(൧൮) ൩. സഞ്ചേതനിയവഗ്ഗോ

൧. ചേതനാസുത്തം

൧൭൧. [കഥാ. ൫൩൯] ‘‘കായേ വാ, ഭിക്ഖവേ, സതി കായസഞ്ചേതനാഹേതു ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം. വാചായ വാ, ഭിക്ഖവേ, സതി വചീസഞ്ചേതനാഹേതു ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം. മനേ വാ, ഭിക്ഖവേ, സതി മനോസഞ്ചേതനാഹേതു ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം അവിജ്ജാപച്ചയാവ.

‘‘സാമം വാ തം, ഭിക്ഖവേ, കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം. പരേ വാസ്സ [പരേ വാ തസ്സ (ക.)] തം, ഭിക്ഖവേ, കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോന്തി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം. സമ്പജാനോ വാ തം, ഭിക്ഖവേ, കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം. അസമ്പജാനോ വാ തം, ഭിക്ഖവേ, കായസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം.

‘‘സാമം വാ തം, ഭിക്ഖവേ, വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം; പരേ വാസ്സ തം, ഭിക്ഖവേ, വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോന്തി; യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം; സമ്പജാനോ വാ തം, ഭിക്ഖവേ, വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം; അസമ്പജാനോ വാ തം, ഭിക്ഖവേ, വചീസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം.

‘‘സാമം വാ തം, ഭിക്ഖവേ, മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം; പരേ വാസ്സ തം, ഭിക്ഖവേ, മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോന്തി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം; സമ്പജാനോ വാ തം, ഭിക്ഖവേ, മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം; അസമ്പജാനോ വാ തം, ഭിക്ഖവേ, മനോസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം.

‘‘ഇമേസു, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേസു അവിജ്ജാ അനുപതിതാ, അവിജ്ജായത്വേവ അസേസവിരാഗനിരോധാ സോ കായോ ന ഹോതി യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം, സാ വാചാ ന ഹോതി യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം, സോ മനോ ന ഹോതി യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖം, ഖേത്തം തം [വത്ഥും തം (സബ്ബത്ഥ)] ന ഹോതി…പേ… വത്ഥും തം ന ഹോതി…പേ… ആയതനം തം ന ഹോതി…പേ… അധികരണം തം ന ഹോതി യംപച്ചയാസ്സ തം ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖദുക്ഖ’’ന്തി.

‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, അത്തഭാവപടിലാഭാ. കതമേ ചത്താരോ? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, അത്തഭാവപടിലാഭോ, യസ്മിം അത്തഭാവപടിലാഭേ അത്തസഞ്ചേതനാ കമതി, നോ പരസഞ്ചേതനാ. അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, അത്തഭാവപടിലാഭോ, യസ്മിം അത്തഭാവപടിലാഭേ പരസഞ്ചേതനാ കമതി, നോ അത്തസഞ്ചേതനാ. അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, അത്തഭാവപടിലാഭോ, യസ്മിം അത്തഭാവപടിലാഭേ അത്തസഞ്ചേതനാ ച കമതി പരസഞ്ചേതനാ ച. അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, അത്തഭാവപടിലാഭോ, യസ്മിം അത്തഭാവപടിലാഭേ നേവത്തസഞ്ചേതനാ കമതി, നോ പരസഞ്ചേതനാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ അത്തഭാവപടിലാഭാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇമസ്സ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി – ‘തത്ര, ഭന്തേ, യായം അത്തഭാവപടിലാഭോ യസ്മിം അത്തഭാവപടിലാഭേ അത്തസഞ്ചേതനാ കമതി നോ പരസഞ്ചേതനാ, അത്തസഞ്ചേതനാഹേതു തേസം സത്താനം തമ്ഹാ കായാ ചുതി ഹോതി. തത്ര, ഭന്തേ, യായം അത്തഭാവപടിലാഭോ യസ്മിം അത്തഭാവപടിലാഭേ പരസഞ്ചേതനാ കമതി നോ അത്തസഞ്ചേതനാ, പരസഞ്ചേതനാഹേതു തേസം സത്താനം തമ്ഹാ കായാ ചുതി ഹോതി. തത്ര, ഭന്തേ, യായം അത്തഭാവപടിലാഭോ യസ്മിം അത്തഭാവപടിലാഭേ അത്തസഞ്ചേതനാ ച കമതി പരസഞ്ചേതനാ ച, അത്തസഞ്ചേതനാ ച പരസഞ്ചേതനാ ച ഹേതു തേസം സത്താനം തമ്ഹാ കായാ ചുതി ഹോതി. തത്ര, ഭന്തേ, യായം അത്തഭാവപടിലാഭോ യസ്മിം അത്തഭാവപടിലാഭേ നേവ അത്തസഞ്ചേതനാ കമതി നോ പരസഞ്ചേതനാ, കതമേ തേന ദേവാ ദട്ഠബ്ബാ’’’തി? ‘‘നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനൂപഗാ, സാരിപുത്ത, ദേവാ തേന ദട്ഠബ്ബാ’’തി.

‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചേ സത്താ തമ്ഹാ കായാ ചുതാ ആഗാമിനോ ഹോന്തി ആഗന്താരോ ഇത്ഥത്തം? കോ പന, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചേ സത്താ തമ്ഹാ കായാ ചുതാ അനാഗാമിനോ ഹോന്തി അനാഗന്താരോ ഇത്ഥത്ത’’ന്തി? ‘‘ഇധ, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി ഹോന്തി, സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ തദസ്സാദേതി, തം നികാമേതി, തേന ച വിത്തിം ആപജ്ജതി; തത്ഥ ഠിതോ തദധിമുത്തോ തബ്ബഹുലവിഹാരീ അപരിഹീനോ കാലം കുരുമാനോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനൂപഗാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. സോ തതോ ചുതോ ആഗാമീ ഹോതി ആഗന്താ ഇത്ഥത്തം.

‘‘ഇധ പന, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി ഹോന്തി, സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ തദസ്സാദേതി, തം നികാമേതി, തേന ച വിത്തിം ആപജ്ജതി; തത്ഥ ഠിതോ തദധിമുത്തോ തബ്ബഹുലവിഹാരീ അപരിഹീനോ കാലം കുരുമാനോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനൂപഗാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. സോ തതോ ചുതോ അനാഗാമീ ഹോതി അനാഗന്താ ഇത്ഥത്തം.

‘‘അയം ഖോ, സാരിപുത്ത, ഹേതു അയം പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചേ സത്താ തമ്ഹാ കായാ ചുതാ ആഗാമിനോ ഹോന്തി ആഗന്താരോ ഇത്ഥത്തം. അയം പന, സാരിപുത്ത, ഹേതു അയം പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചേ സത്താ തമ്ഹാ കായാ ചുതാ അനാഗാമിനോ ഹോന്തി അനാഗന്താരോ ഇത്ഥത്ത’’ന്തി. പഠമം.

൨. വിഭത്തിസുത്തം

൧൭൨. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘അദ്ധമാസൂപസമ്പന്നേന മേ, ആവുസോ, അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ സച്ഛികതാ ഓധിസോ ബ്യഞ്ജനസോ. തമഹം അനേകപരിയായേന ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞാപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി. യസ്സ ഖോ പനസ്സ കങ്ഖാ വാ വിമതി വാ, സോ മം പഞ്ഹേന. അഹം വേയ്യാകരണേന സമ്മുഖീഭൂതോ നോ സത്ഥാ യോ നോ ധമ്മാനം സുകുസലോ.

‘‘അദ്ധമാസൂപസമ്പന്നേന മേ, ആവുസോ, ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ സച്ഛികതാ ഓധിസോ ബ്യഞ്ജനസോ. തമഹം അനേകപരിയായേന ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞാപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി. യസ്സ ഖോ പനസ്സ കങ്ഖാ വാ വിമതി വാ, സോ മം പഞ്ഹേന. അഹം വേയ്യാകരണേന സമ്മുഖീഭൂതോ നോ സത്ഥാ യോ നോ ധമ്മാനം സുകുസലോ.

‘‘അദ്ധമാസൂപസമ്പന്നേന മേ, ആവുസോ, നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദാ സച്ഛികതാ ഓധിസോ ബ്യഞ്ജനസോ. തമഹം അനേകപരിയായേന ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞാപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി. യസ്സ ഖോ പനസ്സ കങ്ഖാ വാ വിമതി വാ, സോ മം പഞ്ഹേന. അഹം വേയ്യാകരണേന സമ്മുഖീഭൂതോ നോ സത്ഥാ യോ നോ ധമ്മാനം സുകുസലോ.

‘‘അദ്ധമാസൂപസമ്പന്നേന മേ, ആവുസോ, പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ സച്ഛികതാ ഓധിസോ ബ്യഞ്ജനസോ. തമഹം അനേകപരിയായേന ആചിക്ഖാമി ദേസേമി പഞ്ഞാപേമി പട്ഠപേമി വിവരാമി വിഭജാമി ഉത്താനീകരോമി. യസ്സ ഖോ പനസ്സ കങ്ഖാ വാ വിമതി വാ, സോ മം പഞ്ഹേന. അഹം വേയ്യാകരണേന സമ്മുഖീഭൂതോ നോ സത്ഥാ യോ നോ ധമ്മാനം സുകുസലോ’’തി. ദുതിയം.

൩. മഹാകോട്ഠികസുത്തം

൧൭൩. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച –

‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’’തി?

‘‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’’.

‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’’തി?

‘‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’’.

‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥി ച നത്ഥി ച അഞ്ഞം കിഞ്ചീ’’തി?

‘‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’’.

‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നേവത്ഥി നോ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’’തി?

‘‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’’.

‘‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥി ച നത്ഥി ച അഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നേവത്ഥി നോ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’തി വദേസി. യഥാ കഥം പന, ആവുസോ, ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി?

‘‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി വദം അപ്പപഞ്ചം പപഞ്ചേതി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി വദം അപ്പപഞ്ചം പപഞ്ചേതി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥി ച നത്ഥി ച അഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി വദം അപ്പപഞ്ചം പപഞ്ചേതി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നേവത്ഥി നോ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി വദം അപ്പപഞ്ചം പപഞ്ചേതി. യാവതാ, ആവുസോ, ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം ഗതി താവതാ പപഞ്ചസ്സ ഗതി; യാവതാ പപഞ്ചസ്സ ഗതി താവതാ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം ഗതി. ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ പപഞ്ചനിരോധോ പപഞ്ചവൂപസമോ’’തി. തതിയം.

൪. ആനന്ദസുത്തം

൧൭൪. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേനായസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ മഹാകോട്ഠികേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ആയസ്മന്തം മഹാകോട്ഠികം ഏതദവോച –

‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’’തി?

‘‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’’.

‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’’തി?

‘‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’’.

‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥി ച നത്ഥി ച അഞ്ഞം കിഞ്ചീ’’തി?

‘‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’’.

‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നേവത്ഥി നോ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’’തി?

‘‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’’.

‘‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥി ച നത്ഥി ച അഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നേവത്ഥി നോ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘മാ ഹേവം, ആവുസോ’തി വദേസി. യഥാ കഥം പനാവുസോ, ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി?

‘‘‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി വദം അപ്പപഞ്ചം പപഞ്ചേതി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി വദം അപ്പപഞ്ചം പപഞ്ചേതി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ അത്ഥി ച നത്ഥി ച അഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി വദം അപ്പപഞ്ചം പപഞ്ചേതി. ‘ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ നേവത്ഥി നോ നത്ഥഞ്ഞം കിഞ്ചീ’തി, ഇതി വദം അപ്പപഞ്ചം പപഞ്ചേതി. യാവതാ, ആവുസോ, ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം ഗതി താവതാ പപഞ്ചസ്സ ഗതി. യാവതാ പപഞ്ചസ്സ ഗതി താവതാ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം ഗതി. ഛന്നം, ആവുസോ, ഫസ്സായതനാനം അസേസവിരാഗനിരോധാ പപഞ്ചനിരോധോ പപഞ്ചവൂപസമോ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ഉപവാണസുത്തം

൧൭൫. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപവാണോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉപവാണോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച –

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വിജ്ജായന്തകരോ ഹോതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ചരണേനന്തകരോ ഹോതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ സാരിപുത്ത, വിജ്ജാചരണേനന്തകരോ ഹോതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അഞ്ഞത്ര വിജ്ജാചരണേനന്തകരോ ഹോതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വിജ്ജായന്തകരോ ഹോതീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘കിം പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ചരണേനന്തകരോ ഹോതീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘കിം പനാവുസോ സാരിപുത്ത, വിജ്ജാചരണേനന്തകരോ ഹോതീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘കിം പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അഞ്ഞത്ര വിജ്ജാചരണേനന്തകരോ ഹോതീ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. യഥാ കഥം പനാവുസോ, അന്തകരോ ഹോതീ’’തി?

‘‘വിജ്ജായ ചേ, ആവുസോ, അന്തകരോ അഭവിസ്സ, സഉപാദാനോവ സമാനോ അന്തകരോ അഭവിസ്സ. ചരണേന ചേ, ആവുസോ, അന്തകരോ അഭവിസ്സ, സഉപാദാനോവ സമാനോ അന്തകരോ അഭവിസ്സ. വിജ്ജാചരണേന ചേ, ആവുസോ, അന്തകരോ അഭവിസ്സ, സഉപാദാനോവ സമാനോ അന്തകരോ അഭവിസ്സ. അഞ്ഞത്ര വിജ്ജാചരണേന ചേ, ആവുസോ, അന്തകരോ അഭവിസ്സ, പുഥുജ്ജനോ അന്തകരോ അഭവിസ്സ. പുഥുജ്ജനോ ഹി, ആവുസോ, അഞ്ഞത്ര വിജ്ജാചരണേന. ചരണവിപന്നോ ഖോ, ആവുസോ, യഥാഭൂതം ന ജാനാതി ന പസ്സതി. ചരണസമ്പന്നോ യഥാഭൂതം ജാനാതി പസ്സതി. യഥാഭൂതം ജാനം പസ്സം അന്തകരോ ഹോതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ആയാചനസുത്തം

൧൭൬. ‘‘സദ്ധോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം സമ്മാ ആയാചമാനോ ആയാചേയ്യ – ‘താദിസോ ഹോമി യാദിസാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ’തി [അ. നി. ൨.൧൩൧ ഇദം സുത്തം ആഗതം]. ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, തുലാ ഏതം പമാണം മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം, യദിദം സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ.

‘‘സദ്ധാ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ ഏവം സമ്മാ ആയാചമാനാ ആയാചേയ്യ – ‘താദിസാ ഹോമി യാദിസാ ഖേമാ ച ഭിക്ഖുനീ ഉപ്പലവണ്ണാ ചാ’തി. ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, തുലാ ഏതം പമാണം മമ സാവികാനം ഭിക്ഖുനീനം, യദിദം ഖേമാ ച ഭിക്ഖുനീ ഉപ്പലവണ്ണാ ച.

‘‘സദ്ധോ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകോ ഏവം സമ്മാ ആയാചമാനോ ആയാചേയ്യ – ‘താദിസോ ഹോമി യാദിസോ ചിത്തോ ച ഗഹപതി ഹത്ഥകോ ച ആളവകോ’തി. ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, തുലാ ഏതം പമാണം മമ സാവകാനം ഉപാസകാനം, യദിദം ചിത്തോ ച ഗഹപതി ഹത്ഥകോ ച ആളവകോ.

‘‘സദ്ധാ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസികാ ഏവം സമ്മാ ആയാചമാനാ ആയാചേയ്യ – ‘താദിസാ ഹോമി യാദിസാ ഖുജ്ജുത്തരാ ച ഉപാസികാ വേളുകണ്ഡകിയാ ച നന്ദമാതാ’തി. ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, തുലാ ഏതം പമാണം മമ സാവികാനം ഉപാസികാനം, യദിദം ഖുജ്ജുത്തരാ ച ഉപാസികാ വേളുകണ്ഡകിയാ ച നന്ദമാതാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. രാഹുലസുത്തം

൧൭൭. അഥ ഖോ ആയസ്മാ രാഹുലോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം രാഹുലം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘യാ ച, രാഹുല, അജ്ഝത്തികാ പഥവീധാതു യാ ച ബാഹിരാ പഥവീധാതു, പഥവീധാതുരേവേസാ. ‘തം നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി, ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ പഥവീധാതുയാ നിബ്ബിന്ദതി, പഥവീധാതുയാ ചിത്തം വിരാജേതി.

‘‘യാ ച, രാഹുല, അജ്ഝത്തികാ ആപോധാതു യാ ച ബാഹിരാ ആപോധാതു, ആപോധാതുരേവേസാ. ‘തം നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി, ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ ആപോധാതുയാ നിബ്ബിന്ദതി, ആപോധാതുയാ ചിത്തം വിരാജേതി.

‘‘യാ ച, രാഹുല, അജ്ഝത്തികാ തേജോധാതു യാ ച ബാഹിരാ തേജോധാതു, തേജോധാതുരേവേസാ. ‘തം നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി, ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ തേജോധാതുയാ നിബ്ബിന്ദതി, തേജോധാതുയാ ചിത്തം വിരാജേതി.

‘‘യാ ച, രാഹുല, അജ്ഝത്തികാ വായോധാതു യാ ച ബാഹിരാ വായോധാതു, വായോധാതുരേവേസാ. ‘തം നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി, ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ വായോധാതുയാ നിബ്ബിന്ദതി, വായോധാതുയാ ചിത്തം വിരാജേതി.

‘‘യതോ ഖോ, രാഹുല, ഭിക്ഖു ഇമാസു ചതൂസു ധാതൂസു നേവത്താനം ന അത്തനിയം സമനുപസ്സതി, അയം വുച്ചതി, രാഹുല, ഭിക്ഖു അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം, വിവത്തയി സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’’തി. സത്തമം.

൮. ജമ്ബാലീസുത്തം

൧൭൮. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം സന്തം ചേതോവിമുത്തിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ സക്കായനിരോധം മനസി കരോതി. തസ്സ സക്കായനിരോധം മനസി കരോതോ സക്കായനിരോധേ ചിത്തം ന പക്ഖന്ദതി നപ്പസീദതി ന സന്തിട്ഠതി നാധിമുച്ചതി. തസ്സ ഖോ ഏവം [തസ്സ കോ ഏതം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), ഏവം ഖോ തസ്സ (?) ‘‘ഏവം ഹി തസ്സാ ഭിക്ഖവേ ജമ്ബാലിയാ’’തി പാഠോ വിയ], ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ന സക്കായനിരോധോ പാടികങ്ഖോ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ലേപഗതേന [ലസഗതേന (സീ. പീ.)] ഹത്ഥേന സാഖം ഗണ്ഹേയ്യ, തസ്സ സോ ഹത്ഥോ സജ്ജേയ്യപി ഗണ്ഹേയ്യപി [ഗയ്ഹേയ്യപി (?)] ബജ്ഝേയ്യപി [ഖജ്ജേയ്യപി (സീ.)]; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം സന്തം ചേതോവിമുത്തിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ സക്കായനിരോധം മനസി കരോതി. തസ്സ സക്കായനിരോധം മനസി കരോതോ സക്കായനിരോധേ ചിത്തം ന പക്ഖന്ദതി നപ്പസീദതി ന സന്തിട്ഠതി നാധിമുച്ചതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ന സക്കായനിരോധോ പാടികങ്ഖോ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം സന്തം ചേതോവിമുത്തിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ സക്കായനിരോധം മനസി കരോതി. തസ്സ സക്കായനിരോധം മനസി കരോതോ സക്കായനിരോധേ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ സക്കായനിരോധോ പാടികങ്ഖോ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ സുദ്ധേന ഹത്ഥേന സാഖം ഗണ്ഹേയ്യ, തസ്സ സോ ഹത്ഥോ നേവ സജ്ജേയ്യ ന ഗണ്ഹേയ്യ ന ബജ്ഝേയ്യ; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം സന്തം ചേതോവിമുത്തിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ സക്കായനിരോധം മനസി കരോതി. തസ്സ സക്കായനിരോധം മനസി കരോതോ സക്കായനിരോധേ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ സക്കായനിരോധോ പാടികങ്ഖോ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം സന്തം ചേതോവിമുത്തിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ അവിജ്ജാപ്പഭേദം മനസി കരോതി. തസ്സ അവിജ്ജാപ്പഭേദം മനസി കരോതോ അവിജ്ജാപ്പഭേദേ ചിത്തം ന പക്ഖന്ദതി നപ്പസീദതി ന സന്തിട്ഠതി നാധിമുച്ചതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ന അവിജ്ജാപ്പഭേദോ പാടികങ്ഖോ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ജമ്ബാലീ അനേകവസ്സഗണികാ. തസ്സാ പുരിസോ യാനി ചേവ ആയമുഖാനി താനി പിദഹേയ്യ, യാനി ച അപായമുഖാനി താനി വിവരേയ്യ, ദേവോ ച ന സമ്മാ ധാരം അനുപ്പവേച്ഛേയ്യ. ഏവഞ്ഹി തസ്സാ, ഭിക്ഖവേ, ജമ്ബാലിയാ ന ആളിപ്പഭേദോ പാടികങ്ഖോ. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം സന്തം ചേതോവിമുത്തിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ അവിജ്ജാപ്പഭേദം മനസി കരോതി. തസ്സ അവിജ്ജാപ്പഭേദം മനസി കരോതോ അവിജ്ജാപ്പഭേദേ ചിത്തം ന പക്ഖന്ദതി നപ്പസീദതി ന സന്തിട്ഠതി നാധിമുച്ചതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ന അവിജ്ജാപ്പഭേദോ പാടികങ്ഖോ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം സന്തം ചേതോവിമുത്തിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ അവിജ്ജാപ്പഭേദം മനസി കരോതി. തസ്സ അവിജ്ജാപ്പഭേദം മനസി കരോതോ അവിജ്ജാപ്പഭേദേ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അവിജ്ജാപ്പഭേദോ പാടികങ്ഖോ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ജമ്ബാലീ അനേകവസ്സഗണികാ. തസ്സാ പുരിസോ യാനി ചേവ ആയമുഖാനി താനി വിവരേയ്യ, യാനി ച അപായമുഖാനി താനി പിദഹേയ്യ, ദേവോ ച സമ്മാ ധാരം അനുപ്പവേച്ഛേയ്യ. ഏവഞ്ഹി തസ്സാ, ഭിക്ഖവേ, ജമ്ബാലിയാ ആളിപ്പഭേദോ പാടികങ്ഖോ. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം സന്തം ചേതോവിമുത്തിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ അവിജ്ജാപ്പഭേദം മനസി കരോതി. തസ്സ അവിജ്ജാപ്പഭേദം മനസി കരോതോ അവിജ്ജാപ്പഭേദേ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അവിജ്ജാപ്പഭേദോ പാടികങ്ഖോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. നിബ്ബാനസുത്തം

൧൭൯. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചേ സത്താ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ന പരിനിബ്ബായന്തീ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ ആനന്ദ, സത്താ ഇമാ ഹാനഭാഗിയാ സഞ്ഞാതി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, ഇമാ ഠിതിഭാഗിയാ സഞ്ഞാതി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, ഇമാ വിസേസഭാഗിയാ സഞ്ഞാതി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, ഇമാ നിബ്ബേധഭാഗിയാ സഞ്ഞാതി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി. അയം ഖോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു അയം പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചേ സത്താ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ന പരിനിബ്ബായന്തീ’’തി.

‘‘കോ പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചേ സത്താ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പരിനിബ്ബായന്തീ’’തി? ‘‘ഇധാവുസോ ആനന്ദ, സത്താ ഇമാ ഹാനഭാഗിയാ സഞ്ഞാതി യഥാഭൂതം പജാനന്തി, ഇമാ ഠിതിഭാഗിയാ സഞ്ഞാതി യഥാഭൂതം പജാനന്തി, ഇമാ വിസേസഭാഗിയാ സഞ്ഞാതി യഥാഭൂതം പജാനന്തി, ഇമാ നിബ്ബേധഭാഗിയാ സഞ്ഞാതി യഥാഭൂതം പജാനന്തി. അയം ഖോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു അയം പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചേ സത്താ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പരിനിബ്ബായന്തീ’’തി. നവമം.

൧൦. മഹാപദേസസുത്തം

൧൮൦. ഏകം സമയം ഭഗവാ ഭോഗനഗരേ വിഹരതി ആനന്ദചേതിയേ [ആനന്ദേ ചേതിയേ (ദീ. നി. ൨.൧൮൬) മഹാവ. ൩൦൩ പന അഞ്ഞഥാ ആഗതം]. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, മഹാപദേസേ ദേസേസ്സാമി, തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമേ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ മഹാപദേസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം വദേയ്യ – ‘സമ്മുഖാ മേതം, ആവുസോ, ഭഗവതോ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’ന്തി. തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം. അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ താനി പദബ്യഞ്ജനാനി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനി [ഓസാരേതബ്ബാനി], വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനി. താനി ചേ സുത്തേ ഓതാരിയമാനാനി [ഓസാരിയമാനാനി] വിനയേ സന്ദസ്സിയമാനാനി ന ചേവ സുത്തേ ഓതരന്തി [ഓസരന്തി (ദീ. നി. ൨.൧൮൮)] ന വിനയേ സന്ദിസ്സന്തി, നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം – ‘അദ്ധാ, ഇദം ന ചേവ തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ; ഇമസ്സ ച ഭിക്ഖുനോ ദുഗ്ഗഹിത’ന്തി. ഇതി ഹേതം [ഇതി ഹിദം (സീ. സ്യാ. കം. ക.)], ഭിക്ഖവേ, ഛഡ്ഡേയ്യാഥ.

[ഏത്തകോ പാഠോ ദീഘനികായേ ന ദിസ്സതി, പേയ്യാലമുഖേന ദസ്സിതോ ഭവേയ്യ] ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം വദേയ്യ – ‘സമ്മുഖാ മേതം, ആവുസോ, ഭഗവതോ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’ന്തി. തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം. അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ താനി പദബ്യഞ്ജനാനി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനി, വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനി [ഏത്തകോ പാഠോ ദീഘനികായേ ന ദിസ്സതി, പേയ്യാലമുഖേന ദസ്സിതോ ഭവേയ്യ]. താനി ചേ സുത്തേ ഓതാരിയമാനാനി വിനയേ സന്ദസ്സിയമാനാനി സുത്തേ ചേവ ഓതരന്തി വിനയേ ച സന്ദിസ്സന്തി, നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം – ‘അദ്ധാ, ഇദം തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ; ഇമസ്സ ച ഭിക്ഖുനോ സുഗ്ഗഹിത’ന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം മഹാപദേസം ധാരേയ്യാഥ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം വദേയ്യ – ‘അസുകസ്മിം നാമ ആവാസേ സങ്ഘോ വിഹരതി സഥേരോ സപാമോക്ഖോ. തസ്സ മേ സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’ന്തി. തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം. അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ താനി പദബ്യഞ്ജനാനി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനി, വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനി. താനി ചേ സുത്തേ ഓതാരിയമാനാനി വിനയേ സന്ദസ്സിയമാനാനി ന ചേവ സുത്തേ ഓതരന്തി ന വിനയേ സന്ദിസ്സന്തി, നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം – ‘അദ്ധാ, ഇദം ന ചേവ തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ; തസ്സ ച സങ്ഘസ്സ ദുഗ്ഗഹിത’ന്തി. ഇതി ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഛഡ്ഡേയ്യാഥ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം വദേയ്യ – ‘അസുകസ്മിം നാമ ആവാസേ സങ്ഘോ വിഹരതി സഥേരോ സപാമോക്ഖോ. തസ്സ മേ സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’ന്തി. തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം. അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ താനി പദബ്യഞ്ജനാനി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനി, വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനി. താനി ചേ സുത്തേ ഓതാരിയമാനാനി, വിനയേ സന്ദസ്സിയമാനാനി സുത്തേ ചേവ ഓതരന്തി വിനയേ ച സന്ദിസ്സന്തി, നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം – ‘അദ്ധാ, ഇദം തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ; തസ്സ ച സങ്ഘസ്സ സുഗ്ഗഹിത’ന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം മഹാപദേസം ധാരേയ്യാഥ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം വദേയ്യ – ‘അസുകസ്മിം നാമ ആവാസേ സമ്ബഹുലാ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി ബഹുസ്സുതാ ആഗതാഗമാ ധമ്മധരാ വിനയധരാ മാതികാധരാ. തേസം മേ ഥേരാനം സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’ന്തി. തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം. അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ താനി പദബ്യഞ്ജനാനി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനി, വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനി. താനി ചേ സുത്തേ ഓതാരിയമാനാനി വിനയേ സന്ദസ്സിയമാനാനി ന ചേവ സുത്തേ ഓതരന്തി ന വിനയേ സന്ദിസ്സന്തി, നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം – ‘അദ്ധാ, ഇദം ന ചേവ തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ; തേസഞ്ച ഥേരാനം ദുഗ്ഗഹിത’ന്തി. ഇതി ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഛഡ്ഡേയ്യാഥ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം വദേയ്യ – ‘അസുകസ്മിം നാമ ആവാസേ സമ്ബഹുലാ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി ബഹുസ്സുതാ ആഗതാഗമാ ധമ്മധരാ വിനയധരാ മാതികാധരാ. തേസം മേ ഥേരാനം സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’ന്തി. തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം. അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ താനി പദബ്യഞ്ജനാനി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനി, വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനി. താനി ചേ സുത്തേ ഓതാരിയമാനാനി വിനയേ സന്ദസ്സിയമാനാനി സുത്തേ ചേവ ഓതരന്തി വിനയേ ച സന്ദിസ്സന്തി, നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം – ‘അദ്ധാ, ഇദം തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ; തേസഞ്ച ഥേരാനം സുഗ്ഗഹിത’ന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം മഹാപദേസം ധാരേയ്യാഥ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം വദേയ്യ – ‘അസുകസ്മിം നാമ ആവാസേ ഏകോ ഥേരോ ഭിക്ഖു വിഹരതി ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ. തസ്സ മേ ഥേരസ്സ സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’ന്തി. തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം. അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ താനി പദബ്യഞ്ജനാനി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനി, വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനി. താനി ചേ സുത്തേ ഓതാരിയമാനാനി വിനയേ സന്ദസ്സിയമാനാനി ന ചേവ സുത്തേ ഓതരന്തി ന വിനയേ സന്ദിസ്സന്തി, നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം – ‘അദ്ധാ, ഇദം ന ചേവ തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ; തസ്സ ച ഥേരസ്സ ദുഗ്ഗഹിത’ന്തി. ഇതി ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഛഡ്ഡേയ്യാഥ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം വദേയ്യ – ‘അസുകസ്മിം നാമ ആവാസേ ഏകോ ഥേരോ ഭിക്ഖു വിഹരതി ബഹുസ്സുതോ ആഗതാഗമോ ധമ്മധരോ വിനയധരോ മാതികാധരോ. തസ്സ മേ ഥേരസ്സ സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അയം ധമ്മോ, അയം വിനയോ, ഇദം സത്ഥുസാസന’ന്തി. തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഭാസിതം നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബം നപ്പടിക്കോസിതബ്ബം. അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാ താനി പദബ്യഞ്ജനാനി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനി, വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനി. താനി ചേ സുത്തേ ഓതാരിയമാനാനി വിനയേ സന്ദസ്സിയമാനാനി സുത്തേ ചേവ ഓതരന്തി വിനയേ ച സന്ദിസ്സന്തി, നിട്ഠമേത്ഥ ഗന്തബ്ബം – ‘അദ്ധാ, ഇദം തസ്സ ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ; തസ്സ ച ഥേരസ്സ സുഗ്ഗഹിത’ന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം മഹാപദേസം ധാരേയ്യാഥ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ മഹാപദേസാ’’തി. ദസമം.

സഞ്ചേതനിയവഗ്ഗോ തതിയോ.