൧൦. ചൂളനികാസുത്തം

൮൧. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സമ്മുഖാമേതം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – ‘ഭഗവതോ, ആനന്ദ, സിഖിസ്സ അഭിഭൂ നാമ സാവകോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതോ സഹസ്സിലോകധാതും [സഹസ്സീലോകധാതും (പീ.) സം. നി. ൧.൧൮൫ വിത്ഥാരോ] സരേന വിഞ്ഞാപേസീ’തി. ഭഗവാ പന, ഭന്തേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ കീവതകം പഹോതി സരേന വിഞ്ഞാപേതു’’ന്തി? ‘‘സാവകോ സോ, ആനന്ദ, അപ്പമേയ്യാ തഥാഗതാ’’തി.

ദുതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സമ്മുഖാ മേതം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – ‘ഭഗവതോ, ആനന്ദ, സിഖിസ്സ അഭിഭൂ നാമ സാവകോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതോ സഹസ്സിലോകധാതും സരേന വിഞ്ഞാപേസീ’തി. ഭഗവാ പന, ഭന്തേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ കീവതകം പഹോതി സരേന വിഞ്ഞാപേതു’’ന്തി? ‘‘സാവകോ സോ, ആനന്ദ, അപ്പമേയ്യാ തഥാഗതാ’’തി.

തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സമ്മുഖാമേതം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – ‘ഭഗവതോ, ആനന്ദ, സിഖിസ്സ അഭിഭൂ നാമ സാവകോ ബ്രഹ്മലോകേ ഠിതോ സഹസ്സിലോകധാതും സരേന വിഞ്ഞാപേസീ’തി. ഭഗവാ പന, ഭന്തേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ കീവതകം പഹോതി സരേന വിഞ്ഞാപേതു’’ന്തി? ‘‘സുതാ തേ, ആനന്ദ, സഹസ്സീ ചൂളനികാ ലോകധാതൂ’’തി? ‘‘ഏതസ്സ, ഭഗവാ, കാലോ; ഏതസ്സ, സുഗത, കാലോ! യം ഭഗവാ ഭാസേയ്യ. ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേനഹാനന്ദ, സുണാഹി സാധുകം മനസി കരോഹി, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘യാവതാ, ആനന്ദ, ചന്ദിമസൂരിയാ [ചന്ദിമസുരിയാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പരിഹരന്തി, ദിസാ ഭന്തി വിരോചനാ, താവ സഹസ്സധാ ലോകോ. തസ്മിം സഹസ്സധാ ലോകേ സഹസ്സം [തസ്മിം സഹസ്സം (സ്യാ. കം. പീ.)] ചന്ദാനം, സഹസ്സം സൂരിയാനം, സഹസ്സം സിനേരുപബ്ബതരാജാനം, സഹസ്സം ജമ്ബുദീപാനം, സഹസ്സം അപരഗോയാനാനം, സഹസ്സം ഉത്തരകുരൂനം, സഹസ്സം പുബ്ബവിദേഹാനം, ചത്താരി മഹാസമുദ്ദസഹസ്സാനി, ചത്താരി മഹാരാജസഹസ്സാനി, സഹസ്സം ചാതുമഹാരാജികാനം, സഹസ്സം താവതിംസാനം, സഹസ്സം യാമാനം, സഹസ്സം തുസിതാനം, സഹസ്സം നിമ്മാനരതീനം, സഹസ്സം പരനിമ്മിതവസവത്തീനം, സഹസ്സം ബ്രഹ്മലോകാനം – അയം വുച്ചതാനന്ദ, സഹസ്സീ ചൂളനികാ ലോകധാതു.

‘‘യാവതാനന്ദ, സഹസ്സീ ചൂളനികാ ലോകധാതു താവ സഹസ്സധാ ലോകോ. അയം വുച്ചതാനന്ദ, ദ്വിസഹസ്സീ മജ്ഝിമികാ ലോകധാതു.

‘‘യാവതാനന്ദ, ദ്വിസഹസ്സീ മജ്ഝിമികാ ലോകധാതു താവ സഹസ്സധാ ലോകോ. അയം വുച്ചതാനന്ദ, തിസഹസ്സീ മഹാസഹസ്സീ ലോകധാതു.

‘‘ആകങ്ഖമാനോ, ആനന്ദ, തഥാഗതോ തിസഹസ്സിമഹാസഹസ്സിലോകധാതും [തിസഹസ്സി മഹാസഹസ്സിം ലോകധാതും (സ്യാ. കം.), തിസഹസ്സീമഹാസഹസ്സീലോകധാതും (പീ.)] സരേന വിഞ്ഞാപേയ്യ, യാവതാ പന ആകങ്ഖേയ്യാ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന, ഭന്തേ, ഭഗവാ തിസഹസ്സിമഹാസഹസ്സിലോകധാതും സരേന വിഞ്ഞാപേയ്യ, യാവതാ പന ആകങ്ഖേയ്യാ’’തി? ‘‘ഇധാനന്ദ, തഥാഗതോ തിസഹസ്സിമഹാസഹസ്സിലോകധാതും ഓഭാസേന ഫരേയ്യ. യദാ തേ സത്താ തം ആലോകം സഞ്ജാനേയ്യും, അഥ തഥാഗതോ ഘോസം കരേയ്യ സദ്ദമനുസ്സാവേയ്യ. ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, തഥാഗതോ തിസഹസ്സിമഹാസഹസ്സിലോകധാതും സരേന വിഞ്ഞാപേയ്യ, യാവതാ പന ആകങ്ഖേയ്യാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ (ആയസ്മന്തം ഉദായിം) [(ഭഗവന്തം) (സീ.), ( ) നത്ഥി സ്യാ. കം. പോത്ഥകേസു. അട്ഠകഥായ സമേതി] ഏതദവോച – ‘‘ലാഭാ വത മേ, സുലദ്ധം വത മേ, യസ്സ മേ സത്ഥാ ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ’’തി. ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ ഉദായീ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘കിം തുയ്ഹേത്ഥ, ആവുസോ ആനന്ദ, യദി തേ സത്ഥാ ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ’’തി? ഏവം വുത്തേ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ഉദായിം ഏതദവോച – ‘‘മാ ഹേവം, ഉദായി, മാ ഹേവം, ഉദായി. സചേ, ഉദായി, ആനന്ദോ അവീതരാഗോ കാലം കരേയ്യ, തേന ചിത്തപ്പസാദേന സത്തക്ഖത്തും ദേവേസു ദേവരജ്ജം കാരേയ്യ, സത്തക്ഖത്തും ഇമസ്മിംയേവ ജമ്ബുദീപേ മഹാരജ്ജം കാരേയ്യ. അപി ച, ഉദായി, ആനന്ദോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പരിനിബ്ബായിസ്സതീ’’തി. ദസമം.

ആനന്ദവഗ്ഗോ തതിയോ.