത്തം

൧൨൮. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സമണദുക്ഖാനി. കതമാനി പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അസന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന ചീവരേന, അസന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന പിണ്ഡപാതേന, അസന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന സേനാസനേന, അസന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന, അനഭിരതോ ച ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച സമണദുക്ഖാനി.

‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സമണസുഖാനി. കതമാനി പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന ചീവരേന, സന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന പിണ്ഡപാതേന, സന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന സേനാസനേന, സന്തുട്ഠോ ഹോതി ഇതരീതരേന ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന, അഭിരതോ ച ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച സമണസുഖാനീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പരികുപ്പസുത്തം

൧൨൯. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആപായികാ നേരയികാ പരികുപ്പാ അതേകിച്ഛാ. കതമേ പഞ്ച? മാതാ [മാതരം (ക.)] ജീവിതാ വോരോപിതാ ഹോതി, പിതാ [പിതരം (ക.)] ജീവിതാ വോരോപിതോ [വോരോപിതാ (ക.)] ഹോതി, അരഹം [അരഹന്തം (ക.), അരഹാ (സ്യാ.)] ജീവിതാ വോരോപിതോ ഹോതി, തഥാഗതസ്സ ദുട്ഠേന ചിത്തേന ലോഹിതം ഉപ്പാദിതം ഹോതി, സങ്ഘോ ഭിന്നോ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആപായികാ നേരയികാ പരികുപ്പാ അതേകിച്ഛാ’’തി. നവമം.

൧൦. ബ്യസനസുത്തം

൧൩൦. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബ്യസനാനി. കതമാനി പഞ്ച? ഞാതിബ്യസനം, ഭോഗബ്യസനം, രോഗബ്യസനം, സീലബ്യസനം, ദിട്ഠിബ്യസനം. ന, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഞാതിബ്യസനഹേതു വാ ഭോഗബ്യസനഹേതു വാ രോഗബ്യസനഹേതു വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി. സീലബ്യസനഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ദിട്ഠിബ്യസനഹേതു വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ബ്യസനാനി.

‘‘പഞ്ചിമാ, ഭിക്ഖവേ, സമ്പദാ. കതമാ പഞ്ച? ഞാതിസമ്പദാ, ഭോഗസമ്പദാ, ആരോഗ്യസമ്പദാ, സീലസമ്പദാ, ദിട്ഠിസമ്പദാ. ന, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഞാതിസമ്പദാഹേതു വാ ഭോഗസമ്പദാഹേതു വാ ആരോഗ്യസമ്പദാഹേതു വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി. സീലസമ്പദാഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ദിട്ഠിസമ്പദാഹേതു വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച സമ്പദാ’’തി. ദസമം.

ഗിലാനവഗ്ഗോ തതിയോ.