(൧൪) ൪. പുഗ്ഗലവഗ്ഗോ

൧. സംയോജനസുത്തം

൧൩൧. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി ഹോന്തി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി ഹോന്തി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി ഹോന്തി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി ഹോന്തി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി ഹോന്തി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി ഹോന്തി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി ഹോന്തി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി ഹോന്തി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി ഹോന്തി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി ഹോന്തി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി ഹോന്തി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി ഹോന്തി.

‘‘കതമസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി? സകദാഗാമിസ്സ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി.

‘‘കതമസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി? ഉദ്ധംസോതസ്സ അകനിട്ഠഗാമിനോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി.

‘‘കതമസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി? അന്തരാപരിനിബ്ബായിസ്സ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി അപ്പഹീനാനി.

‘‘കതമസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി? അരഹതോ. ഇമസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഉപപത്തിപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി, ഭവപടിലാഭിയാനി സംയോജനാനി പഹീനാനി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. പഠമം.

൨. പടിഭാനസുത്തം

൧൩൨. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? യുത്തപ്പടിഭാനോ, നോ മുത്തപ്പടിഭാനോ; മുത്തപ്പടിഭാനോ, നോ യുത്തപ്പടിഭാനോ; യുത്തപ്പടിഭാനോ ച മുത്തപ്പടിഭാനോ ച; നേവ യുത്തപ്പടിഭാനോ ന മുത്തപ്പടിഭാനോ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി [പു. പ. ൧൫൨ ആദയോ]. ദുതിയം.

൩. ഉഗ്ഘടിതഞ്ഞൂസുത്തം

൧൩൩. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഉഗ്ഘടിതഞ്ഞൂ, വിപഞ്ചിതഞ്ഞൂ, നേയ്യോ, പദപരമോ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി [പു. പ. ൧൫൨ ആദയോ]. തതിയം.

൪. ഉട്ഠാനഫലസുത്തം

൧൩൪. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഉട്ഠാനഫലൂപജീവീ ന കമ്മഫലൂപജീവീ, കമ്മഫലൂപജീവീ ന ഉട്ഠാനഫലൂപജീവീ, ഉട്ഠാനഫലൂപജീവീ ചേവ കമ്മഫലൂപജീവീ ച, നേവ ഉട്ഠാനഫലൂപജീവീ ന കമ്മഫലൂപജീവീ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി [പു. പ. ൧൬൭]. ചതുത്ഥം.

൫. സാവജ്ജസുത്തം

൧൩൫. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ [പു. പ. ൧൪൪ ആദയോ] സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? സാവജ്ജോ, വജ്ജബഹുലോ, അപ്പവജ്ജോ, അനവജ്ജോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ സാവജ്ജോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സാവജ്ജേന കായകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, സാവജ്ജേന വചീകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, സാവജ്ജേന മനോകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ സാവജ്ജോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ വജ്ജബഹുലോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സാവജ്ജേന ബഹുലം കായകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അപ്പം അനവജ്ജേന; സാവജ്ജേന ബഹുലം വചീകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അപ്പം അനവജ്ജേന; സാവജ്ജേന ബഹുലം മനോകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അപ്പം അനവജ്ജേന. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ വജ്ജബഹുലോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അപ്പവജ്ജോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അനവജ്ജേന ബഹുലം കായകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അപ്പം സാവജ്ജേന; അനവജ്ജേന ബഹുലം വചീകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അപ്പം സാവജ്ജേന; അനവജ്ജേന ബഹുലം മനോകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അപ്പം സാവജ്ജേന. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അപ്പവജ്ജോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അനവജ്ജോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അനവജ്ജേന കായകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അനവജ്ജേന വചീകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അനവജ്ജേന മനോകമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അനവജ്ജോ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. പഠമസീലസുത്തം

൧൩൬. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലേസു ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി, സമാധിസ്മിം ന പരിപൂരകാരീ, പഞ്ഞായ ന പരിപൂരകാരീ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി, സമാധിസ്മിം ന പരിപൂരകാരീ, പഞ്ഞായ ന പരിപൂരകാരീ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി, സമാധിസ്മിം പരിപൂരകാരീ, പഞ്ഞായ ന പരിപൂരകാരീ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി, സമാധിസ്മിം പരിപൂരകാരീ, പഞ്ഞായ പരിപൂരകാരീ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. ദുതിയസീലസുത്തം

൧൩൭. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ന സീലഗരു ഹോതി ന സീലാധിപതേയ്യോ, ന സമാധിഗരു ഹോതി ന സമാധാധിപതേയ്യോ, ന പഞ്ഞാഗരു ഹോതി ന പഞ്ഞാധിപതേയ്യോ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലഗരു ഹോതി സീലാധിപതേയ്യോ, ന സമാധിഗരു ഹോതി ന സമാധാധിപതേയ്യോ, ന പഞ്ഞാഗരു ഹോതി ന പഞ്ഞാധിപതേയ്യോ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലഗരു ഹോതി സീലാധിപതേയ്യോ, സമാധിഗരു ഹോതി സമാധാധിപതേയ്യോ, ന പഞ്ഞാഗരു ഹോതി ന പഞ്ഞാധിപതേയ്യോ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലഗരു ഹോതി സീലാധിപതേയ്യോ, സമാധിഗരു ഹോതി സമാധാധിപതേയ്യോ, പഞ്ഞാഗരു ഹോതി പഞ്ഞാധിപതേയ്യോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. സത്തമം.

൮. നികട്ഠസുത്തം

൧൩൮. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? നികട്ഠകായോ അനികട്ഠചിത്തോ, അനികട്ഠകായോ നികട്ഠചിത്തോ, അനികട്ഠകായോ ച അനികട്ഠചിത്തോ ച, നികട്ഠകായോ ച നികട്ഠചിത്തോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നികട്ഠകായോ ഹോതി അനികട്ഠചിത്തോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി [അരഞ്ഞേ വനപത്ഥാനി (സീ. പീ.)] പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി. സോ തത്ഥ കാമവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി ബ്യാപാദവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി വിഹിംസാവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നികട്ഠകായോ ഹോതി അനികട്ഠചിത്തോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അനികട്ഠകായോ ഹോതി നികട്ഠചിത്തോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ നഹേവ ഖോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി. സോ തത്ഥ നേക്ഖമ്മവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി അബ്യാപാദവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി അവിഹിംസാവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അനികട്ഠകായോ ഹോതി നികട്ഠചിത്തോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അനികട്ഠകായോ ച ഹോതി അനികട്ഠചിത്തോ ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ നഹേവ ഖോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി. സോ തത്ഥ കാമവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി ബ്യാപാദവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി വിഹിംസാവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അനികട്ഠകായോ ച ഹോതി അനികട്ഠചിത്തോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നികട്ഠകായോ ച ഹോതി നികട്ഠചിത്തോ ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി. സോ തത്ഥ നേക്ഖമ്മവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി അബ്യാപാദവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി അവിഹിംസാവിതക്കമ്പി വിതക്കേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നികട്ഠകായോ ച ഹോതി നികട്ഠചിത്തോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. ധമ്മകഥികസുത്തം

൧൩൯. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മകഥികാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ധമ്മകഥികോ അപ്പഞ്ച ഭാസതി അസഹിതഞ്ച; പരിസാ ചസ്സ [പരിസാ ച (സീ. സ്യാ. കം. പീ.) പു. പ. ൧൫൬] ന കുസലാ ഹോതി സഹിതാസഹിതസ്സ. ഏവരൂപോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മകഥികോ ഏവരൂപായ പരിസായ ധമ്മകഥികോത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ധമ്മകഥികോ അപ്പഞ്ച ഭാസതി സഹിതഞ്ച; പരിസാ ചസ്സ കുസലാ ഹോതി സഹിതാസഹിതസ്സ. ഏവരൂപോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മകഥികോ ഏവരൂപായ പരിസായ ധമ്മകഥികോത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ധമ്മകഥികോ ബഹുഞ്ച ഭാസതി അസഹിതഞ്ച; പരിസാ ചസ്സ ന കുസലാ ഹോതി സഹിതാസഹിതസ്സ. ഏവരൂപോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മകഥികോ ഏവരൂപായ പരിസായ ധമ്മകഥികോത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ധമ്മകഥികോ ബഹുഞ്ച ഭാസതി സഹിതഞ്ച; പരിസാ ചസ്സ കുസലാ ഹോതി സഹിതാസഹിതസ്സ. ഏവരൂപോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മകഥികോ ഏവരൂപായ പരിസായ ധമ്മകഥികോത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ധമ്മകഥികാ’’തി. നവമം.

൧൦. വാദീസുത്തം

൧൪൦. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, വാദീ. കതമേ ചത്താരോ? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, വാദീ അത്ഥതോ പരിയാദാനം ഗച്ഛതി, നോ ബ്യഞ്ജനതോ; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, വാദീ ബ്യഞ്ജനതോ പരിയാദാനം ഗച്ഛതി, നോ അത്ഥതോ; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, വാദീ അത്ഥതോ ച ബ്യഞ്ജനതോ ച പരിയാദാനം ഗച്ഛതി; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, വാദീ നേവത്ഥതോ നോ ബ്യഞ്ജനതോ പരിയാദാനം ഗച്ഛതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ വാദീ. അട്ഠാനമേതം, ഭിക്ഖവേ, അനവകാസോ യം ചതൂഹി പടിസമ്ഭിദാഹി സമന്നാഗതോ [സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു (സീ. സ്യാ. കം.)] അത്ഥതോ വാ ബ്യഞ്ജനതോ വാ പരിയാദാനം ഗച്ഛേയ്യാ’’തി. ദസമം.

പുഗ്ഗലവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.