൩. ഇട്ഠസുത്തം

൪൩. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘പഞ്ചിമേ, ഗഹപതി, ധമ്മാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം. കതമേ പഞ്ച? ആയു, ഗഹപതി, ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം; വണ്ണോ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം; സുഖം ഇട്ഠം കന്തം മനാപം ദുല്ലഭം ലോകസ്മിം; യസോ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം; സഗ്ഗാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം. ഇമേ ഖോ, ഗഹപതി, പഞ്ച ധമ്മാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഗഹപതി, പഞ്ചന്നം ധമ്മാനം ഇട്ഠാനം കന്താനം മനാപാനം ദുല്ലഭാനം ലോകസ്മിം ന ആയാചനഹേതു വാ പത്ഥനാഹേതു വാ [ന പത്ഥനാഹേതു വാ (സ്യാ. കം. പീ.)] പടിലാഭം വദാമി. ഇമേസം ഖോ, ഗഹപതി, പഞ്ചന്നം ധമ്മാനം ഇട്ഠാനം കന്താനം മനാപാനം ദുല്ലഭാനം ലോകസ്മിം ആയാചനഹേതു വാ പത്ഥനാഹേതു വാ പടിലാഭോ അഭവിസ്സ, കോ ഇധ കേന ഹായേഥ?

‘‘ന ഖോ, ഗഹപതി, അരഹതി അരിയസാവകോ ആയുകാമോ ആയും ആയാചിതും വാ അഭിനന്ദിതും വാ ആയുസ്സ വാപി ഹേതു. ആയുകാമേന, ഗഹപതി, അരിയസാവകേന ആയുസംവത്തനികാ പടിപദാ പടിപജ്ജിതബ്ബാ. ആയുസംവത്തനികാ ഹിസ്സ പടിപദാ പടിപന്നാ ആയുപടിലാഭായ സംവത്തതി. സോ ലാഭീ ഹോതി ആയുസ്സ ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ.

‘‘ന ഖോ, ഗഹപതി, അരഹതി അരിയസാവകോ വണ്ണകാമോ വണ്ണം ആയാചിതും വാ അഭിനന്ദിതും വാ വണ്ണസ്സ വാപി ഹേതു. വണ്ണകാമേന, ഗഹപതി, അരിയസാവകേന വണ്ണസംവത്തനികാ പടിപദാ പടിപജ്ജിതബ്ബാ. വണ്ണസംവത്തനികാ ഹിസ്സ പടിപദാ പടിപന്നാ വണ്ണപടിലാഭായ സംവത്തതി. സോ ലാഭീ ഹോതി വണ്ണസ്സ ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ.

‘‘ന ഖോ, ഗഹപതി, അരഹതി അരിയസാവകോ സുഖകാമോ സുഖം ആയാചിതും വാ അഭിനന്ദിതും വാ സുഖസ്സ വാപി ഹേതു. സുഖകാമേന, ഗഹപതി, അരിയസാവകേന സുഖസംവത്തനികാ പടിപദാ പടിപജ്ജിതബ്ബാ. സുഖസംവത്തനികാ ഹിസ്സ പടിപദാ പടിപന്നാ സുഖപടിലാഭായ സംവത്തതി. സോ ലാഭീ ഹോതി സുഖസ്സ ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ.

‘‘ന ഖോ, ഗഹപതി, അരഹതി അരിയസാവകോ യസകാമോ യസം ആയാചിതും വാ അഭിനന്ദിതും വാ യസസ്സ വാപി ഹേതു. യസകാമേന, ഗഹപതി, അരിയസാവകേന യസസംവത്തനികാ പടിപദാ പടിപജ്ജിതബ്ബാ. യസസംവത്തനികാ ഹിസ്സ പടിപദാ പടിപന്നാ യസപടിലാഭായ സംവത്തതി. സോ ലാഭീ ഹോതി യസസ്സ ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ.

‘‘ന ഖോ, ഗഹപതി, അരഹതി അരിയസാവകോ സഗ്ഗകാമോ സഗ്ഗം ആയാചിതും വാ അഭിനന്ദിതും വാ സഗ്ഗാനം വാപി ഹേതു. സഗ്ഗകാമേന, ഗഹപതി, അരിയസാവകേന സഗ്ഗസംവത്തനികാ പടിപദാ പടിപജ്ജിതബ്ബാ. സഗ്ഗസംവത്തനികാ ഹിസ്സ പടിപദാ പടിപന്നാ സഗ്ഗപടിലാഭായ സംവത്തതി. സോ ലാഭീ ഹോതി സഗ്ഗാന’’ന്തി.

‘‘ആയും വണ്ണം യസം കിത്തിം, സഗ്ഗം ഉച്ചാകുലീനതം;

രതിയോ പത്ഥയാനേന [പത്ഥയമാനേന (ക.)], ഉളാരാ അപരാപരാ.

‘‘അപ്പമാദം പസംസന്തി, പുഞ്ഞകിരിയാസു പണ്ഡിതാ;

‘‘അപ്പമത്തോ ഉഭോ അത്ഥേ, അധിഗണ്ഹാതി പണ്ഡിതോ.

‘‘ദിട്ഠേ ധമ്മേ ച [ദിട്ഠേവ ധമ്മേ (സീ.)] യോ അത്ഥോ, യോ ചത്ഥോ സമ്പരായികോ;

അത്ഥാഭിസമയാ ധീരോ, പണ്ഡിതോതി പവുച്ചതീ’’തി. തതിയം;