(൨൫) ൫. ആപത്തിഭയവഗ്ഗോ

൧. സങ്ഘഭേദകസുത്തം

൨൪൩. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘അപി നു തം, ആനന്ദ, അധികരണം വൂപസന്ത’’ന്തി? ‘‘കുതോ തം, ഭന്തേ, അധികരണം വൂപസമിസ്സതി [വൂപസമ്മിസ്സതി (?)]! ആയസ്മതോ, ഭന്തേ, അനുരുദ്ധസ്സ ബാഹിയോ നാമ സദ്ധിവിഹാരികോ കേവലകപ്പം സങ്ഘഭേദായ ഠിതോ. തത്രായസ്മാ അനുരുദ്ധോ ന ഏകവാചികമ്പി ഭണിതബ്ബം മഞ്ഞതീ’’തി.

‘‘കദാ പനാനന്ദ, അനുരുദ്ധോ സങ്ഘമജ്ഝേ അധികരണേസു [അധികരണേസു തേസു (ക.)] വോയുഞ്ജതി! നനു, ആനന്ദ, യാനി കാനിചി അധികരണാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, സബ്ബാനി താനി തുമ്ഹേ ചേവ വൂപസമേഥ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ ച.

‘‘ചത്താരോമേ, ആനന്ദ, അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനോ പാപഭിക്ഖു സങ്ഘഭേദേന നന്ദതി. കതമേ ചത്താരോ? ഇധാനന്ദ, പാപഭിക്ഖു ദുസ്സീലോ ഹോതി പാപധമ്മോ അസുചി സങ്കസ്സരസമാചാരോ പടിച്ഛന്നകമ്മന്തോ അസ്സമണോ സമണപടിഞ്ഞോ അബ്രഹ്മചാരീ ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞോ അന്തോപൂതി അവസ്സുതോ കസമ്ബുജാതോ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘സചേ ഖോ മം ഭിക്ഖൂ ജാനിസ്സന്തി – ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ അസുചി സങ്കസ്സരസമാചാരോ പടിച്ഛന്നകമ്മന്തോ അസ്സമണോ സമണപടിഞ്ഞോ അബ്രഹ്മചാരീ ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞോ അന്തോപൂതി അവസ്സുതോ കസമ്ബുജാതോതി, സമഗ്ഗാ മം സന്താ നാസേസ്സന്തി; വഗ്ഗാ പന മം ന നാസേസ്സന്തീ’തി. ഇദം, ആനന്ദ, പഠമം അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ പാപഭിക്ഖു സങ്ഘഭേദേന നന്ദതി.

‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, പാപഭിക്ഖു മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘സചേ ഖോ മം ഭിക്ഖൂ ജാനിസ്സന്തി – മിച്ഛാദിട്ഠികോ അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോതി, സമഗ്ഗാ മം സന്താ നാസേസ്സന്തി; വഗ്ഗാ പന മം ന നാസേസ്സന്തീ’തി. ഇദം, ആനന്ദ, ദുതിയം അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ പാപഭിക്ഖു സങ്ഘഭേദേന നന്ദതി.

‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, പാപഭിക്ഖു മിച്ഛാആജീവോ ഹോതി, മിച്ഛാആജീവേന ജീവികം [ജീവിതം (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] കപ്പേതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘സചേ ഖോ മം ഭിക്ഖൂ ജാനിസ്സന്തി – മിച്ഛാആജീവോ മിച്ഛാആജീവേന ജീവികം കപ്പേതീതി, സമഗ്ഗാ മം സന്താ നാസേസ്സന്തി; വഗ്ഗാ പന മം ന നാസേസ്സന്തീ’തി. ഇദം, ആനന്ദ, തതിയം അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ പാപഭിക്ഖു സങ്ഘഭേദേന നന്ദതി.

‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, പാപഭിക്ഖു ലാഭകാമോ ഹോതി സക്കാരകാമോ അനവഞ്ഞത്തികാമോ. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘സചേ ഖോ മം ഭിക്ഖൂ ജാനിസ്സന്തി – ലാഭകാമോ സക്കാരകാമോ അനവഞ്ഞത്തികാമോതി, സമഗ്ഗാ മം സന്താ ന സക്കരിസ്സന്തി ന ഗരും കരിസ്സന്തി ന മാനേസ്സന്തി ന പൂജേസ്സന്തി; വഗ്ഗാ പന മം സക്കരിസ്സന്തി ഗരും കരിസ്സന്തി മാനേസ്സന്തി പൂജേസ്സന്തീ’തി. ഇദം, ആനന്ദ, ചതുത്ഥം അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ പാപഭിക്ഖു സങ്ഘഭേദേന നന്ദതി. ഇമേ ഖോ, ആനന്ദ, ചത്താരോ അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനോ പാപഭിക്ഖു സങ്ഘഭേദേന നന്ദതീ’’തി. പഠമം.

൨. ആപത്തിഭയസുത്തം

൨൪൪. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ആപത്തിഭയാനി. കതമാനി ചത്താരി? സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ചോരം ആഗുചാരിം ഗഹേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സേയ്യും – ‘അയം തേ, ദേവ, ചോരോ ആഗുചാരീ. ഇമസ്സ ദേവോ ദണ്ഡം പണേതൂ’തി. തമേനം രാജാ ഏവം വദേയ്യ – ‘ഗച്ഛഥ, ഭോ, ഇമം പുരിസം ദള്ഹായ രജ്ജുയാ പച്ഛാബാഹം ഗാള്ഹബന്ധനം ബന്ധിത്വാ ഖുരമുണ്ഡം കരിത്വാ ഖരസ്സരേന പണവേന രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം പരിനേത്വാ ദക്ഖിണേന ദ്വാരേന നിക്ഖാമേത്വാ ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിന്ദഥാ’തി. തമേനം രഞ്ഞോ പുരിസാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ പച്ഛാബാഹം ഗാള്ഹബന്ധനം ബന്ധിത്വാ ഖുരമുണ്ഡം കരിത്വാ ഖരസ്സരേന പണവേന രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം പരിനേത്വാ ദക്ഖിണേന ദ്വാരേന നിക്ഖാമേത്വാ ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിന്ദേയ്യും. തത്രഞ്ഞതരസ്സ ഥലട്ഠസ്സ പുരിസസ്സ ഏവമസ്സ – ‘പാപകം വത, ഭോ, അയം പുരിസോ കമ്മം അകാസി ഗാരയ്ഹം സീസച്ഛേജ്ജം. യത്ര ഹി നാമ രഞ്ഞോ പുരിസാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ പച്ഛാബാഹം ഗാള്ഹബന്ധനം ബന്ധിത്വാ ഖുരമുണ്ഡം കരിത്വാ ഖരസ്സരേന പണവേന രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം പരിനേത്വാ ദക്ഖിണേന ദ്വാരേന നിക്ഖാമേത്വാ ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിന്ദിസ്സന്തി! സോ വതസ്സാഹം [സോ വതസ്സായം (സീ.)] ഏവരൂപം പാപകമ്മം [പാപം കമ്മം (സീ. പീ.)] ന കരേയ്യം [ന കരേയ്യ (സീ.) ദീ. നി. ൧.൧൮൩ പാളിയാ തദട്ഠകഥായ ച സംസന്ദേതബ്ബം] ഗാരയ്ഹം സീസച്ഛേജ്ജ’ന്തി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ ഏവം തിബ്ബാ ഭയസഞ്ഞാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതി പാരാജികേസു ധമ്മേസു. തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – അനാപന്നോ വാ പാരാജികം ധമ്മം ന ആപജ്ജിസ്സതി, ആപന്നോ വാ പാരാജികം ധമ്മം യഥാധമ്മം പടികരിസ്സതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ കാളവത്ഥം [കാളകം വത്ഥം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പരിധായ കേസേ പകിരിത്വാ മുസലം ഖന്ധേ ആരോപേത്വാ മഹാജനകായം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം, ഭന്തേ, പാപകമ്മം അകാസിം ഗാരയ്ഹം മോസല്ലം, യേന മേ ആയസ്മന്തോ അത്തമനാ ഹോന്തി തം കരോമീ’തി. തത്രഞ്ഞതരസ്സ ഥലട്ഠസ്സ പുരിസസ്സ ഏവമസ്സ – ‘പാപകം വത, ഭോ, അയം പുരിസോ കമ്മം അകാസി ഗാരയ്ഹം മോസല്ലം. യത്ര ഹി നാമ കാളവത്ഥം പരിധായ കേസേ പകിരിത്വാ മുസലം ഖന്ധേ ആരോപേത്വാ മഹാജനകായം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വക്ഖതി – ‘അഹം, ഭന്തേ, പാപകമ്മം അകാസിം ഗാരയ്ഹം മോസല്ലം, യേന മേ ആയസ്മന്തോ അത്തമനാ ഹോന്തി തം കരോമീതി. സോ വതസ്സാഹം ഏവരൂപം പാപകമ്മം ന കരേയ്യം ഗാരയ്ഹം മോസല്ല’ന്തി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ ഏവം തിബ്ബാ ഭയസഞ്ഞാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതി സങ്ഘാദിസേസേസു ധമ്മേസു, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – അനാപന്നോ വാ സങ്ഘാദിസേസം ധമ്മം ന ആപജ്ജിസ്സതി, ആപന്നോ വാ സങ്ഘാദിസേസം ധമ്മം യഥാധമ്മം പടികരിസ്സതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ കാളവത്ഥം പരിധായ കേസേ പകിരിത്വാ ഭസ്മപുടം [അസ്സപുടം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഖന്ധേ ആരോപേത്വാ മഹാജനകായം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം, ഭന്തേ, പാപകമ്മം അകാസിം ഗാരയ്ഹം ഭസ്മപുടം. യേന മേ ആയസ്മന്തോ അത്തമനാ ഹോന്തി തം കരോമീ’തി. തത്രഞ്ഞതരസ്സ ഥലട്ഠസ്സ പുരിസസ്സ ഏവമസ്സ – ‘പാപകം വത, ഭോ, അയം പുരിസോ കമ്മം അകാസി ഗാരയ്ഹം ഭസ്മപുടം. യത്ര ഹി നാമ കാളവത്ഥം പരിധായ കേസേ പകിരിത്വാ ഭസ്മപുടം ഖന്ധേ ആരോപേത്വാ മഹാജനകായം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വക്ഖതി – അഹം, ഭന്തേ, പാപകമ്മം അകാസിം ഗാരയ്ഹം ഭസ്മപുടം; യേന മേ ആയസ്മന്തോ അത്തമനാ ഹോന്തി തം കരോമീതി. സോ വതസ്സാഹം ഏവരൂപം പാപകമ്മം ന കരേയ്യം ഗാരയ്ഹം ഭസ്മപുട’ന്തി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ ഏവം തിബ്ബാ ഭയസഞ്ഞാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതി പാചിത്തിയേസു ധമ്മേസു, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – അനാപന്നോ വാ പാചിത്തിയം ധമ്മം ന ആപജ്ജിസ്സതി, ആപന്നോ വാ പാചിത്തിയം ധമ്മം യഥാധമ്മം പടികരിസ്സതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ കാളവത്ഥം പരിധായ കേസേ പകിരിത്വാ മഹാജനകായം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം, ഭന്തേ, പാപകമ്മം അകാസിം ഗാരയ്ഹം ഉപവജ്ജം. യേന മേ ആയസ്മന്തോ അത്തമനാ ഹോന്തി തം കരോമീ’തി. തത്രഞ്ഞതരസ്സ ഥലട്ഠസ്സ പുരിസസ്സ ഏവമസ്സ – ‘പാപകം വത, ഭോ, അയം പുരിസോ കമ്മം അകാസി ഗാരയ്ഹം ഉപവജ്ജം. യത്ര ഹി നാമ കാളവത്ഥം പരിധായ കേസേ പകിരിത്വാ മഹാജനകായം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വക്ഖതി – അഹം, ഭന്തേ, പാപകമ്മം അകാസിം ഗാരയ്ഹം ഉപവജ്ജം; യേന മേ ആയസ്മന്തോ അത്തമനാ ഹോന്തി തം കരോമീതി. സോ വതസ്സാഹം ഏവരൂപം പാപകമ്മം ന കരേയ്യം ഗാരയ്ഹം ഉപവജ്ജ’ന്തി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ ഏവം തിബ്ബാ ഭയസഞ്ഞാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതി പാടിദേസനീയേസു ധമ്മേസു, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – അനാപന്നോ വാ പാടിദേസനീയം ധമ്മം ന ആപജ്ജിസ്സതി, ആപന്നോ വാ പാടിദേസനീയം ധമ്മം യഥാധമ്മം പടികരിസ്സതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി ആപത്തിഭയാനീ’’തി. ദുതിയം.

൩. സിക്ഖാനിസംസസുത്തം

൨൪൫. ‘‘സിക്ഖാനിസംസമിദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി പഞ്ഞുത്തരം വിമുത്തിസാരം സതാധിപതേയ്യം. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാനിസംസം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മയാ സാവകാനം ആഭിസമാചാരികാ സിക്ഖാ പഞ്ഞത്താ അപ്പസന്നാനം പസാദായ പസന്നാനം ഭിയ്യോഭാവായ. യഥാ യഥാ, ഭിക്ഖവേ, മയാ സാവകാനം ആഭിസമാചാരികാ സിക്ഖാ പഞ്ഞത്താ അപ്പസന്നാനം പസാദായ പസന്നാനം ഭിയ്യോഭാവായ തഥാ തഥാ സോ തസ്സാ സിക്ഖായ അഖണ്ഡകാരീ ഹോതി അച്ഛിദ്ദകാരീ അസബലകാരീ അകമ്മാസകാരീ, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, മയാ സാവകാനം ആദിബ്രഹ്മചരിയികാ സിക്ഖാ പഞ്ഞത്താ സബ്ബസോ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ. യഥാ യഥാ, ഭിക്ഖവേ, മയാ സാവകാനം ആദിബ്രഹ്മചരിയികാ സിക്ഖാ പഞ്ഞത്താ സബ്ബസോ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ തഥാ തഥാ സോ തസ്സാ സിക്ഖായ അഖണ്ഡകാരീ ഹോതി അച്ഛിദ്ദകാരീ അസബലകാരീ അകമ്മാസകാരീ, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാനിസംസം ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞുത്തരം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മയാ സാവകാനം ധമ്മാ ദേസിതാ സബ്ബസോ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ. യഥാ യഥാ, ഭിക്ഖവേ, മയാ സാവകാനം ധമ്മാ ദേസിതാ സബ്ബസോ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ തഥാ തഥാസ്സ തേ ധമ്മാ പഞ്ഞായ സമവേക്ഖിതാ ഹോന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞുത്തരം ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വിമുത്തിസാരം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മയാ സാവകാനം ധമ്മാ ദേസിതാ സബ്ബസോ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ. യഥാ യഥാ, ഭിക്ഖവേ, മയാ സാവകാനം ധമ്മാ ദേസിതാ സബ്ബസോ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ തഥാ തഥാസ്സ തേ ധമ്മാ വിമുത്തിയാ ഫുസിതാ ഹോന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, വിമുത്തിസാരം ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സതാധിപതേയ്യം ഹോതി? ‘ഇതി അപരിപൂരം വാ ആഭിസമാചാരികം സിക്ഖം പരിപൂരേസ്സാമി, പരിപൂരം വാ ആഭിസമാചാരികം സിക്ഖം തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമീ’തി – അജ്ഝത്തംയേവ സതി സൂപട്ഠിതാ ഹോതി. ‘ഇതി അപരിപൂരം വാ ആദിബ്രഹ്മചരിയികം സിക്ഖം പരിപൂരേസ്സാമി, പരിപൂരം വാ ആദിബ്രഹ്മചരിയികം സിക്ഖം തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമീ’തി – അജ്ഝത്തംയേവ സതി സൂപട്ഠിതാ ഹോതി. ‘ഇതി അസമവേക്ഖിതം വാ ധമ്മം പഞ്ഞായ സമവേക്ഖിസ്സാമി, സമവേക്ഖിതം വാ ധമ്മം തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമീ’തി – അജ്ഝത്തംയേവ സതി സൂപട്ഠിതാ ഹോതി. ‘ഇതി അഫുസിതം വാ ധമ്മം വിമുത്തിയാ ഫുസിസ്സാമി, ഫുസിതം വാ ധമ്മം തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമീ’തി – അജ്ഝത്തംയേവ സതി സൂപട്ഠിതാ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതാധിപതേയ്യം ഹോതി. ‘സിക്ഖാനിസംസമിദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി പഞ്ഞുത്തരം വിമുത്തിസാരം സതാധിപതേയ്യ’ന്തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്ത’’ന്തി. തതിയം.

൪. സേയ്യാസുത്തം

൨൪൬. ‘‘ചതസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, സേയ്യാ. കതമാ ചതസ്സോ? പേതസേയ്യാ, കാമഭോഗിസേയ്യാ, സീഹസേയ്യാ, തഥാഗതസേയ്യാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, പേതസേയ്യാ? യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, പേതാ ഉത്താനാ സേന്തി; അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പേതസേയ്യാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമഭോഗിസേയ്യാ? യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, കാമഭോഗീ വാമേന പസ്സേന സേന്തി; അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കാമഭോഗിസേയ്യാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സീഹസേയ്യാ? സീഹോ, ഭിക്ഖവേ, മിഗരാജാ ദക്ഖിണേന പസ്സേന സേയ്യം കപ്പേതി, പാദേ പാദം അച്ചാധായ, അന്തരസത്ഥിമ്ഹി നങ്ഗുട്ഠം അനുപക്ഖിപിത്വാ. സോ പടിബുജ്ഝിത്വാ പുരിമം കായം അബ്ഭുന്നാമേത്വാ പച്ഛിമം കായം അനുവിലോകേതി. സചേ, ഭിക്ഖവേ, സീഹോ മിഗരാജാ കിഞ്ചി പസ്സതി കായസ്സ വിക്ഖിത്തം വാ വിസടം വാ, തേന, ഭിക്ഖവേ, സീഹോ മിഗരാജാ അനത്തമനോ ഹോതി. സചേ പന, ഭിക്ഖവേ, സീഹോ മിഗരാജാ ന കിഞ്ചി പസ്സതി കായസ്സ വിക്ഖിത്തം വാ വിസടം വാ, തേന, ഭിക്ഖവേ, സീഹോ മിഗരാജാ അത്തമനോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സീഹസേയ്യാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതസേയ്യാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതസേയ്യാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതസ്സോ സേയ്യാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ഥൂപാരഹസുത്തം

൨൪൭. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ഥൂപാരഹാ. കതമേ ചത്താരോ? തഥാഗതോ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഥൂപാരഹോ, പച്ചേകബുദ്ധോ ഥൂപാരഹോ, തഥാഗതസാവകോ ഥൂപാരഹോ, രാജാ ചക്കവത്തീ ഥൂപാരഹോ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ഥൂപാരഹാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. പഞ്ഞാവുദ്ധിസുത്തം

൨൪൮. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ പഞ്ഞാവുദ്ധിയാ സംവത്തന്തി. കതമേ ചത്താരോ? സപ്പുരിസസംസേവോ, സദ്ധമ്മസവനം, യോനിസോമനസികാരോ, ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപത്തി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ധമ്മാ പഞ്ഞാവുദ്ധിയാ സംവത്തന്തീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ബഹുകാരസുത്തം

൨൪൯. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ മനുസ്സഭൂതസ്സ ബഹുകാരാ ഹോന്തി. കതമേ ചത്താരോ? സപ്പുരിസസംസേവോ, സദ്ധമ്മസവനം, യോനിസോമനസികാരോ, ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപത്തി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ധമ്മാ മനുസ്സഭൂതസ്സ ബഹുകാരാ ഹോന്തീ’’തി. സത്തമം.

൮. പഠമവോഹാരസുത്തം

൨൫൦. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, അനരിയവോഹാരാ. കതമേ ചത്താരോ? അദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദിതാ, അസുതേ സുതവാദിതാ, അമുതേ മുതവാദിതാ, അവിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദിതാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ അനരിയവോഹാരാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ദുതിയവോഹാരസുത്തം

൨൫൧. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, അരിയവോഹാരാ. കതമേ ചത്താരോ? അദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദിതാ, അസുതേ അസുതവാദിതാ, അമുതേ അമുതവാദിതാ, അവിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദിതാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ അരിയവോഹാരാ’’തി. നവമം.

൧൦. തതിയവോഹാരസുത്തം

൨൫൨. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, അനരിയവോഹാരാ. കതമേ ചത്താരോ? ദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദിതാ, സുതേ അസുതവാദിതാ, മുതേ അമുതവാദിതാ, വിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദിതാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ അനരിയവോഹാരാ’’തി. ദസമം.

൧൧. ചതുത്ഥവോഹാരസുത്തം

൨൫൩. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, അരിയവോഹാരാ. കതമേ ചത്താരോ? ദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദിതാ, സുതേ സുതവാദിതാ, മുതേ മുതവാദിതാ, വിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദിതാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ അരിയവോഹാരാ’’തി. ഏകാദസമം.

ആപത്തിഭയവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.