൧. കേസിസുത്തം

൧൧൧. അഥ ഖോ കേസി അസ്സദമ്മസാരഥി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ കേസിം അസ്സദമ്മസാരഥിം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ത്വം ഖോസി, കേസി, പഞ്ഞാതോ അസ്സദമ്മസാരഥീതി [സഞ്ഞാതോ അസ്സദമ്മസാരഥി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. കഥം പന ത്വം, കേസി, അസ്സദമ്മം വിനേസീ’’തി? ‘‘അഹം ഖോ, ഭന്തേ, അസ്സദമ്മം സണ്ഹേനപി വിനേമി, ഫരുസേനപി വിനേമി, സണ്ഹഫരുസേനപി വിനേമീ’’തി. ‘‘സചേ തേ, കേസി, അസ്സദമ്മോ സണ്ഹേന വിനയം ന ഉപേതി, ഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, സണ്ഹഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, കിന്തി നം കരോസീ’’തി? ‘‘സചേ മേ, ഭന്തേ, അസ്സദമ്മോ സണ്ഹേന വിനയം ന ഉപേതി, ഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, സണ്ഹഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി; ഹനാമി നം, ഭന്തേ. തം കിസ്സ ഹേതു? മാ മേ ആചരിയകുലസ്സ അവണ്ണോ അഹോസീ’’തി.

‘‘ഭഗവാ പന, ഭന്തേ, അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി. കഥം പന, ഭന്തേ, ഭഗവാ പുരിസദമ്മം വിനേതീ’’തി? ‘‘അഹം ഖോ, കേസി, പുരിസദമ്മം സണ്ഹേനപി വിനേമി, ഫരുസേനപി വിനേമി, സണ്ഹഫരുസേനപി വിനേമി. തത്രിദം, കേസി, സണ്ഹസ്മിം – ഇതി കായസുചരിതം ഇതി കായസുചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി വചീസുചരിതം ഇതി വചീസുചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി മനോസുചരിതം ഇതി മനോസുചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി ദേവാ, ഇതി മനുസ്സാതി. തത്രിദം, കേസി, ഫരുസസ്മിം – ഇതി കായദുച്ചരിതം ഇതി കായദുച്ചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി വചീദുച്ചരിതം ഇതി വചീദുച്ചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി മനോദുച്ചരിതം ഇതി മനോദുച്ചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി നിരയോ, ഇതി തിരച്ഛാനയോനി, ഇതി പേത്തിവിസയോ’’തി.

‘‘തത്രിദം, കേസി, സണ്ഹഫരുസസ്മിം – ഇതി കായസുചരിതം ഇതി കായസുചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി കായദുച്ചരിതം ഇതി കായദുച്ചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി വചീസുചരിതം ഇതി വചീസുചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി വചീദുച്ചരിതം ഇതി വചീദുച്ചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി മനോസുചരിതം ഇതി മനോസുചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി മനോദുച്ചരിതം ഇതി മനോദുച്ചരിതസ്സ വിപാകോ, ഇതി ദേവാ, ഇതി മനുസ്സാ, ഇതി നിരയോ, ഇതി തിരച്ഛാനയോനി, ഇതി പേത്തിവിസയോ’’തി.

‘‘സചേ തേ, ഭന്തേ, പുരിസദമ്മോ സണ്ഹേന വിനയം ന ഉപേതി, ഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, സണ്ഹഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, കിന്തി നം ഭഗവാ കരോതീ’’തി? ‘‘സചേ മേ, കേസി, പുരിസദമ്മോ സണ്ഹേന വിനയം ന ഉപേതി, ഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, സണ്ഹഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, ഹനാമി നം, കേസീ’’തി. ‘‘ന ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ പാണാതിപാതോ കപ്പതി. അഥ ച പന ഭഗവാ ഏവമാഹ – ‘ഹനാമി, നം കേസീ’’’തി! ‘‘സച്ചം, കേസി! ന തഥാഗതസ്സ പാണാതിപാതോ കപ്പതി. അപി ച യോ പുരിസദമ്മോ സണ്ഹേന വിനയം ന ഉപേതി, ഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, സണ്ഹഫരുസേന വിനയം ന ഉപേതി, ന തം തഥാഗതോ വത്തബ്ബം അനുസാസിതബ്ബം മഞ്ഞതി, നാപി വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ വത്തബ്ബം അനുസാസിതബ്ബം മഞ്ഞന്തി. വധോ ഹേസോ, കേസി, അരിയസ്സ വിനയേ – യം ന തഥാഗതോ വത്തബ്ബം അനുസാസിതബ്ബം മഞ്ഞതി, നാപി വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ വത്തബ്ബം അനുസാസിതബ്ബം മഞ്ഞന്തീ’’തി.

‘‘സോ ഹി നൂന, ഭന്തേ, സുഹതോ ഹോതി – യം ന തഥാഗതോ വത്തബ്ബം അനുസാസിതബ്ബം മഞ്ഞതി, നാപി വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ വത്തബ്ബം അനുസാസിതബ്ബം മഞ്ഞന്തീതി. അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ…പേ… ഉപാസകം മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. പഠമം.