(൨൩) ൩. ദുച്ചരിതവഗ്ഗോ

൧. ദുച്ചരിതസുത്തം

൨൨൧. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, വചീദുച്ചരിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? മുസാവാദോ, പിസുണാ വാചാ, ഫരുസാ വാചാ, സമ്ഫപ്പലാപോ – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി വചീദുച്ചരിതാനി. ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, വചീസുചരിതാനി. കതമാനി ചത്താരി? സച്ചവാചാ, അപിസുണാ വാചാ, സണ്ഹാ വാചാ, മന്തവാചാ [മന്താ വാചാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി വചീസുചരിതാനീ’’തി. പഠമം.

൨. ദിട്ഠിസുത്തം

൨൨൨. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം; ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ചതൂഹി? കായദുച്ചരിതേന, വചീദുച്ചരിതേന, മനോദുച്ചരിതേന, മിച്ഛാദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ ച വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ചതൂഹി? കായസുചരിതേന, വചീസുചരിതേന, മനോസുചരിതേന, സമ്മാദിട്ഠിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ വിഞ്ഞൂനം; ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. അകതഞ്ഞുതാസുത്തം

൨൨൩. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ബാലോ അബ്യത്തോ അസപ്പുരിസോ ഖതം ഉപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, സാവജ്ജോ ച ഹോതി സാനുവജ്ജോ വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച അപുഞ്ഞം പസവതി. കതമേഹി ചതൂഹി? കായദുച്ചരിതേന, വചീദുച്ചരിതേന, മനോദുച്ചരിതേന, അകതഞ്ഞുതാ അകതവേദിതാ – ഇമേഹി…പേ… പണ്ഡിതോ… കായസുചരിതേന, വചീസുചരിതേന, മനോസുചരിതേന കതഞ്ഞുതാകതവേദിതാ…പേ…. തതിയം.

൪. പാണാതിപാതീസുത്തം

൨൨൪. … പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി…പേ… പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ…. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമമഗ്ഗസുത്തം

൨൨൫. … മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി, മിച്ഛാസങ്കപ്പോ ഹോതി, മിച്ഛാവാചോ ഹോതി, മിച്ഛാകമ്മന്തോ ഹോതി…പേ… സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി, സമ്മാസങ്കപ്പോ ഹോതി, സമ്മാവാചോ ഹോതി, സമ്മാകമ്മന്തോ ഹോതി…പേ…. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയമഗ്ഗസുത്തം

൨൨൬. … മിച്ഛാആജീവോ ഹോതി, മിച്ഛാവായാമോ ഹോതി, മിച്ഛാസതി ഹോതി, മിച്ഛാസമാധി ഹോതി…പേ… സമ്മാആജീവോ ഹോതി, സമ്മാവായാമോ ഹോതി, സമ്മാസതി ഹോതി, സമ്മാസമാധി ഹോതി…പേ…. ഛട്ഠം.

൭. പഠമവോഹാരപഥസുത്തം

൨൨൭. … അദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദീ ഹോതി, അസുതേ സുതവാദീ ഹോതി, അമുതേ മുതവാദീ ഹോതി, അവിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ… അദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദീ ഹോതി, അസുതേ അസുതവാദീ ഹോതി, അമുതേ അമുതവാദീ ഹോതി, അവിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ…. സത്തമം.

൮. ദുതിയവോഹാരപഥസുത്തം

൨൨൮. … ദിട്ഠേ അദിട്ഠവാദീ ഹോതി, സുതേ അസുതവാദീ ഹോതി, മുതേ അമുതവാദീ ഹോതി, വിഞ്ഞാതേ അവിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ… ദിട്ഠേ ദിട്ഠവാദീ ഹോതി, സുതേ സുതവാദീ ഹോതി, മുതേ മുതവാദീ ഹോതി, വിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതവാദീ ഹോതി…പേ…. അട്ഠമം.

൯. അഹിരികസുത്തം

൨൨൯. … അസ്സദ്ധോ ഹോതി, ദുസ്സീലോ ഹോതി, അഹിരികോ ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ഹോതി…പേ… സദ്ധോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി, ഹിരിമാ ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ഹോതി…പേ…. നവമം.

൧൦. ദുപ്പഞ്ഞസുത്തം

൨൩൦. … അസ്സദ്ധോ ഹോതി, ദുസ്സീലോ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി…പേ… സദ്ധോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി, ആരദ്ധവീരിയോ ഹോതി, പഞ്ഞവാ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ പണ്ഡിതോ വിയത്തോ സപ്പുരിസോ അക്ഖതം അനുപഹതം അത്താനം പരിഹരതി, അനവജ്ജോ ച ഹോതി അനനുവജ്ജോ വിഞ്ഞൂനം, ബഹുഞ്ച പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി. ദസമം.

൧൧. കവിസുത്തം

൨൩൧. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, കവീ. കതമേ ചത്താരോ? ചിന്താകവി, സുതകവി, അത്ഥകവി, പടിഭാനകവി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ കവീ’’തി. ഏകാദസമം.

ദുച്ചരിതവഗ്ഗോ തതിയോ.