(൨൪) ൪. കമ്മവഗ്ഗോ

൧. സംഖിത്തസുത്തം

൨൩൨. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം [അകണ്ഹം അസുക്കം (സീ. സ്യാ. പീ.) (ദീ. നി. ൩.൩൧൨; മ. നി. ൨.൮൧)] അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. പഠമം.

൨. വിത്ഥാരസുത്തം

൨൩൩. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝം [സബ്യാപജ്ഝം (സബ്ബത്ഥ)] കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ സബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝം വേദനം വേദിയതി [വേദയതി (ക.) അ. നി. ൬.൬൩] ഏകന്തദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി സത്താ നേരയികാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, അബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, അബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, അബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, അബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപന്നം സമാനം അബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ അബ്യാബജ്ഝേഹി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ അബ്യാബജ്ഝം വേദനം വേദിയതി ഏകന്തസുഖം, സേയ്യഥാപി ദേവാ സുഭകിണ്ഹാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാപി അബ്യാബജ്ഝാപി ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹിപി അബ്യാബജ്ഝേഹിപി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വേദനം വേദിയതി വോകിണ്ണസുഖദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി മനുസ്സാ ഏകച്ചേ ച ദേവാ ഏകച്ചേ ച വിനിപാതികാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി? തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ, യമിദം [യമ്പിദം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ, യമിദം [യമ്പിദം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. ദുതിയം.

൩. സോണകായനസുത്തം

൨൩൪. അഥ ഖോ സിഖാമോഗ്ഗല്ലാനോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സിഖാമോഗ്ഗല്ലാനോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘പുരിമാനി, ഭോ ഗോതമ, ദിവസാനി പുരിമതരാനി സോണകായനോ മാണവോ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മം ഏതദവോച – ‘സമണോ ഗോതമോ സബ്ബകമ്മാനം അകിരിയം പഞ്ഞപേതി, സബ്ബകമ്മാനം ഖോ പന അകിരിയം പഞ്ഞപേന്തോ ഉച്ഛേദം ആഹ ലോകസ്സ – കമ്മസച്ചായം [കമ്മസച്ചായീ (ക.)], ഭോ, ലോകോ കമ്മസമാരമ്ഭട്ഠായീ’’’തി.

‘‘ദസ്സനമ്പി ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, സോണകായനസ്സ മാണവസ്സ നാഭിജാനാമി; കുതോ പനേവരൂപോ കഥാസല്ലാപോ! ചത്താരിമാനി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘കതമഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ സബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝം വേദനം വേദിയതി ഏകന്തദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി സത്താ നേരയികാ. ഇദം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, ഏകച്ചോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, അബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, അബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, അബ്യാബജ്ഝം വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, അബ്യാബജ്ഝം മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപന്നം സമാനം അബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ അബ്യാബജ്ഝേഹി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ അബ്യാബജ്ഝം വേദനം വേദിയതി ഏകന്തസുഖം, സേയ്യഥാപി ദേവാ സുഭകിണ്ഹാ. ഇദം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി. സോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ, സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരിത്വാ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപജ്ജതി. തമേനം സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി ലോകം ഉപപന്നം സമാനം സബ്യാബജ്ഝാപി അബ്യാബജ്ഝാപി ഫസ്സാ ഫുസന്തി. സോ സബ്യാബജ്ഝേഹിപി അബ്യാബജ്ഝേഹിപി ഫസ്സേഹി ഫുട്ഠോ സമാനോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി വേദനം വേദിയതി വോകിണ്ണസുഖദുക്ഖം, സേയ്യഥാപി മനുസ്സാ ഏകച്ചേ ച ദേവാ ഏകച്ചേ ച വിനിപാതികാ. ഇദം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി? തത്ര, ബ്രാഹ്മണ, യമിദം കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ, യമിദം കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ, യമിദം കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം തസ്സ പഹാനായ യാ ചേതനാ – ഇദം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. തതിയം.

൪. പഠമസിക്ഖാപദസുത്തം

൨൩൫. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ഹോതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝമ്പി അബ്യാബജ്ഝമ്പി കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി…പേ… ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി? തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം…പേ… ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ദുതിയസിക്ഖാപദസുത്തം

൨൩൬. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചേന മാതാ [ഏകച്ചോ മാതരം (ക.)] ജീവിതാ വോരോപിതാ ഹോതി, പിതാ [പിതരം (ക.)] ജീവിതാ വോരോപിതോ [വോരോപിതാ (ക.)] ഹോതി, അരഹം [അരഹന്തം (ക.)] ജീവിതാ വോരോപിതോ [വോരോപിതാ (ക.)] ഹോതി, തഥാഗതസ്സ ദുട്ഠേന ചിത്തേന ലോഹിതം ഉപ്പാദിതം [ഉപ്പാദിതാ (ക.)] ഹോതി, സങ്ഘോ ഭിന്നോ ഹോതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി, അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, സമ്മാദിട്ഠി [സമ്മാദിട്ഠികോ (സീ. സ്യാ. കം.)] ഹോതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം.

൬. അരിയമഗ്ഗസുത്തം

൨൩൭. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹസുക്കം കണ്ഹസുക്കവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി…പേ… ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി…പേ… ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം സുക്കം സുക്കവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി? സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ബോജ്ഝങ്ഗസുത്തം

൨൩൮. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി…പേ… കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം…പേ… ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സബ്യാബജ്ഝം കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി…പേ… ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം കണ്ഹം കണ്ഹവിപാകം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി? സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മം അകണ്ഹഅസുക്കം അകണ്ഹഅസുക്കവിപാകം കമ്മക്ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി കമ്മാനി മയാ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദിതാനീ’’തി. സത്തമം.

൮. സാവജ്ജസുത്തം

൨൩൯. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി ചതൂഹി? സാവജ്ജേന കായകമ്മേന, സാവജ്ജേന വചീകമ്മേന, സാവജ്ജേന മനോകമ്മേന, സാവജ്ജായ ദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി ചതൂഹി? അനവജ്ജേന കായകമ്മേന, അനവജ്ജേന വചീകമ്മേന, അനവജ്ജേന മനോകമ്മേന, അനവജ്ജായ ദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. അട്ഠമം.

൯. അബ്യാബജ്ഝസുത്തം

൨൪൦. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി ചതൂഹി? സബ്യാബജ്ഝേന കായകമ്മേന, സബ്യാബജ്ഝേന വചീകമ്മേന, സബ്യാബജ്ഝേന മനോകമ്മേന, സബ്യാബജ്ഝായ ദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി ചതൂഹി? അബ്യാബജ്ഝേന കായകമ്മേന, അബ്യാബജ്ഝേന വചീകമ്മേന, അബ്യാബജ്ഝേന മനോകമ്മേന, അബ്യാബജ്ഝായ ദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. നവമം.

൧൦. സമണസുത്തം

൨൪൧. ‘‘‘ഇധേവ, ഭിക്ഖവേ, (പഠമോ) സമണോ, ഇധ ദുതിയോ സമണോ, ഇധ തതിയോ സമണോ, ഇധ ചതുത്ഥോ സമണോ; സുഞ്ഞാ പരപ്പവാദാ സമണേഹി അഞ്ഞേഹീ’തി [സമണേഹി അഞ്ഞേതി (സീ. പീ. ക.) ഏത്ഥ അഞ്ഞേഹീതി സകായ പടിഞ്ഞായ സച്ചാഭിഞ്ഞേഹീതി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ദീ. നി. ൨.൨൧൪; മ. നി. ൧.൧൪൦] – ഏവമേതം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാ സീഹനാദം നദഥ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ സമണോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ സോതാപന്നോ ഹോതി അവിനിപാതധമ്മോ നിയതോ സമ്ബോധിപരായണോ. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ സമണോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ സമണോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ രാഗദോസമോഹാനം തനുത്താ സകദാഗാമീ ഹോതി, സകിദേവ ഇമം ലോകം ആഗന്ത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ സമണോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ സമണോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികോ ഹോതി തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ അനാവത്തിധമ്മോ തസ്മാ ലോകാ. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ സമണോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ സമണോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ സമണോ.

‘‘‘ഇധേവ, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ സമണോ, ഇധ ദുതിയോ സമണോ, ഇധ തതിയോ സമണോ, ഇധ ചതുത്ഥോ സമണോ; സുഞ്ഞാ പരപ്പവാദാ സമണേഭി അഞ്ഞേഹീ’തി – ഏവമേതം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാ സീഹനാദം നദഥാ’’തി. ദസമം.

൧൧. സപ്പുരിസാനിസംസസുത്തം

൨൪൨. ‘‘സപ്പുരിസം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സായ ചത്താരോ ആനിസംസാ പാടികങ്ഖാ. കതമേ ചത്താരോ? അരിയേന സീലേന വഡ്ഢതി, അരിയേന സമാധിനാ വഡ്ഢതി, അരിയായ പഞ്ഞായ വഡ്ഢതി, അരിയായ വിമുത്തിയാ വഡ്ഢതി – സപ്പുരിസം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സായ ഇമേ ചത്താരോ ആനിസംസാ പാടികങ്ഖാ’’തി. ഏകാദസമം.

കമ്മവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.