൫. പഞ്ചമപണ്ണാസകം

(൨൧) ൧. സപ്പുരിസവഗ്ഗോ

൧. സിക്ഖാപദസുത്തം

൨൦൧. ‘‘അസപ്പുരിസഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരഞ്ച; സപ്പുരിസഞ്ച, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരഞ്ച. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതീ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച അദിന്നാദായീ ഹോതി, പരഞ്ച അദിന്നാദാനേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, പരഞ്ച കാമേസുമിച്ഛാചാരേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മുസാവാദീ ഹോതി, പരഞ്ച മുസാവാദേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ഹോതി, പരഞ്ച സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനേ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച അദിന്നാദാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച മുസാവാദാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ’’തി [പു. പ. ൧൩൫]. പഠമം.

൨. അസ്സദ്ധസുത്തം

൨൦൨. ‘‘അസപ്പുരിസഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരഞ്ച; സപ്പുരിസഞ്ച, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരഞ്ച. തം സുണാഥ…പേ….

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അസ്സദ്ധോ ഹോതി, അഹിരികോ ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ഹോതി, അപ്പസ്സുതോ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, മുട്ഠസ്സതി ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച അസ്സദ്ധോ ഹോതി, പരഞ്ച അസ്സദ്ധിയേ [അസദ്ധായ (ക.)] സമാദപേതി; അത്തനാ ച അഹിരികോ ഹോതി, പരഞ്ച അഹിരികതായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച അനോത്തപ്പീ ഹോതി, പരഞ്ച അനോത്തപ്പേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച അപ്പസ്സുതോ ഹോതി, പരഞ്ച അപ്പസ്സുതേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച കുസീതോ ഹോതി, പരഞ്ച കോസജ്ജേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മുട്ഠസ്സതി ഹോതി, പരഞ്ച മുട്ഠസ്സച്ചേ [മുട്ഠസച്ചേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സമാദപേതി; അത്തനാ ച ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി, പരഞ്ച ദുപ്പഞ്ഞതായ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സദ്ധോ ഹോതി, ഹിരിമാ ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ഹോതി, ബഹുസ്സുതോ ഹോതി, ആരദ്ധവീരിയോ ഹോതി, സതിമാ ഹോതി, പഞ്ഞവാ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച സദ്ധാസമ്പന്നോ ഹോതി, പരഞ്ച സദ്ധാസമ്പദായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച ഹിരിമാ ഹോതി, പരഞ്ച ഹിരിമതായ [ഹിരിസമ്പദായ (ക.)] സമാദപേതി; അത്തനാ ച ഓത്തപ്പീ ഹോതി, പരഞ്ച ഓത്തപ്പേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച ബഹുസ്സുതോ ഹോതി, പരഞ്ച ബാഹുസച്ചേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച ആരദ്ധവീരിയോ ഹോതി, പരഞ്ച വീരിയാരമ്ഭേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച ഉപട്ഠിതസ്സതി ഹോതി, പരഞ്ച സതിഉപട്ഠാനേ [സതിപട്ഠാനേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സമാദപേതി; അത്തനാ ച പഞ്ഞാസമ്പന്നോ ഹോതി, പരഞ്ച പഞ്ഞാസമ്പദായ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ’’തി. ദുതിയം.

൩. സത്തകമ്മസുത്തം

൨൦൩. ‘‘അസപ്പുരിസഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരഞ്ച; സപ്പുരിസഞ്ച, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരഞ്ച. തം സുണാഥ…പേ….

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി, പിസുണവാചോ ഹോതി, ഫരുസവാചോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതീ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച അദിന്നാദായീ ഹോതി, പരഞ്ച അദിന്നാദാനേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, പരഞ്ച കാമേസുമിച്ഛാചാരേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മുസാവാദീ ഹോതി, പരഞ്ച മുസാവാദേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച പിസുണവാചോ ഹോതി, പരഞ്ച പിസുണായ വാചായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച ഫരുസവാചോ ഹോതി, പരഞ്ച ഫരുസായ വാചായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്ഫപ്പലാപേ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ, ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ? ഇധ ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച അദിന്നാദാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച മുസാവാദാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച പിസുണായ വാചായ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച ഫരുസായ വാചായ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ’’തി. തതിയം.

൪. ദസകമ്മസുത്തം

൨൦൪. ‘‘അസപ്പുരിസഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരഞ്ച; സപ്പുരിസഞ്ച, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരഞ്ച. തം സുണാഥ…പേ….

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി, പിസുണവാചോ ഹോതി, ഫരുസവാചോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി, അഭിജ്ഝാലു ഹോതി, ബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതീ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതേ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച അഭിജ്ഝാലു ഹോതി, പരഞ്ച അഭിജ്ഝായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച ബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, പരഞ്ച ബ്യാപാദേ സമാദപേതി, അത്തനാ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, പരഞ്ച അനഭിജ്ഝായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, പരഞ്ച അബ്യാപാദേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. അട്ഠങ്ഗികസുത്തം

൨൦൫. ‘‘അസപ്പുരിസഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരഞ്ച; സപ്പുരിസഞ്ച, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരഞ്ച. തം സുണാഥ…പേ….

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, മിച്ഛാസങ്കപ്പോ ഹോതി, മിച്ഛാവാചോ ഹോതി, മിച്ഛാകമ്മന്തോ ഹോതി, മിച്ഛാആജീവോ ഹോതി, മിച്ഛാവായാമോ ഹോതി, മിച്ഛാസതി ഹോതി, മിച്ഛാസമാധി ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ? ഇധ ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാസങ്കപ്പോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാസങ്കപ്പേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാവാചോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാവാചായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാകമ്മന്തോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാകമ്മന്തേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാആജീവോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാആജീവേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാവായാമോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാവായാമേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാസതി ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാസതിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാസമാധി ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാസമാധിമ്ഹി സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, സമ്മാസങ്കപ്പോ ഹോതി, സമ്മാവാചോ ഹോതി, സമ്മാകമ്മന്തോ ഹോതി, സമ്മാആജീവോ ഹോതി, സമ്മാവായാമോ ഹോതി, സമ്മാസതി ഹോതി, സമ്മാസമാധി ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാസങ്കപ്പോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാസങ്കപ്പേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാവാചോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാവാചായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാകമ്മന്തോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാകമ്മന്തേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാആജീവോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാആജീവേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാവായാമോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാവായാമേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാസതി ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാസതിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാസമാധി ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാസമാധിമ്ഹി സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദസമഗ്ഗസുത്തം

൨൦൬. ‘‘അസപ്പുരിസഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരഞ്ച; സപ്പുരിസഞ്ച, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരഞ്ച. തം സുണാഥ…പേ….

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി …പേ… മിച്ഛാഞാണീ ഹോതി, മിച്ഛാവിമുത്തി ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച മിച്ഛാഞാണീ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാഞാണേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാവിമുത്തി ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാവിമുത്തിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസപ്പുരിസേന അസപ്പുരിസതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി…പേ… സമ്മാഞാണീ ഹോതി, സമ്മാവിമുത്തി ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച സമ്മാഞാണീ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാഞാണേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാവിമുത്തി ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാവിമുത്തിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സപ്പുരിസേന സപ്പുരിസതരോ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമപാപധമ്മസുത്തം

൨൦൭. ‘‘പാപഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, പാപേന പാപതരഞ്ച; കല്യാണഞ്ച, കല്യാണേന കല്യാണതരഞ്ച. തം സുണാഥ…പേ….

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പാപോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി…പേ… മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പാപോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പാപേന പാപതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതീ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതേ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പാപേന പാപതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണേന കല്യാണതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണേന കല്യാണതരോ’’തി. സത്തമം.

൮. ദുതിയപാപധമ്മസുത്തം

൨൦൮. ‘‘പാപഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, പാപേന പാപതരഞ്ച; കല്യാണഞ്ച, കല്യാണേന കല്യാണതരഞ്ച. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസികരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ഏവം…പേ… ഏതദവോച –

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പാപോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി…പേ… മിച്ഛാഞാണീ ഹോതി, മിച്ഛാവിമുത്തി ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പാപോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പാപേന പാപതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച മിച്ഛാഞാണീ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാഞാണേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാവിമുത്തി ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാവിമുത്തിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പാപേന പാപതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി …പേ… സമ്മാഞാണീ ഹോതി, സമ്മാവിമുത്തി ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണേന കല്യാണതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച സമ്മാഞാണീ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാഞാണേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാവിമുത്തി ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാവിമുത്തിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണേന കല്യാണതരോ’’തി. അട്ഠമം.

൯. തതിയപാപധമ്മസുത്തം

൨൦൯. ‘‘പാപധമ്മഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, പാപധമ്മേന പാപധമ്മതരഞ്ച; കല്യാണധമ്മഞ്ച, കല്യാണധമ്മേന കല്യാണധമ്മതരഞ്ച. തം സുണാഥ…പേ….

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പാപധമ്മോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി…പേ… മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പാപധമ്മോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പാപധമ്മേന പാപധമ്മതരോ? ഇധ ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതീ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതേ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പാപധമ്മേന പാപധമ്മതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണധമ്മോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണധമ്മോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണധമ്മേന കല്യാണധമ്മതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണധമ്മേന കല്യാണധമ്മതരോ’’തി. നവമം.

൧൦. ചതുത്ഥപാപധമ്മസുത്തം

൨൧൦. ‘‘പാപധമ്മഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, പാപധമ്മേന പാപധമ്മതരഞ്ച; കല്യാണധമ്മഞ്ച, കല്യാണധമ്മേന കല്യാണധമ്മതരഞ്ച. തം സുണാഥ…പേ….

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പാപധമ്മോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി…പേ… മിച്ഛാഞാണീ ഹോതി, മിച്ഛാവിമുത്തി ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പാപധമ്മോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പാപധമ്മേന പാപധമ്മതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച മിച്ഛാഞാണീ ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാഞാണേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മിച്ഛാവിമുത്തി ഹോതി, പരഞ്ച മിച്ഛാവിമുത്തിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പാപധമ്മേന പാപധമ്മതരോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണധമ്മോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി…പേ… സമ്മാഞാണീ ഹോതി, സമ്മാവിമുത്തി ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണധമ്മോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണധമ്മേന കല്യാണധമ്മതരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അത്തനാ ച സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാദിട്ഠിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച സമ്മാഞാണീ ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാഞാണേ സമാദപേതി; അത്തനാ ച സമ്മാവിമുത്തി ഹോതി, പരഞ്ച സമ്മാവിമുത്തിയാ സമാദപേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണധമ്മേന കല്യാണധമ്മതരോ’’തി. ദസമം.

സപ്പുരിസവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സിക്ഖാപദഞ്ച അസ്സദ്ധം, സത്തകമ്മം അഥോ ച ദസകമ്മം;

അട്ഠങ്ഗികഞ്ച ദസമഗ്ഗം, ദ്വേ പാപധമ്മാ അപരേ ദ്വേതി.

(൨൨) ൨. പരിസാവഗ്ഗോ

൧. പരിസാസുത്തം

൨൧൧. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പരിസദൂസനാ. കതമേ ചത്താരോ? ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖവേ [ഇധ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു (പീ. ക.)], ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ പരിസദൂസനോ; ഭിക്ഖുനീ, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ പരിസദൂസനാ; ഉപാസകോ, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ പരിസദൂസനോ; ഉപാസികാ, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ പരിസദൂസനാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പരിസദൂസനാ.

‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പരിസസോഭനാ. കതമേ ചത്താരോ? ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, സീലവാ കല്യാണധമ്മോ പരിസസോഭനോ; ഭിക്ഖുനീ, ഭിക്ഖവേ, സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ പരിസസോഭനാ; ഉപാസകോ, ഭിക്ഖവേ, സീലവാ കല്യാണധമ്മോ പരിസസോഭനോ; ഉപാസികാ, ഭിക്ഖവേ, സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ പരിസസോഭനാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പരിസസോഭനാ’’തി. പഠമം.

൨. ദിട്ഠിസുത്തം

൨൧൨. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി ചതൂഹി? കായദുച്ചരിതേന, വചീദുച്ചരിതേന, മനോദുച്ചരിതേന, മിച്ഛാദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി ചതൂഹി? കായസുചരിതേന, വചീസുചരിതേന, മനോസുചരിതേന, സമ്മാദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. ദുതിയം.

൩. അകതഞ്ഞുതാസുത്തം

൨൧൩. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി ചതൂഹി? കായദുച്ചരിതേന, വചീദുച്ചരിതേന, മനോദുച്ചരിതേന, അകതഞ്ഞുതാ അകതവേദിതാ [അകതഞ്ഞുതാഅകതവേദിതായ (സീ.)] – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി ചതൂഹി? കായസുചരിതേന, വചീസുചരിതേന, മനോസുചരിതേന, കതഞ്ഞുതാകതവേദിതാ [കതഞ്ഞുതാകതവേദിതായ (സീ.)] – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. തതിയം.

൪. പാണാതിപാതീസുത്തം

൨൧൪. …പേ… പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി…പേ… പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമമഗ്ഗസുത്തം

൨൧൫. …പേ… മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, മിച്ഛാസങ്കപ്പോ ഹോതി, മിച്ഛാവാചോ ഹോതി, മിച്ഛാകമ്മന്തോ ഹോതി…പേ… സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, സമ്മാസങ്കപ്പോ ഹോതി, സമ്മാവാചോ ഹോതി, സമ്മാകമ്മന്തോ ഹോതി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയമഗ്ഗസുത്തം

൨൧൬. …പേ… മിച്ഛാആജീവോ ഹോതി, മിച്ഛാവായാമോ ഹോതി, മിച്ഛാസതി ഹോതി, മിച്ഛാസമാധി ഹോതി…പേ… സമ്മാആജീവോ ഹോതി, സമ്മാവായാമോ ഹോതി, സമ്മാസതി ഹോതി, സമ്മാസമാധി ഹോതി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമവോഹാരപഥസുത്തം

൨൧൭. …പേ… അദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദീ ഹോതി, അസുതേ സുതവാദീ ഹോതി, അമുതേ മുതവാദീ ഹോതി, അവിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ… അദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദീ ഹോതി, അസുതേ അസുതവാദീ ഹോതി, അമുതേ അമുതവാദീ ഹോതി, അവിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി. സത്തമം.

൮. ദുതിയവോഹാരപഥസുത്തം

൨൧൮. …പേ… ദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദീ ഹോതി, സുതേ അസുതവാദീ ഹോതി, മുതേ അമുതവാദീ ഹോതി, വിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ… ദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദീ ഹോതി, സുതേ സുതവാദീ ഹോതി, മുതേ മുതവാദീ ഹോതി, വിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി. അട്ഠമം.

൯. അഹിരികസുത്തം

൨൧൯. …പേ… അസ്സദ്ധോ ഹോതി, ദുസ്സീലോ ഹോതി, അഹിരികോ ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ഹോതി…പേ… സദ്ധോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി, ഹിരിമാ ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ഹോതി. നവമം.

൧൦. ദുസ്സീലസുത്തം

൨൨൦. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി ചതൂഹി? അസ്സദ്ധോ ഹോതി, ദുസ്സീലോ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി ചതൂഹി? സദ്ധോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി, ആരദ്ധവീരിയോ ഹോതി, പഞ്ഞവാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. ദസമം.

പരിസാവഗ്ഗോ [സോഭനവഗ്ഗോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

പരിസാ ദിട്ഠി അകതഞ്ഞുതാ, പാണാതിപാതാപി ദ്വേ മഗ്ഗാ;

ദ്വേ വോഹാരപഥാ വുത്താ, അഹിരികം ദുപ്പഞ്ഞേന ചാതി.

(൨൩) ൩. ദുച്ചരിതവഗ്ഗോ

൧. ദുച്ചരിതസുത്തം

൨൨൧. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, വചീദുച്ചരിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? മുസാവാദോ, പിസുണാ വാചാ, ഫരുസാ വാചാ, സമ്ഫപ്പലാപോ – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി വചീദുച്ചരിതാനി. ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, വചീസുചരിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? സച്ചവാചാ, അപിസുണാ വാചാ, സണ്ഹാ വാചാ, മന്തവാചാ [മന്താ വാചാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി വചീസുചരിതാനീ’’തി. പഠമം.

൨. ദിട്ഠിസുത്തം

൨൨൨. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം; ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ചതൂഹി? കായദുച്ചരിതേന, വചീദുച്ചരിതേന, മനോദുച്ചരിതേന, മിച്ഛാദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ചതൂഹി? കായസുചരിതേന, വചീസുചരിതേന, മനോസുചരിതേന, സമ്മാദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ വിഞ്ഞൂനം; ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. അകതഞ്ഞുതാസുത്തം

൨൨൩. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ചതൂഹി? കായദുച്ചരിതേന, വചീദുച്ചരിതേന, മനോദുച്ചരിതേന, അകതഞ്ഞുതാ അകതവേദിതാ – ഇമേഹി…പേ… പണ്ഡിതോ… കായസുചരിതേന, വചീസുചരിതേന, മനോസുചരിതേന കതഞ്ഞുതാകതവേദിതാ…പേ…. തതിയം.

൪. പാണാതിപാതീസുത്തം

൨൨൪. … പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി…പേ… പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ…. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമമഗ്ഗസുത്തം

൨൨൫. … മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, മിച്ഛാസങ്കപ്പോ ഹോതി, മിച്ഛാവാചോ ഹോതി, മിച്ഛാകമ്മന്തോ ഹോതി…പേ… സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, സമ്മാസങ്കപ്പോ ഹോതി, സമ്മാവാചോ ഹോതി, സമ്മാകമ്മന്തോ ഹോതി…പേ…. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയമഗ്ഗസുത്തം

൨൨൬. … മിച്ഛാആജീവോ ഹോതി, മിച്ഛാവായാമോ ഹോതി, മിച്ഛാസതി ഹോതി, മിച്ഛാസമാധി ഹോതി…പേ… സമ്മാആജീവോ ഹോതി, സമ്മാവായാമോ ഹോതി, സമ്മാസതി ഹോതി, സമ്മാസമാധി ഹോതി…പേ…. ഛട്ഠം.

൭. പഠമവോഹാരപഥസുത്തം

൨൨൭. … അദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദീ ഹോതി, അസുതേ സുതവാദീ ഹോതി, അമുതേ മുതവാദീ ഹോതി, അവിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ… അദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദീ ഹോതി, അസുതേ അസുതവാദീ ഹോതി, അമുതേ അമുതവാദീ ഹോതി, അവിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ…. സത്തമം.

൮. ദുതിയവോഹാരപഥസുത്തം

൨൨൮. … ദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദീ ഹോതി, സുതേ അസുതവാദീ ഹോതി, മുതേ അമുതവാദീ ഹോതി, വിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ… ദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദീ ഹോതി, സുതേ സുതവാദീ ഹോതി, മുതേ മുതവാദീ ഹോതി, വിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ…. അട്ഠമം.

൯. അഹിരികസുത്തം

൨൨൯. … അസ്സദ്ധോ ഹോതി, ദുസ്സീലോ ഹോതി, അഹിരികോ ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ഹോതി…പേ… സദ്ധോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി, ഹിരിമാ ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ഹോതി…പേ…. നവമം.

൧൦. ദുപ്പഞ്ഞസുത്തം

൨൩൦. … അസ്സദ്ധോ ഹോതി, ദുസ്സീലോ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി…പേ… സദ്ധോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി, ആരദ്ധവീരിയോ ഹോതി, പഞ്ഞവാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി. ദസമം.

൧൧. കവിസുത്തം

൨൩൧. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, കവീ. കതമേ ചത്താരോ? ചിന്താകവി, സുതകവി, അത്ഥകവി, പടിഭാനകവി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ കവീ’’തി. ഏകാദസമം.

ദുച്ചരിതവഗ്ഗോ തതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദുച്ചരിതം ദിട്ഠി അകതഞ്ഞൂ ച, പാണാതിപാതാപി ദ്വേ മഗ്ഗാ;

ദ്വേ വോഹാരപഥാ വുത്താ, അഹിരികം ദുപ്പഞ്ഞകവിനാ ചാതി.

(൨൪) ൪. കമ്മവഗ്ഗോ

൧. സംഖിത്തസുത്തം

൨൩൨. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം [അകണ്ഹം അസുക്കം (സീ. സ്യാ. പീ.) (ദീ. നി. ൩.൩൧൨; മ. നി. ൨.൮൧)] അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. പഠമം.

൨. വിത്ഥാരസുത്തം

൨൩൩. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝം [സബ്യാപജ്ഝം (സബ്ബത്ഥ)] കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ സബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝം വേദനം വേദിയതി [വേദയതി (ക.) അ. നി. ൬.൬൩] ഏകന്തദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി സത്താ നേരയികാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, അബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, അബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, അബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, അബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപന്നം സമാനം അബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ അബ്യാബജ്ഝേഹി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ അബ്യാബജ്ഝം വേദനം വേദിയതി ഏകന്തസുഖം, സേയ്യഥാപി ദേവാ സുഭകിണ്ഹാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാപി അബ്യാബജ്ഝാപി ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹിപി അബ്യാബജ്ഝേഹിപി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വേദനം വേദിയതി വോകിണ്ണസുഖദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി മനുസ്സാ ഏകച്ചേ ച ദേവാ ഏകച്ചേ ച വിനിപാതികാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി? തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ, യമിദം [യമ്പിദം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ, യമിദം [യമ്പിദം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. ദുതിയം.

൩. സോണകായനസുത്തം

൨൩൪. അഥ ഖോ സിഖാമോഗ്ഗല്ലാനോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സിഖാമോഗ്ഗല്ലാനോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘പുരിമാനി, ഭോ ഗോതമ, ദിവസാനി പുരിമതരാനി സോണകായനോ മാണവോ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മം ഏതദവോച – ‘സമണോ ഗോതമോ സബ്ബകമ്മാനം അകിരിയം പഞ്ഞപേതി, സബ്ബകമ്മാനം ഖോ പന അകിരിയം പഞ്ഞപേന്തോ ഉച്ഛേദം ആഹ ലോകസ്സ – കമ്മസച്ചായം [കമ്മസച്ചായീ (ക.)], ഭോ, ലോകോ കമ്മസമാരമ്ഭട്ഠായീ’’’തി.

‘‘ദസ്സനമ്പി ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, സോണകായനസ്സ മാണവസ്സ നാഭിജാനാമി; കുതോ പനേവരൂപോ കഥാസല്ലാപോ! ചത്താരിമാനി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘കതമഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ സബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝം വേദനം വേദിയതി ഏകന്തദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി സത്താ നേരയികാ. ഇദം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, ഏകച്ചോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, അബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, അബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, അബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, അബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപന്നം സമാനം അബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ അബ്യാബജ്ഝേഹി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ അബ്യാബജ്ഝം വേദനം വേദിയതി ഏകന്തസുഖം, സേയ്യഥാപി ദേവാ സുഭകിണ്ഹാ. ഇദം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാപി അബ്യാബജ്ഝാപി ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹിപി അബ്യാബജ്ഝേഹിപി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വേദനം വേദിയതി വോകിണ്ണസുഖദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി മനുസ്സാ ഏകച്ചേ ച ദേവാ ഏകച്ചേ ച വിനിപാതികാ. ഇദം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി? തത്ര, ബ്രാഹ്മണ, യമിദം കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ, യമിദം കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ, യമിദം കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ – ഇദം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. തതിയം.

൪. പഠമസിക്ഖാപദസുത്തം

൨൩൫. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ഹോതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി…പേ… ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി? തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം…പേ… ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ദുതിയസിക്ഖാപദസുത്തം

൨൩൬. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചേന മാതാ [ഏകച്ചോ മാതരം (ക.)] ജീവിതാ വോരോപിതാ ഹോതി, പിതാ [പിതരം (ക.)] ജീവിതാ വോരോപിതോ [വോരോപിതാ (ക.)] ഹോതി, അരഹം [അരഹന്തം (ക.)] ജീവിതാ വോരോപിതോ [വോരോപിതാ (ക.)] ഹോതി, തഥാഗതസ്സ ദുട്ഠേന ചിത്തേന ലോഹിതം ഉപ്പാദിതം [ഉപ്പാദിതാ (ക.)] ഹോതി, സങ്ഘോ ഭിന്നോ ഹോതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി, അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, സമ്മാദിട്ഠി [സമ്മാദിട്ഠികോ (സീ. സ്യാ. കം.)] ഹോതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം.