(൧൪) ൪. യോധാജീവവഗ്ഗോ

൧. യോധാജീവസുത്തം

൧൩൪. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ യോധാജീവോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യോധാജീവോ ദൂരേ പാതീ ച ഹോതി അക്ഖണവേധീ ച മഹതോ ച കായസ്സ പദാലേതാ. ഇമേഹി, ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ യോധാജീവോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ദൂരേ പാതീ ച ഹോതി അക്ഖണവേധീ ച മഹതോ ച കായസ്സ പദാലേതാ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ദൂരേ പാതീ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യം കിഞ്ചി രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം രൂപം – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. യാ കാചി വേദനാ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാ അജ്ഝത്താ വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികാ വാ സുഖുമാ വാ ഹീനാ വാ പണീതാ വാ യാ ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം വേദനം [സബ്ബാ വേദനാ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. യാ കാചി സഞ്ഞാ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാ അജ്ഝത്താ വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികാ വാ സുഖുമാ വാ ഹീനാ വാ പണീതാ വാ യാ ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം സഞ്ഞം [സബ്ബാ സഞ്ഞാ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. യേ കേചി സങ്ഖാരാ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാ അജ്ഝത്താ വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികാ വാ സുഖുമാ വാ ഹീനാ വാ പണീതാ വാ യേ ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബേ സങ്ഖാരേ – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം വിഞ്ഞാണം – ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ദൂരേ പാതീ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്ഖണവേധീ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്ഖണവേധീ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മഹതോ കായസ്സ പദാലേതാ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മഹന്തം അവിജ്ജാക്ഖന്ധം പദാലേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മഹതോ കായസ്സ പദാലേതാ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. പഠമം.

൨. പരിസാസുത്തം

൧൩൫. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ തിസ്സോ? ഉക്കാചിതവിനീതാ പരിസാ, പടിപുച്ഛാവിനീതാ പരിസാ, യാവതാവിനീതാ [യാവതജ്ഝാവിനീതാ (അട്ഠകഥായം പാഠന്തരം)] പരിസാ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ പരിസാ’’തി. ദുതിയം.

൩. മിത്തസുത്തം

൧൩൬. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ മിത്തോ സേവിതബ്ബോ. കതമേഹി തീഹി? ( ) [(ഇധ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖു) (പീ. ക.)] ദുദ്ദദം ദദാതി, ദുക്കരം കരോതി, ദുക്ഖമം ഖമതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ മിത്തോ സേവിതബ്ബോ’’തി. തതിയം.

൪. ഉപ്പാദാസുത്തം

൧൩൭. ‘‘ഉപ്പാദാ വാ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതാനം അനുപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനം, ഠിതാവ സാ ധാതു ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ. തം തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുജ്ഝതി അഭിസമേതി. അഭിസമ്ബുജ്ഝിത്വാ അഭിസമേത്വാ ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞാപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി – ‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’തി. ഉപ്പാദാ വാ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതാനം അനുപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനം ഠിതാവ സാ ധാതു ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ. തം തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുജ്ഝതി അഭിസമേതി. അഭിസമ്ബുജ്ഝിത്വാ അഭിസമേത്വാ ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞാപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി – ‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’തി. ഉപ്പാദാ വാ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതാനം അനുപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനം ഠിതാവ സാ ധാതു ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാ. സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ. തം തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുജ്ഝതി അഭിസമേതി. അഭിസമ്ബുജ്ഝിത്വാ അഭിസമേത്വാ ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞാപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി – ‘സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. കേസകമ്ബലസുത്തം

൧൩൮. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി തന്താവുതാനം വത്ഥാനം, കേസകമ്ബലോ തേസം പടികിട്ഠോ അക്ഖായതി. കേസകമ്ബലോ, ഭിക്ഖവേ, സീതേ സീതോ, ഉണ്ഹേ ഉണ്ഹോ, ദുബ്ബണ്ണോ, ദുഗ്ഗന്ധോ, ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി പുഥുസമണബ്രാഹ്മണവാദാനം [സമണപ്പവാദാനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] മക്ഖലിവാദോ തേസം പടികിട്ഠോ അക്ഖായതി.

‘‘മക്ഖലി, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസോ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – ‘നത്ഥി കമ്മം, നത്ഥി കിരിയം, നത്ഥി വീരിയ’ന്തി. യേപി തേ, ഭിക്ഖവേ, അഹേസും അതീതമദ്ധാനം അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, തേപി ഭഗവന്തോ കമ്മവാദാ ചേവ അഹേസും കിരിയവാദാ ച വീരിയവാദാ ച. തേപി, ഭിക്ഖവേ, മക്ഖലി മോഘപുരിസോ പടിബാഹതി – ‘നത്ഥി കമ്മം, നത്ഥി കിരിയം, നത്ഥി വീരിയ’ന്തി. യേപി തേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി അനാഗതമദ്ധാനം അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, തേപി ഭഗവന്തോ കമ്മവാദാ ചേവ ഭവിസ്സന്തി കിരിയവാദാ ച വീരിയവാദാ ച. തേപി, ഭിക്ഖവേ, മക്ഖലി മോഘപുരിസോ പടിബാഹതി – ‘നത്ഥി കമ്മം, നത്ഥി കിരിയം, നത്ഥി വീരിയ’ന്തി. അഹമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ കമ്മവാദോ ചേവ കിരിയവാദോ ച വീരിയവാദോ ച. മമ്പി, ഭിക്ഖവേ, മക്ഖലി മോഘപുരിസോ പടിബാഹതി – ‘നത്ഥി കമ്മം, നത്ഥി കിരിയം, നത്ഥി വീരിയ’’’ന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, നദീമുഖേ ഖിപ്പം ഉഡ്ഡേയ്യ [ഓഡ്ഡേയ്യ (സീ.)] ബഹൂനം [ബഹുന്നം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] മച്ഛാനം അഹിതായ ദുക്ഖായ അനയായ ബ്യസനായ; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മക്ഖലി മോഘപുരിസോ മനുസ്സഖിപ്പം മഞ്ഞേ ലോകേ ഉപ്പന്നോ ബഹൂനം സത്താനം അഹിതായ ദുക്ഖായ അനയായ ബ്യസനായാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. സമ്പദാസുത്തം

൧൩൯. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, സമ്പദാ. കതമാ തിസ്സോ? സദ്ധാസമ്പദാ, സീലസമ്പദാ, പഞ്ഞാസമ്പദാ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ സമ്പദാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. വുദ്ധിസുത്തം

൧൪൦. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, വുദ്ധിയോ. കതമാ തിസ്സോ? സദ്ധാവുദ്ധി, സീലവുദ്ധി, പഞ്ഞാവുദ്ധി – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ വുദ്ധിയോ’’തി. സത്തമം.

൮. അസ്സഖളുങ്കസുത്തം

൧൪൧. ‘‘തയോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസ്സഖളുങ്കേ ദേസേസ്സാമി തയോ ച പുരിസഖളുങ്കേ. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, തയോ അസ്സഖളുങ്കാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അസ്സഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി; ന വണ്ണസമ്പന്നോ, ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അസ്സഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച; ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അസ്സഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ അസ്സഖളുങ്കാ.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, തയോ പുരിസഖളുങ്കാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി; ന വണ്ണസമ്പന്നോ, ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച; ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി; ന വണ്ണസമ്പന്നോ ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ഇദമസ്സ ജവസ്മിം വദാമി. അഭിധമ്മേ ഖോ പന അഭിവിനയേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സംസാദേതി [സംഹീരേതി (ക.)], നോ വിസ്സജ്ജേതി. ഇദമസ്സ ന വണ്ണസ്മിം വദാമി. ന ഖോ പന ലാഭീ ഹോതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ഇദമസ്സ ന ആരോഹപരിണാഹസ്മിം വദാമി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി; ന വണ്ണസമ്പന്നോ, ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച; ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ഇദമസ്സ ജവസ്മിം വദാമി. അഭിധമ്മേ ഖോ പന അഭിവിനയേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേതി, നോ സംസാദേതി. ഇദമസ്സ വണ്ണസ്മിം വദാമി. ന പന ലാഭീ ഹോതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ഇദമസ്സ ന ആരോഹപരിണാഹസ്മിം വദാമി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച; ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ഇദമസ്സ ജവസ്മിം വദാമി. അഭിധമ്മേ ഖോ പന അഭിവിനയേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേതി, നോ സംസാദേതി. ഇദമസ്സ വണ്ണസ്മിം വദാമി. ലാഭീ ഖോ പന ഹോതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ഇദമസ്സ ആരോഹപരിണാഹസ്മിം വദാമി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസഖളുങ്കോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ പുരിസഖളുങ്കാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. അസ്സപരസ്സസുത്തം

൧൪൨. ‘‘തയോ ച, ഭിക്ഖവേ, അസ്സപരസ്സേ [അസ്സസദസ്സേ (സീ സ്യാ. കം. പീ.)] ദേസേസ്സാമി തയോ ച പുരിസപരസ്സേ [പുരിസസദസ്സേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, തയോ അസ്സപരസ്സാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അസ്സപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി; ന വണ്ണസമ്പന്നോ ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അസ്സപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച; ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അസ്സപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ അസ്സപരസ്സാ.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, തയോ പുരിസപരസ്സാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി; ന വണ്ണസമ്പന്നോ ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച; ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി; ന വണ്ണസമ്പന്നോ, ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികോ ഹോതി തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ അനാവത്തിധമ്മോ തസ്മാ ലോകാ. ഇദമസ്സ ജവസ്മിം വദാമി. അഭിധമ്മേ ഖോ പന അഭിവിനിയേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സംസാദേതി, നോ വിസ്സജ്ജേതി. ഇദമസ്സ ന വണ്ണസ്മിം വദാമി. ന ഖോ പന ലാഭീ ഹോതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ഇദമസ്സ ന ആരോഹപരിണാഹസ്മിം വദാമി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ഹോതി; ന വണ്ണസമ്പന്നോ, ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച, ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികോ ഹോതി തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ അനാവത്തിധമ്മോ തസ്മാ ലോകാ. ഇദമസ്സ ജവസ്മിം വദാമി. അഭിധമ്മേ ഖോ പന അഭിവിനയേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേതി, നോ സംസാദേതി. ഇദമസ്സ വണ്ണസ്മിം വദാമി. ന ഖോ പന ലാഭീ ഹോതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ഇദമസ്സ ന ആരോഹപരിണാഹസ്മിം വദാമി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി; വണ്ണസമ്പന്നോ ച, ന ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികോ ഹോതി തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ അനാവത്തിധമ്മോ തസ്മാ ലോകാ. ഇദമസ്സ ജവസ്മിം വദാമി. അഭിധമ്മേ ഖോ പന അഭിവിനയേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേതി, നോ സംസാദേതി. ഇദമസ്സ വണ്ണസ്മിം വദാമി. ലാഭീ ഖോ പന ഹോതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ഇദമസ്സ ആരോഹപരിണാഹസ്മിം വദാമി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപരസ്സോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ പുരിസപരസ്സാ’’തി. നവമം.

൧൦. അസ്സാജാനീയസുത്തം

൧൪൩. ‘‘തയോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്രേ അസ്സാജാനീയേ ദേസേസ്സാമി തയോ ച ഭദ്രേ പുരിസാജാനീയേ. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, തയോ ഭദ്രാ അസ്സാജാനീയാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ …പേ… ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ ഭദ്രാ അസ്സാജാനീയാ.

‘‘കതമേ ച ഭിക്ഖവേ, തയോ ഭദ്രാ പുരിസാജാനീയാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഭദ്രോ പുരിസാജാനീയോ…പേ… ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്രോ പുരിസാജാനീയോ…പേ… ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഇദമസ്സ ജവസ്മിം വദാമി. അഭിധമ്മേ ഖോ പന അഭിവിനയേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേതി, നോ സംസാദേതി. ഇദമസ്സ വണ്ണസ്മിം വദാമി. ലാഭീ ഖോ പന ഹോതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ഇദമസ്സ ആരോഹപരിണാഹസ്മിം വദാമി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്രോ പുരിസാജാനീയോ ജവസമ്പന്നോ ച ഹോതി വണ്ണസമ്പന്നോ ച ആരോഹപരിണാഹസമ്പന്നോ ച. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ ഭദ്രാ പുരിസാജാനീയാ’’തി. ദസമം.

൧൧. പഠമമോരനിവാപസുത്തം

൧൪൪. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി മോരനിവാപേ പരിബ്ബാജകാരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അച്ചന്തനിട്ഠോ ഹോതി അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാനം. കതമേഹി തീഹി? അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേന, അസേക്ഖേന സമാധിക്ഖന്ധേന, അസേക്ഖേന പഞ്ഞാക്ഖന്ധേന. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അച്ചന്തനിട്ഠോ ഹോതി അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി. ഏകാദസമം.

൧൨. ദുതിയമോരനിവാപസുത്തം

൧൪൫. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അച്ചന്തനിട്ഠോ ഹോതി അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാനം. കതമേഹി തീഹി? ഇദ്ധിപാടിഹാരിയേന, ആദേസനാപാടിഹാരിയേന, അനുസാസനീപാടിഹാരിയേന – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അച്ചന്തനിട്ഠോ ഹോതി അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി. ദ്വാദസമം.

൧൩. തതിയമോരനിവാപസുത്തം

൧൪൬. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അച്ചന്തനിട്ഠോ ഹോതി അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാനം. കതമേഹി തീഹി? സമ്മാദിട്ഠിയാ, സമ്മാഞാണേന, സമ്മാവിമുത്തിയാ – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അച്ചന്തനിട്ഠോ ഹോതി അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി. തേരസമം.

യോധാജീവവഗ്ഗോ ചുദ്ദസമോ.