൨. ദുതിയപണ്ണാസകം

(൬) ൧. പുഞ്ഞാഭിസന്ദവഗ്ഗോ

൧. പഠമപുഞ്ഞാഭിസന്ദസുത്തം

൫൧. സാവത്ഥിനിദാനം. ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ കുസലാഭിസന്ദാ സുഖസ്സാഹാരാ സോവഗ്ഗികാ സുഖവിപാകാ സഗ്ഗസംവത്തനികാ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി. കതമേ ചത്താരോ? യസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചീവരം പരിഭുഞ്ജമാനോ അപ്പമാണം ചേതോസമാധിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അപ്പമാണോ തസ്സ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

‘‘യസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പിണ്ഡപാതം പരിഭുഞ്ജമാനോ അപ്പമാണം ചേതോസമാധിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അപ്പമാണോ തസ്സ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

‘‘യസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സേനാസനം പരിഭുഞ്ജമാനോ അപ്പമാണം ചേതോസമാധിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അപ്പമാണോ തസ്സ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

‘‘യസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം പരിഭുഞ്ജമാനോ അപ്പമാണം ചേതോസമാധിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അപ്പമാണോ തസ്സ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ കുസലാഭിസന്ദാ സുഖസ്സാഹാരാ സോവഗ്ഗികാ സുഖവിപാകാ സഗ്ഗസംവത്തനികാ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി.

‘‘ഇമേഹി ച പന, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി പുഞ്ഞാഭിസന്ദേഹി കുസലാഭിസന്ദേഹി സമന്നാഗതസ്സ അരിയസാവകസ്സ ന സുകരം പുഞ്ഞസ്സ പമാണം ഗഹേതും [ഗണേതും (ക.)] – ‘ഏത്തകോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതീ’തി. അഥ ഖോ അസങ്ഖ്യേയ്യോ [അസങ്ഖേയ്യോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അപ്പമേയ്യോ മഹാപുഞ്ഞക്ഖന്ധോത്വേവ സങ്ഖ്യം [സങ്ഖം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഗച്ഛതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, മഹാസമുദ്ദേ ന സുകരം ഉദകസ്സ പമാണം ഗഹേതും – ‘ഏത്തകാനി ഉദകാള്ഹകാനീതി വാ, ഏത്തകാനി ഉദകാള്ഹകസതാനീതി വാ, ഏത്തകാനി ഉദകാള്ഹകസഹസ്സാനീതി വാ, ഏത്തകാനി ഉദകാള്ഹകസതസഹസ്സാനീതി വാ’, അഥ ഖോ അസങ്ഖ്യേയ്യോ അപ്പമേയ്യോ മഹാഉദകക്ഖന്ധോത്വേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇമേഹി ചതൂഹി പുഞ്ഞാഭിസന്ദേഹി കുസലാഭിസന്ദേഹി സമന്നാഗതസ്സ അരിയസാവകസ്സ ന സുകരം പുഞ്ഞസ്സ പമാണം ഗഹേതും – ‘ഏത്തകോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതീ’തി. അഥ ഖോ അസങ്ഖ്യേയ്യോ അപ്പമേയ്യോ മഹാപുഞ്ഞക്ഖന്ധോത്വേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതീ’’തി.

‘‘മഹോദധിം അപരിമിതം മഹാസരം,

ബഹുഭേരവം രതനവരാനമാലയം [രതനഗണാനമാലയം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)];

നജ്ജോ യഥാ നരഗണസങ്ഘസേവിതാ [മച്ഛഗണസംഘസേവിതാ (സ്യാ. കം.)],

പുഥൂ സവന്തീ ഉപയന്തി സാഗരം.

‘‘ഏവം നരം അന്നദപാനവത്ഥദം [അന്നപാനവത്ഥം (ക.)],

സേയ്യാനിസജ്ജത്ഥരണസ്സ ദായകം;

പുഞ്ഞസ്സ ധാരാ ഉപയന്തി പണ്ഡിതം,

നജ്ജോ യഥാ വാരിവഹാവ സാഗര’’ന്തി. പഠമം;

൨. ദുതിയപുഞ്ഞാഭിസന്ദസുത്തം

൫൨. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ കുസലാഭിസന്ദാ സുഖസ്സാഹാരാ സോവഗ്ഗികാ സുഖവിപാകാ സഗ്ഗസംവത്തനികാ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ സന്ദിട്ഠികോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീ’തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സങ്ഘേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഹോതി – ‘സുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, ഉജുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, ഞായപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, സാമീചിപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ, യദിദം ചത്താരി പുരിസയുഗാനി അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ, ഏസ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ അരിയകന്തേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ ഹോതി അഖണ്ഡേഹി അച്ഛിദ്ദേഹി അസബലേഹി അകമ്മാസേഹി ഭുജിസ്സേഹി വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥേഹി അപരാമട്ഠേഹി സമാധിസംവത്തനികേഹി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ സുഖസ്സാഹാരോ സോവഗ്ഗികോ സുഖവിപാകോ സഗ്ഗസംവത്തനികോ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ കുസലാഭിസന്ദാ സുഖസ്സാഹാരാ സോവഗ്ഗികാ സുഖവിപാകാ സഗ്ഗസംവത്തനികാ ഇട്ഠായ കന്തായ മനാപായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തീ’’തി.

[അ. നി. ൫.൪൭] ‘‘യസ്സ സദ്ധാ തഥാഗതേ, അചലാ സുപ്പതിട്ഠിതാ;

സീലഞ്ച യസ്സ കല്യാണം, അരിയകന്തം പസംസിതം.

‘‘സങ്ഘേ പസാദോ യസ്സത്ഥി, ഉജുഭൂതഞ്ച ദസ്സനം;

അദലിദ്ദോതി തം ആഹു, അമോഘം തസ്സ ജീവിതം.

‘‘തസ്മാ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ച, പസാദം ധമ്മദസ്സനം;

അനുയുഞ്ജേഥ മേധാവീ, സരം ബുദ്ധാന സാസന’’ന്തി. ദുതിയം;

൩. പഠമസംവാസസുത്തം

൫൩. ഏകം സമയം ഭഗവാ അന്തരാ ച മധുരം അന്തരാ ച വേരഞ്ജം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നോ ഹോതി. സമ്ബഹുലാപി ഖോ ഗഹപതീ ച ഗഹപതാനിയോ ച അന്തരാ ച മധുരം അന്തരാ ച വേരഞ്ജം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നാ ഹോന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ( ) [(പഞ്ഞത്തേ ആസനേ) (പീ. ക.)] നിസീദി. അദ്ദസംസു ഖോ ഗഹപതീ ച ഗഹപതാനിയോ ച ഭഗവന്തം അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ നിസിന്നം. ദിസ്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ തേ ഗഹപതീ ച ഗഹപതാനിയോ ച ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ചത്താരോമേ, ഗഹപതയോ, സംവാസാ. കതമേ ചത്താരോ? ഛവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി, ഛവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി, ദേവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി, ദേവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതയോ, ഛവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി? ഇധ, ഗഹപതയോ, സാമികോ ഹോതി പാണാതിപാതീ അദിന്നാദായീ കാമേസുമിച്ഛാചാരീ മുസാവാദീ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അക്കോസകപരിഭാസകോ സമണബ്രാഹ്മണാനം; ഭരിയാപിസ്സ ഹോതി പാണാതിപാതിനീ അദിന്നാദായിനീ കാമേസുമിച്ഛാചാരിനീ മുസാവാദിനീ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായിനീ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അക്കോസികപരിഭാസികാ സമണബ്രാഹ്മണാനം. ഏവം ഖോ, ഗഹപതയോ, ഛവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതയോ, ഛവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി? ഇധ, ഗഹപതയോ, സാമികോ ഹോതി പാണാതിപാതീ അദിന്നാദായീ കാമേസുമിച്ഛാചാരീ മുസാവാദീ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായീ ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അക്കോസകപരിഭാസകോ സമണബ്രാഹ്മണാനം; ഭരിയാ ഖ്വസ്സ ഹോതി പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതാ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതാ മുസാവാദാ പടിവിരതാ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതാ സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അനക്കോസികപരിഭാസികാ സമണബ്രാഹ്മണാനം. ഏവം ഖോ, ഗഹപതയോ, ഛവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതയോ, ദേവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി? ഇധ, ഗഹപതയോ, സാമികോ ഹോതി പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ മുസാവാദാ പടിവിരതോ സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അനക്കോസകപരിഭാസകോ സമണബ്രാഹ്മണാനം; ഭരിയാ ഖ്വസ്സ ഹോതി പാണാതിപാതിനീ…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠായിനീ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അക്കോസികപരിഭാസികാ സമണബ്രാഹ്മണാനം. ഏവം ഖോ, ഗഹപതയോ, ദേവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതയോ, ദേവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി? ഇധ, ഗഹപതയോ, സാമികോ ഹോതി പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ…പേ… സീലവാ കല്യാണധമ്മോ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അനക്കോസകപരിഭാസകോ സമണബ്രാഹ്മണാനം; ഭരിയാപിസ്സ ഹോതി പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതാ സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അനക്കോസികപരിഭാസികാ സമണബ്രാഹ്മണാനം. ഏവം ഖോ, ഗഹപതയോ, ദേവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി. ഇമേ ഖോ, ഗഹപതയോ, ചത്താരോ സംവാസാ’’തി.

‘‘ഉഭോ ച ഹോന്തി ദുസ്സീലാ, കദരിയാ പരിഭാസകാ;

തേ ഹോന്തി ജാനിപതയോ, ഛവാ സംവാസമാഗതാ.

‘‘സാമികോ ഹോതി ദുസ്സീലോ, കദരിയോ പരിഭാസകോ;

ഭരിയാ സീലവതീ ഹോതി, വദഞ്ഞൂ വീതമച്ഛരാ;

സാപി ദേവീ സംവസതി, ഛവേന പതിനാ സഹ.

‘‘സാമികോ സീലവാ ഹോതി, വദഞ്ഞൂ വീതമച്ഛരോ;

ഭരിയാ ഹോതി ദുസ്സീലാ, കദരിയാ പരിഭാസികാ;

സാപി ഛവാ സംവസതി, ദേവേന പതിനാ സഹ.

‘‘ഉഭോ സദ്ധാ വദഞ്ഞൂ ച, സഞ്ഞതാ ധമ്മജീവിനോ;

തേ ഹോന്തി ജാനിപതയോ, അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയംവദാ.

‘‘അത്ഥാസം പചുരാ ഹോന്തി, ഫാസുകം [ഫാസത്തം (സീ.), വാസത്ഥം (പീ.)] ഉപജായതി;

അമിത്താ ദുമ്മനാ ഹോന്തി, ഉഭിന്നം സമസീലിനം.

‘‘ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, സമസീലബ്ബതാ ഉഭോ;

നന്ദിനോ ദേവലോകസ്മിം, മോദന്തി കാമകാമിനോ’’തി. തതിയം;

൪. ദുതിയസംവാസസുത്തം

൫൪. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, സംവാസാ. കതമേ ചത്താരോ? ഛവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി, ഛവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി, ദേവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി, ദേവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഛവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സാമികോ ഹോതി പാണാതിപാതീ അദിന്നാദായീ കാമേസുമിച്ഛാചാരീ മുസാവാദീ പിസുണവാചോ ഫരുസവാചോ സമ്ഫപ്പലാപീ അഭിജ്ഝാലു ബ്യാപന്നചിത്തോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അക്കോസകപരിഭാസകോ സമണബ്രാഹ്മണാനം; ഭരിയാപിസ്സ ഹോതി പാണാതിപാതിനീ അദിന്നാദായിനീ കാമേസുമിച്ഛാചാരിനീ മുസാവാദിനീ പിസുണവാചാ ഫരുസവാചാ സമ്ഫപ്പലാപിനീ അഭിജ്ഝാലുനീ ബ്യാപന്നചിത്താ മിച്ഛാദിട്ഠികാ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അക്കോസികപരിഭാസികാ സമണബ്രാഹ്മണാനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഛവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സാമികോ ഹോതി പാണാതിപാതീ…പേ… മിച്ഛാദിട്ഠികോ ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അക്കോസകപരിഭാസകോ സമണബ്രാഹ്മണാനം; ഭരിയാ ഖ്വസ്സ ഹോതി പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതാ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതാ മുസാവാദാ പടിവിരതാ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതാ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതാ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതാ അനഭിജ്ഝാലുനീ അബ്യാപന്നചിത്താ സമ്മാദിട്ഠികാ സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അനക്കോസികപരിഭാസികാ സമണബ്രാഹ്മണാനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ദേവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സാമികോ ഹോതി പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ മുസാവാദാ പടിവിരതോ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ അനഭിജ്ഝാലു അബ്യാപന്നചിത്തോ സമ്മാദിട്ഠികോ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അനക്കോസകപരിഭാസകോ സമണബ്രാഹ്മണാനം; ഭരിയാ ഖ്വസ്സ ഹോതി പാണാതിപാതിനീ…പേ… മിച്ഛാദിട്ഠികാ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അക്കോസികപരിഭാസികാ സമണബ്രാഹ്മണാനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദേവോ ഛവായ സദ്ധിം സംവസതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ദേവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സാമികോ ഹോതി പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ…പേ… സമ്മാദിട്ഠികോ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അനക്കോസകപരിഭാസകോ സമണബ്രാഹ്മണാനം; ഭരിയാപിസ്സ ഹോതി പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ…പേ… സമ്മാദിട്ഠികാ സീലവതീ കല്യാണധമ്മാ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി അനക്കോസികപരിഭാസികാ സമണബ്രാഹ്മണാനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദേവോ ദേവിയാ സദ്ധിം സംവസതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സംവാസാ’’തി.

‘‘ഉഭോ ച ഹോന്തി ദുസ്സീലാ, കദരിയാ പരിഭാസകാ;

തേ ഹോന്തി ജാനിപതയോ, ഛവാ സംവാസമാഗതാ.

‘‘സാമികോ ഹോതി ദുസ്സീലോ, കദരിയോ പരിഭാസകോ;

ഭരിയാ സീലവതീ ഹോതി, വദഞ്ഞൂ വീതമച്ഛരാ;

സാപി ദേവീ സംവസതി, ഛവേന പതിനാ സഹ.

‘‘സാമികോ സീലവാ ഹോതി, വദഞ്ഞൂ വീതമച്ഛരോ;

ഭരിയാ ഹോതി ദുസ്സീലാ, കദരിയാ പരിഭാസികാ;

സാപി ഛവാ സംവസതി, ദേവേന പതിനാ സഹ.

‘‘ഉഭോ സദ്ധാ വദഞ്ഞൂ ച, സഞ്ഞതാ ധമ്മജീവിനോ;

തേ ഹോന്തി ജാനിപതയോ, അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയംവദാ.

‘‘അത്ഥാസം പചുരാ ഹോന്തി, ഫാസുകം ഉപജായതി;

അമിത്താ ദുമ്മനാ ഹോന്തി, ഉഭിന്നം സമസീലിനം.

‘‘ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, സമസീലബ്ബതാ ഉഭോ;

നന്ദിനോ ദേവലോകസ്മിം, മോദന്തി കാമകാമിനോ’’തി. ചതുത്ഥം;

൫. പഠമസമജീവീസുത്തം

൫൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ഭഗ്ഗേസു വിഹരതി സുസുമാരഗിരേ [സുംസുമാരഗിരേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഭേസകളാവനേ [ഭേസകലാവനേ (സീ. പീ. ക.)] മിഗദായേ. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന നകുലപിതുനോ ഗഹപതിസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ നകുലപിതാ ച ഗഹപതി നകുലമാതാ ച ഗഹപതാനീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ നകുലപിതാ ഗഹപതി ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘യതോ മേ, ഭന്തേ, നകുലമാതാ ഗഹപതാനീ ദഹരസ്സേവ ദഹരാ ആനീതാ, നാഭിജാനാമി നകുലമാതരം ഗഹപതാനിം മനസാപി അതിചരിതാ, കുതോ പന കായേന! ഇച്ഛേയ്യാമ മയം, ഭന്തേ, ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിതും അഭിസമ്പരായഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിതു’’ന്തി. നകുലമാതാപി ഖോ ഗഹപതാനീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യതോഹം, ഭന്തേ, നകുലപിതുനോ ഗഹപതിസ്സ ദഹരസ്സേവ ദഹരാ ആനീതാ, നാഭിജാനാമി നകുലപിതരം ഗഹപതിം മനസാപി അതിചരിതാ, കുതോ പന കായേന! ഇച്ഛേയ്യാമ മയം, ഭന്തേ, ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിതും അഭിസമ്പരായഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിതു’’ന്തി.

‘‘ആകങ്ഖേയ്യും ചേ, ഗഹപതയോ, ഉഭോ ജാനിപതയോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിതും അഭിസമ്പരായഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിതും ഉഭോവ [ഉഭോ ച (സീ. പീ.)] അസ്സു സമസദ്ധാ സമസീലാ സമചാഗാ സമപഞ്ഞാ, തേ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സന്തി അഭിസമ്പരായഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സന്തീ’’തി [പസ്സിസ്സന്തീതി (ക.)].

‘‘ഉഭോ സദ്ധാ വദഞ്ഞൂ ച, സഞ്ഞതാ ധമ്മജീവിനോ;

തേ ഹോന്തി ജാനിപതയോ, അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയംവദാ.

‘‘അത്ഥാസം പചുരാ ഹോന്തി, ഫാസുകം ഉപജായതി;

അമിത്താ ദുമ്മനാ ഹോന്തി, ഉഭിന്നം സമസീലിനം.

‘‘ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, സമസീലബ്ബതാ ഉഭോ;

നന്ദിനോ ദേവലോകസ്മിം, മോദന്തി കാമകാമിനോ’’തി. പഞ്ചമം;

൬. ദുതിയസമജീവീസുത്തം

൫൬. ‘‘ആകങ്ഖേയ്യും ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഉഭോ ജാനിപതയോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിതും അഭിസമ്പരായഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിതും ഉഭോവ അസ്സു സമസദ്ധാ സമസീലാ സമചാഗാ സമപഞ്ഞാ, തേ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സന്തി അഭിസമ്പരായഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സന്തീ’’തി.

‘‘ഉഭോ സദ്ധാ വദഞ്ഞൂ ച, സഞ്ഞതാ ധമ്മജീവിനോ;

തേ ഹോന്തി ജാനിപതയോ, അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയംവദാ.

‘‘അത്ഥാസം പചുരാ ഹോന്തി, ഫാസുകം ഉപജായതി;

അമിത്താ ദുമ്മനാ ഹോന്തി, ഉഭിന്നം സമസീലിനം.

‘‘ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, സമസീലബ്ബതാ ഉഭോ;

നന്ദിനോ ദേവലോകസ്മിം, മോദന്തി കാമകാമിനോ’’തി. ഛട്ഠം;

൭. സുപ്പവാസാസുത്തം

൫൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോലിയേസു വിഹരതി പജ്ജനികം [സജ്ജനേലം (സീ. പീ.), പജ്ജനേലം (സ്യാ. കം.)] നാമ കോലിയാനം നിഗമോ. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന സുപ്പവാസായ കോലിയധീതുയാ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ സുപ്പവാസാ കോലിയധീതാ ഭഗവന്തം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേസി സമ്പവാരേസി. അഥ ഖോ സുപ്പവാസാ കോലിയധീതാ ഭഗവന്തം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ സുപ്പവാസം കോലിയധീതരം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഭോജനം, സുപ്പവാസേ, ദേന്തീ അരിയസാവികാ പടിഗ്ഗാഹകാനം ചത്താരി ഠാനാനി ദേതി. കതമാനി ചത്താരി? ആയും ദേതി, വണ്ണം ദേതി, സുഖം ദേതി, ബലം ദേതി. ആയും ഖോ പന ദത്വാ ആയുസ്സ ഭാഗിനീ ഹോതി ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ. വണ്ണം ദത്വാ വണ്ണസ്സ ഭാഗിനീ ഹോതി ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ. സുഖം ദത്വാ സുഖസ്സ ഭാഗിനീ ഹോതി ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ. ബലം ദത്വാ ബലസ്സ ഭാഗിനീ ഹോതി ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ. ഭോജനം, സുപ്പവാസേ, ദേന്തീ അരിയസാവികാ പടിഗ്ഗാഹകാനം ഇമാനി ചത്താരി ഠാനാനി ദേതീ’’തി.

‘‘സുസങ്ഖതം ഭോജനം യാ ദദാതി,

സുചിം പണീതം [സുപണീതം (ക.)] രസസാ ഉപേതം;

സാ ദക്ഖിണാ ഉജ്ജുഗതേസു ദിന്നാ,

ചരണൂപപന്നേസു മഹഗ്ഗതേസു;

പുഞ്ഞേന പുഞ്ഞം സംസന്ദമാനാ,

മഹപ്ഫലാ ലോകവിദൂന വണ്ണിതാ.

‘‘ഏതാദിസം യഞ്ഞമനുസ്സരന്താ,

യേ വേദജാതാ വിചരന്തി ലോകേ;

വിനേയ്യ മച്ഛേരമലം സമൂലം,

അനിന്ദിതാ സഗ്ഗമുപേന്തി ഠാന’’ന്തി. സത്തമം;

൮. സുദത്തസുത്തം

൫൮. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഭോജനം, ഗഹപതി, ദദമാനോ അരിയസാവകോ പടിഗ്ഗാഹകാനം ചത്താരി ഠാനാനി ദേതി. കതമാനി ചത്താരി? ആയും ദേതി, വണ്ണം ദേതി, സുഖം ദേതി, ബലം ദേതി. ആയും ഖോ പന ദത്വാ ആയുസ്സ ഭാഗീ ഹോതി ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ. വണ്ണം ദത്വാ… സുഖം ദത്വാ… ബലം ദത്വാ ബലസ്സ ഭാഗീ ഹോതി ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ. ഭോജനം, ഗഹപതി, ദദമാനോ അരിയസാവകോ പടിഗ്ഗാഹകാനം ഇമാനി ചത്താരി ഠാനാനി ദേതീ’’തി.

[മഹാവ. ൨൮൨] ‘‘യോ സഞ്ഞതാനം പരദത്തഭോജിനം,

കാലേന സക്കച്ച ദദാതി ഭോജനം;

ചത്താരി ഠാനാനി അനുപ്പവേച്ഛതി,

ആയുഞ്ച വണ്ണഞ്ച സുഖം ബലഞ്ച.

‘‘സോ ആയുദായീ വണ്ണദായീ [സോ ആയുദായീ ബലദായീ (സീ. പീ.), ആയുദായീ ബലദായീ (സ്യാ. കം.)], സുഖം ബലം ദദോ [സുഖം വണ്ണം ദദോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), സുഖബലദദോ (ക.)] നരോ;

ദീഘായു യസവാ ഹോതി, യത്ഥ യത്ഥൂപപജ്ജതീ’’തി. അട്ഠമം;

൯. ഭോജനസുത്തം

൫൯. ‘‘ഭോജനം, ഭിക്ഖവേ, ദദമാനോ ദായകോ പടിഗ്ഗാഹകാനം ചത്താരി ഠാനാനി ദേതി. കതമാനി ചത്താരി? ആയും ദേതി, വണ്ണം ദേതി, സുഖം ദേതി, ബലം ദേതി. ആയും ഖോ പന ദത്വാ ആയുസ്സ ഭാഗീ ഹോതി ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ. വണ്ണം ദത്വാ… സുഖം ദത്വാ… ബലം ദത്വാ ബലസ്സ ഭാഗീ ഹോതി ദിബ്ബസ്സ വാ മാനുസസ്സ വാ. ഭോജനം, ഭിക്ഖവേ, ദദമാനോ ദായകോ പടിഗ്ഗാഹകാനം ഇമാനി ചത്താരി ഠാനാനി ദേതീ’’തി.

[മഹാവ. ൨൮൨] ‘‘യോ സഞ്ഞതാനം പരദത്തഭോജിനം,

കാലേന സക്കച്ച ദദാതി ഭോജനം;

ചത്താരി ഠാനാനി അനുപ്പവേച്ഛതി,

ആയുഞ്ച വണ്ണഞ്ച സുഖം ബലഞ്ച.

‘‘സോ ആയുദായീ വണ്ണദായീ, സുഖം ബലം ദദോ നരോ;

ദീഘായു യസവാ ഹോതി, യത്ഥ യത്ഥൂപപജ്ജതീ’’തി. നവമം;

൧൦. ഗിഹിസാമീചിസുത്തം

൬൦. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ചതൂഹി ഖോ, ഗഹപതി, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ അരിയസാവകോ ഗിഹിസാമീചിപടിപദം പടിപന്നോ ഹോതി യസോപടിലാഭിനിം സഗ്ഗസംവത്തനികം. കതമേഹി ചതൂഹി? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി ചീവരേന, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി പിണ്ഡപാതേന, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി സേനാസനേന, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന. ഇമേഹി ഖോ, ഗഹപതി, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ അരിയസാവകോ ഗിഹിസാമീചിപടിപദം പടിപന്നോ ഹോതി യസോപടിലാഭിനിം സഗ്ഗസംവത്തനിക’’ന്തി.

‘‘ഗിഹിസാമീചിപടിപദം, പടിപജ്ജന്തി പണ്ഡിതാ;

സമ്മഗ്ഗതേ സീലവന്തേ, ചീവരേന ഉപട്ഠിതാ.

പിണ്ഡപാതസയനേന, ഗിലാനപ്പച്ചയേന ച;

തേസം ദിവാ ച രത്തോ ച, സദാ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി;

സഗ്ഗഞ്ച കമതിട്ഠാനം [സഗ്ഗഞ്ച സപ്പതിട്ഠാനം (ക.)], കമ്മം കത്വാന ഭദ്ദക’’ന്തി. ദസമം;

പുഞ്ഞാഭിസന്ദവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദ്വേ പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ ദ്വേ ച, സംവാസാ സമജീവിനോ;

സുപ്പവാസാ സുദത്തോ ച, ഭോജനം ഗിഹിസാമിചീതി.

(൭) ൨. പത്തകമ്മവഗ്ഗോ

൧. പത്തകമ്മസുത്തം

൬൧. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ചത്താരോമേ, ഗഹപതി, ധമ്മാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഭോഗാ മേ ഉപ്പജ്ജന്തു സഹധമ്മേനാതി, അയം പഠമോ ധമ്മോ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം.

‘‘ഭോഗേ ലദ്ധാ സഹധമ്മേന യസോ മേ ആഗച്ഛതു സഹ ഞാതീഹി സഹ ഉപജ്ഝായേഹീതി, അയം ദുതിയോ ധമ്മോ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം.

‘‘ഭോഗേ ലദ്ധാ സഹധമ്മേന യസം ലദ്ധാ സഹ ഞാതീഹി സഹ ഉപജ്ഝായേഹി ചിരം ജീവാമി ദീഘമായും പാലേമീതി, അയം തതിയോ ധമ്മോ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം.

‘‘ഭോഗേ ലദ്ധാ സഹധമ്മേന യസം ലദ്ധാ സഹ ഞാതീഹി സഹ ഉപജ്ഝായേഹി ചിരം ജീവിത്വാ ദീഘമായും പാലേത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജാമീതി, അയം ചതുത്ഥോ ധമ്മോ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം. ഇമേ ഖോ, ഗഹപതി, ചത്താരോ ധമ്മാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഗഹപതി, ചതുന്നം ധമ്മാനം ഇട്ഠാനം കന്താനം മനാപാനം ദുല്ലഭാനം ലോകസ്മിം ചത്താരോ ധമ്മാ പടിലാഭായ സംവത്തന്തി. കതമേ ചത്താരോ? സദ്ധാസമ്പദാ, സീലസമ്പദാ, ചാഗസമ്പദാ, പഞ്ഞാസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഗഹപതി, സദ്ധാസമ്പദാ? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ സദ്ധോ ഹോതി, സദ്ദഹതി തഥാഗതസ്സ ബോധിം – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി, സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. അയം വുച്ചതി, ഗഹപതി, സദ്ധാസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഗഹപതി, സീലസമ്പദാ? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഗഹപതി, സീലസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഗഹപതി, ചാഗസമ്പദാ? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ വിഗതമലമച്ഛേരേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി മുത്തചാഗോ പയതപാണി വോസഗ്ഗരതോ യാചയോഗോ ദാനസംവിഭാഗരതോ. അയം വുച്ചതി, ഗഹപതി, ചാഗസമ്പദാ.

‘‘കതമാ ച, ഗഹപതി, പഞ്ഞാസമ്പദാ? അഭിജ്ഝാവിസമലോഭാഭിഭൂതേന, ഗഹപതി, ചേതസാ വിഹരന്തോ അകിച്ചം കരോതി, കിച്ചം അപരാധേതി. അകിച്ചം കരോന്തോ കിച്ചം അപരാധേന്തോ യസാ ച സുഖാ ച ധംസതി. ബ്യാപാദാഭിഭൂതേന, ഗഹപതി, ചേതസാ വിഹരന്തോ അകിച്ചം കരോതി, കിച്ചം അപരാധേതി. അകിച്ചം കരോന്തോ കിച്ചം അപരാധേന്തോ യസാ ച സുഖാ ച ധംസതി. ഥിനമിദ്ധാഭിഭൂതേന, ഗഹപതി, ചേതസാ വിഹരന്തോ അകിച്ചം കരോതി കിച്ചം അപരാധേതി. അകിച്ചം കരോന്തോ കിച്ചം അപരാധേന്തോ യസാ ച സുഖാ ച ധംസതി. ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചാഭിഭൂതേന, ഗഹപതി, ചേതസാ വിഹരന്തോ അകിച്ചം കരോതി, കിച്ചം അപരാധേതി. അകിച്ചം കരോന്തോ കിച്ചം അപരാധേന്തോ യസാ ച സുഖാ ച ധംസതി. വിചികിച്ഛാഭിഭൂതേന, ഗഹപതി, ചേതസാ വിഹരന്തോ അകിച്ചം കരോതി, കിച്ചം അപരാധേതി. അകിച്ചം കരോന്തോ കിച്ചം അപരാധേന്തോ യസാ ച സുഖാ ച ധംസതി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ അഭിജ്ഝാവിസമലോഭോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ അഭിജ്ഝാവിസമലോഭം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസം പജഹതി. ബ്യാപാദോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ ബ്യാപാദം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസം പജഹതി. ഥിനമിദ്ധം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ ഥിനമിദ്ധം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസം പജഹതി. ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസം പജഹതി. വിചികിച്ഛാ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ വിചികിച്ഛം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസം പജഹതി.

‘‘യതോ ച ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകസ്സ അഭിജ്ഝാവിസമലോഭോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ അഭിജ്ഝാവിസമലോഭോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ പഹീനോ ഹോതി. ബ്യാപാദോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ ബ്യാപാദോ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ പഹീനോ ഹോതി. ഥിനമിദ്ധം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ ഥിനമിദ്ധം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ പഹീനോ ഹോതി. ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ പഹീനോ ഹോതി. വിചികിച്ഛാ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോതി, ഇതി വിദിത്വാ വിചികിച്ഛാ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസോ പഹീനോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ മഹാപഞ്ഞോ പുഥുപഞ്ഞോ ആപാതദസോ [ആപാഥദസോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പഞ്ഞാസമ്പന്നോ [ഹാസപഞ്ഞോ (ക.)]. അയം വുച്ചതി, ഗഹപതി, പഞ്ഞാസമ്പദാ. ഇമേസം ഖോ, ഗഹപതി, ചതുന്നം ധമ്മാനം ഇട്ഠാനം കന്താനം മനാപാനം ദുല്ലഭാനം ലോകസ്മിം ഇമേ ചത്താരോ ധമ്മാ പടിലാഭായ സംവത്തന്തി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി ചത്താരി പത്തകമ്മാനി കത്താ ഹോതി. കതമാനി ചത്താരി? ഇധ ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി അത്താനം സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി. മാതാപിതരോ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി. പുത്തദാരദാസകമ്മകരപോരിസേ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി. മിത്താമച്ചേ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി. ഇദമസ്സ പഠമം ഠാനഗതം ഹോതി പത്തഗതം ആയതനസോ പരിഭുത്തം.

‘‘പുന ചപരം, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി യാ താ ഹോന്തി ആപദാ അഗ്ഗിതോ വാ ഉദകതോ വാ രാജതോ വാ ചോരതോ വാ അപ്പിയതോ വാ ദായാദതോ [അ. നി. ൫.൪൧], തഥാരൂപാസു ആപദാസു പരിയോധായ സംവത്തതി. സോത്ഥിം അത്താനം കരോതി. ഇദമസ്സ ദുതിയം ഠാനഗതം ഹോതി പത്തഗതം ആയതനസോ പരിഭുത്തം.

‘‘പുന ചപരം, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി പഞ്ചബലിം കത്താ ഹോതി – ഞാതിബലിം, അതിഥിബലിം, പുബ്ബപേതബലിം, രാജബലിം, ദേവതാബലിം. ഇദമസ്സ തതിയം ഠാനഗതം ഹോതി പത്തഗതം ആയതനസോ പരിഭുത്തം.

‘‘പുന ചപരം, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ മദപ്പമാദാ പടിവിരതാ ഖന്തിസോരച്ചേ നിവിട്ഠാ ഏകമത്താനം ദമേന്തി, ഏകമത്താനം സമേന്തി, ഏകമത്താനം പരിനിബ്ബാപേന്തി, തഥാരൂപേസു സമണബ്രാഹ്മണേസു ഉദ്ധഗ്ഗികം ദക്ഖിണം പതിട്ഠാപേതി സോവഗ്ഗികം സുഖവിപാകം സഗ്ഗസംവത്തനികം. ഇദമസ്സ ചതുത്ഥം ഠാനഗതം ഹോതി പത്തഗതം ആയതനസോ പരിഭുത്തം.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി ഇമാനി ചത്താരി പത്തകമ്മാനി കത്താ ഹോതി. യസ്സ കസ്സചി, ഗഹപതി, അഞ്ഞത്ര ഇമേഹി ചതൂഹി പത്തകമ്മേഹി ഭോഗാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, ഇമേ വുച്ചന്തി, ഗഹപതി, ഭോഗാ അട്ഠാനഗതാ അപത്തഗതാ അനായതനസോ പരിഭുത്താ. യസ്സ കസ്സചി, ഗഹപതി, ഇമേഹി ചതൂഹി പത്തകമ്മേഹി ഭോഗാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, ഇമേ വുച്ചന്തി, ഗഹപതി, ഭോഗാ ഠാനഗതാ പത്തഗതാ ആയതനസോ പരിഭുത്താ’’തി.

‘‘ഭുത്താ ഭോഗാ ഭതാ ഭച്ചാ [ഗതാ ഭൂതാ (ക.) ഭടാ ഭച്ചാ (സ്യാ. കം.)], വിതിണ്ണാ ആപദാസു മേ;

ഉദ്ധഗ്ഗാ ദക്ഖിണാ ദിന്നാ, അഥോ പഞ്ചബലീ കതാ;