(൧൦) ൫. അസുരവഗ്ഗോ

൧. അസുരസുത്തം

൯൧. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? അസുരോ അസുരപരിവാരോ, അസുരോ ദേവപരിവാരോ, ദേവോ അസുരപരിവാരോ, ദേവോ ദേവപരിവാരോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അസുരോ ഹോതി അസുരപരിവാരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ദുസ്സീലോ ഹോതി പാപധമ്മോ, പരിസാപിസ്സ ഹോതി ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അസുരോ ഹോതി അസുരപരിവാരോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അസുരോ ഹോതി ദേവപരിവാരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ദുസ്സീലോ ഹോതി പാപധമ്മോ, പരിസാ ച ഖ്വസ്സ ഹോതി സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അസുരോ ഹോതി ദേവപരിവാരോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ദേവോ ഹോതി അസുരപരിവാരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലവാ ഹോതി കല്യാണധമ്മോ, പരിസാ ച ഖ്വസ്സ ഹോതി ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ദേവോ ഹോതി അസുരപരിവാരോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ദേവോ ഹോതി ദേവപരിവാരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലവാ ഹോതി കല്യാണധമ്മോ, പരിസാപിസ്സ ഹോതി സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ ദേവോ ഹോതി, ദേവപരിവാരോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. പഠമം.

൨. പഠമസമാധിസുത്തം

൯൨. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ, ന ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ഹോതി അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, ന ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ന ചേവ ലാഭീ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ന ച ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. ദുതിയസമാധിസുത്തം

൯൩. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ, ന ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ഹോതി അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, ന ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ന ചേവ ലാഭീ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ന ച ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ന ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, തേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലേന അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥേ പതിട്ഠായ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ യോഗോ കരണീയോ. സോ അപരേന സമയേന ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ ന ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ, തേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലേന അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ പതിട്ഠായ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥേ യോഗോ കരണീയോ. സോ അപരേന സമയേന ലാഭീ ചേവ ഹോതി അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ ലാഭീ ച അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ ന ചേവ ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ന ച ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, തേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലേന തേസംയേവ കുസലാനം ധമ്മാനം പടിലാഭായ അധിമത്തോ ഛന്ദോ ച വായാമോ ച ഉസ്സാഹോ ച ഉസ്സോള്ഹീ ച അപ്പടിവാനീ ച സതി ച സമ്പജഞ്ഞഞ്ച കരണീയം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ആദിത്തചേലോ വാ ആദിത്തസീസോ വാ തസ്സേവ [തസ്സ തസ്സേവ (സീ. സ്യാ. കം.)] ചേലസ്സ വാ സീസസ്സ വാ നിബ്ബാപനായ അധിമത്തം ഛന്ദഞ്ച വായാമഞ്ച ഉസ്സാഹഞ്ച ഉസ്സോള്ഹിഞ്ച അപ്പടിവാനിഞ്ച സതിഞ്ച സമ്പജഞ്ഞഞ്ച കരേയ്യ; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തേന പുഗ്ഗലേന തേസംയേവ കുസലാനം ധമ്മാനം പടിലാഭായ അധിമത്തോ ഛന്ദോ ച വായാമോ ച ഉസ്സാഹോ ച ഉസ്സോള്ഹീ ച അപ്പടിവാനീ ച സതി ച സമ്പജഞ്ഞഞ്ച കരണീയം. സോ അപരേന സമയേന ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, തേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലേന തേസുയേവ കുസലേസു ധമ്മേസു പതിട്ഠായ ഉത്തരി [ഉത്തരിം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ആസവാനം ഖയായ യോഗോ കരണീയോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. തതിയം.

൪. തതിയസമാധിസുത്തം

൯൪. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ, ന ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ഹോതി അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, ന ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ന ചേവ ലാഭീ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ന ച ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ന ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, തേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലേന യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ സോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘കഥം നു ഖോ, ആവുസോ, സങ്ഖാരാ ദട്ഠബ്ബാ? കഥം സങ്ഖാരാ സമ്മസിതബ്ബാ? കഥം സങ്ഖാരാ വിപസ്സിതബ്ബാ’ [പസ്സിതബ്ബാ (ക.)] തി? തസ്സ സോ യഥാദിട്ഠം യഥാവിദിതം ബ്യാകരോതി – ‘ഏവം ഖോ, ആവുസോ, സങ്ഖാരാ ദട്ഠബ്ബാ, ഏവം സങ്ഖാരാ സമ്മസിതബ്ബാ, ഏവം സങ്ഖാരാ വിപസ്സിതബ്ബാ’തി. സോ അപരേന സമയേന ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ ന ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ, തേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലേന യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ സോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘കഥം നു ഖോ, ആവുസോ, ചിത്തം സണ്ഠപേതബ്ബം? കഥം ചിത്തം സന്നിസാദേതബ്ബം? കഥം ചിത്തം ഏകോദി കാതബ്ബം? കഥം ചിത്തം സമാദഹാതബ്ബ’ന്തി? തസ്സ സോ യഥാദിട്ഠം യഥാവിദിതം ബ്യാകരോതി – ‘ഏവം ഖോ, ആവുസോ, ചിത്തം സണ്ഠപേതബ്ബം, ഏവം ചിത്തം സന്നിസാദേതബ്ബം, ഏവം ചിത്തം ഏകോദി കാതബ്ബം [ഏകോദി കത്തബ്ബം (പീ.)], ഏവം ചിത്തം സമാദഹാതബ്ബ’ന്തി. സോ അപരേന സമയേ ലാഭീ ചേവ ഹോതി അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ ലാഭീ ച അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ ന ചേവ ലാഭീ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ന ച ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, തേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലേന യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ചേവ അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ സോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘കഥം നു ഖോ, ആവുസോ, ചിത്തം സണ്ഠപേതബ്ബം? കഥം ചിത്തം സന്നിസാദേതബ്ബം? കഥം ചിത്തം ഏകോദി കാതബ്ബം? കഥം ചിത്തം സമാദഹാതബ്ബം? കഥം സങ്ഖാരാ ദട്ഠബ്ബാ? കഥം സങ്ഖാരാ സമ്മസിതബ്ബാ? കഥം സങ്ഖാരാ വിപസ്സിതബ്ബാ’തി? തസ്സ സോ യഥാദിട്ഠം യഥാവിദിതം ബ്യാകരോതി – ‘ഏവം ഖോ, ആവുസോ, ചിത്തം സണ്ഠപേതബ്ബം, ഏവം ചിത്തം സന്നിസാദേതബ്ബം, ഏവം ചിത്തം ഏകോദി കാതബ്ബം, ഏവം ചിത്തം സമാദഹാതബ്ബം, ഏവം സങ്ഖാരാ ദട്ഠബ്ബാ, ഏവം സങ്ഖാരാ സമ്മസിതബ്ബാ, ഏവം സങ്ഖാരാ വിപസ്സിതബ്ബാ’തി. സോ അപരേന സമയേന ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ ച അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലാഭീ ചേവ ഹോതി അജ്ഝത്തം ചേതോസമഥസ്സ ലാഭീ അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ, തേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലേന തേസു ചേവ കുസലേസു ധമ്മേസു പതിട്ഠായ ഉത്തരി ആസവാനം ഖയായ യോഗോ കരണീയോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. ഛവാലാതസുത്തം

൯൫. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, പരഹിതായ പടിപന്നോ നോ അത്തഹിതായ, അത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, അത്തഹിതായ ചേവ [അത്തഹിതായ ച (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പടിപന്നോ പരഹിതായ ച.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഛവാലാതം ഉഭതോ പദിത്തം [ആദിത്തം (ക.)], മജ്ഝേ ഗൂഥഗതം, നേവ ഗാമേ കട്ഠത്ഥം ഫരതി ന അരഞ്ഞേ ( ) [(കട്ഠത്ഥം ഫരതി) കത്ഥചി]; തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി യ്വായം പുഗ്ഗലോ നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ പരഹിതായ പടിപന്നോ നോ അത്തഹിതായ, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ച. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, അയം ഇമേസം തിണ്ണം പുഗ്ഗലാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ച. തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ പരഹിതായ ച, അയം ഇമേസം ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം അഗ്ഗോ ച സേട്ഠോ ച പാമോക്ഖോ [മോക്ഖോ (പീ.) സം. നി. ൩.൬൬൨-൬൬൩; അ. നി. ൫.൧൮൧] ച ഉത്തമോ ച പവരോ ച.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഗവാ ഖീരം, ഖീരമ്ഹാ ദധി, ദധിമ്ഹാ നവനീതം, നവനീതമ്ഹാ സപ്പി, സപ്പിമ്ഹാ സപ്പിമണ്ഡോ, സപ്പിമണ്ഡോ [സപ്പിമ്ഹാ സപ്പിമണ്ഡോ (ക.)] തത്ഥ [തത്ര (സം. നി. ൩.൬൬൨-൬൬൨)] അഗ്ഗമക്ഖായതി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ പരഹിതായ ച, അയം ഇമേസം ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം അഗ്ഗോ ച സേട്ഠോ ച പാമോക്ഖോ ച ഉത്തമോ ച പവരോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. രാഗവിനയസുത്തം

൯൬. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? അത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, പരഹിതായ പടിപന്നോ നോ അത്തഹിതായ, നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ പരഹിതായ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി നോ പരഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അത്തനാ രാഗവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരം രാഗവിനയായ സമാദപേതി; അത്തനാ ദോസവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരം ദോസവിനയായ സമാദപേതി; അത്തനാ മോഹവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരം മോഹവിനയായ സമാദപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പരഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ അത്തഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അത്തനാ ന രാഗവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, പരം രാഗവിനയായ സമാദപേതി; അത്തനാ ന ദോസവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, പരം ദോസവിനയായ സമാദപേതി; അത്തനാ ന മോഹവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, പരം മോഹവിനയായ സമാദപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പരഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ അത്തഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അത്തനാ ന രാഗവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരം രാഗവിനയായ സമാദപേതി; അത്തനാ ന ദോസവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരം ദോസവിനയായ സമാദപേതി; അത്തനാ ന മോഹവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരം മോഹവിനയായ സമാദപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ ഹോതി പരഹിതായ ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അത്തനാ ച രാഗവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, പരഞ്ച രാഗവിനയായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച ദോസവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, പരഞ്ച ദോസവിനയായ സമാദപേതി; അത്തനാ ച മോഹവിനയായ പടിപന്നോ ഹോതി, പരഞ്ച മോഹവിനയായ സമാദപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ ഹോതി പരഹിതായ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. ഖിപ്പനിസന്തിസുത്തം

൯൭. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? അത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, പരഹിതായ പടിപന്നോ നോ അത്തഹിതായ, നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ പരഹിതായ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഖിപ്പനിസന്തീ ച ഹോതി കുസലേസു ധമ്മേസു, സുതാനഞ്ച ധമ്മാനം ധാരകജാതികോ [ധാരണജാതികോ (ക.)] ഹോതി, ധാതാനഞ്ച [ധതാനഞ്ച (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ധമ്മാനം അത്ഥൂപപരിക്ഖീ ഹോതി അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ, ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി; നോ ച കല്യാണവാചോ ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗലായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ, നോ ച സന്ദസ്സകോ ഹോതി സമാദപകോ [സമാദാപകോ (?)] സമുത്തേജകോ സമ്പഹംസകോ സബ്രഹ്മചാരീനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പരഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ അത്തഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ന ഹേവ ഖോ ഖിപ്പനിസന്തീ ഹോതി കുസലേസു ധമ്മേസു, നോ ച സുതാനം ധമ്മാനം ധാരകജാതികോ ഹോതി, നോ ച ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥൂപപരിക്ഖീ ഹോതി, നോ ച അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി; കല്യാണവാചോ ച ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗലായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ, സന്ദസ്സകോ ച ഹോതി സമാദപകോ സമുത്തേജകോ സമ്പഹംസകോ സബ്രഹ്മചാരീനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പരഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ അത്തഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ന ഹേവ ഖോ ഖിപ്പനിസന്തീ ഹോതി കുസലേസു ധമ്മേസു, നോ ച സുതാനം ധമ്മാനം ധാരകജാതികോ ഹോതി, നോ ച ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥൂപപരിക്ഖീ ഹോതി, നോ ച അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി; നോ ച കല്യാണവാചോ ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗലായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ, നോ ച സന്ദസ്സകോ ഹോതി സമാദപകോ സമുത്തേജകോ സമ്പഹംസകോ സബ്രഹ്മചാരീനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ ഹോതി പരഹിതായ ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഖിപ്പനിസന്തീ ച ഹോതി കുസലേസു ധമ്മേസു, സുതാനഞ്ച ധമ്മാനം ധാരകജാതികോ ഹോതി, ധാതാനഞ്ച ധമ്മാനം അത്ഥൂപപരിക്ഖീ ഹോതി അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ, ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി; കല്യാണവാചോ ച ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗലായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ, സന്ദസ്സകോ ച ഹോതി സമാദപകോ സമുത്തേജകോ സമ്പഹംസകോ സബ്രഹ്മചാരീനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ ഹോതി പരഹിതായ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. സത്തമം.

൮. അത്തഹിതസുത്തം

൯൮. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? അത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, പരഹിതായ പടിപന്നോ നോ അത്തഹിതായ, നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ പരഹിതായ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. സിക്ഖാപദസുത്തം

൯൯. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? അത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, പരഹിതായ പടിപന്നോ നോ അത്തഹിതായ, നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ നോ പരഹിതായ, അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ പരഹിതായ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അത്തനാ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, നോ പരം പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, നോ പരം അദിന്നാദാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, നോ പരം കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, നോ പരം മുസാവാദാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, നോ പരം സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പരഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ അത്തഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അത്തനാ പാണാതിപാതാ അപ്പടിവിരതോ ഹോതി, പരം പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ അദിന്നാദാനാ അപ്പടിവിരതോ ഹോതി, പരം അദിന്നാദാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ അപ്പടിവിരതോ ഹോതി, പരം കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ മുസാവാദാ അപ്പടിവിരതോ ഹോതി, പരം മുസാവാദാ വേരമണിയാ സമാദപേതി; അത്തനാ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ അപ്പടിവിരതോ ഹോതി, പരം സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പരഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ അത്തഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി നോ പരഹിതായ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അത്തനാ പാണാതിപാതാ അപ്പടിവിരതോ ഹോതി, നോ പരം പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ അപ്പടിവിരതോ ഹോതി, നോ പരം സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ നേവത്തഹിതായ പടിപന്നോ ഹോതി, നോ പരഹിതായ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ ഹോതി പരഹിതായ ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അത്തനാ ച പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ സമാദപേതി…പേ… അത്തനാ ച സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, പരഞ്ച സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണിയാ സമാദപേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അത്തഹിതായ ചേവ പടിപന്നോ ഹോതി പരഹിതായ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മി’’ന്തി. നവമം.

൧൦. പോതലിയസുത്തം

൧൦൦. അഥ ഖോ പോതലിയോ പരിബ്ബാജകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ പോതലിയം പരിബ്ബാജകം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ചത്താരോമേ, പോതലിയ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, പോതലിയ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ [പു. പ. ൧൬൫] അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, നോ ച ഖോ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന. ഇധ പന, പോതലിയ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, നോ ച ഖോ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന. ഇധ പന, പോതലിയ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ നേവ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, നോ ച വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന. ഇധ പന, പോതലിയ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അവണ്ണാരഹസ്സ ച അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, വണ്ണാരഹസ്സ ച വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന. ഇമേ ഖോ, പോതലിയ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. ഇമേസം ഖോ, പോതലിയ, ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം കതമോ തേ പുഗ്ഗലോ ഖമതി അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി?

‘‘ചത്താരോമേ, ഭോ ഗോതമ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭോ ഗോതമ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, നോ ച ഖോ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന. ഇധ പന, ഭോ ഗോതമ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, നോ ച ഖോ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന. ഇധ പന, ഭോ ഗോതമ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ നേവ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, നോ ച വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന. ഇധ പന, ഭോ ഗോതമ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അവണ്ണാരഹസ്സ ച അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, വണ്ണാരഹസ്സ ച വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന. ഇമേ ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. ഇമേസം, ഭോ ഗോതമ, ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം യ്വായം പുഗ്ഗലോ നേവ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, നോ ച വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന; അയം മേ പുഗ്ഗലോ ഖമതി ഇമേസം ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ച. തം കിസ്സ ഹേതു? അഭിക്കന്താ [അഭിക്കന്തതരാ (ക.)] ഹേസാ, ഭോ ഗോതമ, യദിദം ഉപേക്ഖാ’’തി.

‘‘ചത്താരോമേ, പോതലിയ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ…പേ… ഇമേ ഖോ, പോതലിയ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. ഇമേസം ഖോ, പോതലിയ, ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം യ്വായം പുഗ്ഗലോ അവണ്ണാരഹസ്സ ച അവണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, വണ്ണാരഹസ്സ ച വണ്ണം ഭാസിതാ ഹോതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന; അയം ഇമേസം ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ച. തം കിസ്സ ഹേതു? അഭിക്കന്താ ഹേസാ, പോതലിയ, യദിദം തത്ഥ തത്ഥ കാലഞ്ഞുതാ’’തി.

‘‘ചത്താരോമേ, ഭോ ഗോതമ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ…പേ… ഇമേ ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ചത്താരോ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. ഇമേസം, ഭോ ഗോതമ, ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം യ്വായം പുഗ്ഗലോ അവണ്ണാരഹസ്സ ച അവണ്ണം ഭാസിതാ ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, വണ്ണാരഹസ്സ ച വണ്ണം ഭാസിതാ ഭൂതം തച്ഛം കാലേന; അയം മേ പുഗ്ഗലോ ഖമതി ഇമേസം ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ച. തം കിസ്സ ഹേതു? അഭിക്കന്താ ഹേസാ, ഭോ ഗോതമ, യദിദം തത്ഥ തത്ഥ കാലഞ്ഞുതാ.

‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി, ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. ദസമം.

അസുരവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.