൧. പുബ്ബേവസമ്ബോധസുത്തം

൧൦൪. ‘‘പുബ്ബേവ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘കോ നു ഖോ ലോകേ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണ’ന്തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി – ‘യം ഖോ ലോകം [ലോകേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം ലോകേ അസ്സാദോ. യം ലോകോ [ലോകേ (പീ. ക.)] അനിച്ചോ ദുക്ഖോ വിപരിണാമധമ്മോ, അയം ലോകേ ആദീനവോ. യോ ലോകേ ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം ലോകേ നിസ്സരണ’ന്തി [ലോകനിസ്സരണം (അട്ഠ.) ‘‘ലോകേ നിസ്സരണ’’ന്തി പദേന സംസന്ദിതബ്ബം]. യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏവം ലോകസ്സ അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം, നേവ താവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി [അഭിസമ്ബുദ്ധോ (സീ. സ്യാ. കം. ക.)] പച്ചഞ്ഞാസിം. യതോ ച ഖ്വാഹം [ഖോ അഹം (സീ. പീ.), ഖോഹം (സ്യാ. കം. ക.)], ഭിക്ഖവേ, ഏവം ലോകസ്സ അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, അഥാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി പച്ചഞ്ഞാസിം. ഞാണഞ്ച പന മേ ദസ്സനം ഉദപാദി – ‘അകുപ്പാ മേ വിമുത്തി [ചേതോവിമുത്തി (സീ. പീ. ക.)], അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’’തി. പഠമം.