(൯) ൪. സമണവഗ്ഗോ

൧. സമണസുത്തം

൮൨. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സമണസ്സ സമണിയാനി സമണകരണീയാനി. കതമാനി തീണി? അധിസീലസിക്ഖാസമാദാനം, അധിചിത്തസിക്ഖാസമാദാനം, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാസമാദാനം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി സമണസ്സ സമണിയാനി സമണകരണീയാനി.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘തിബ്ബോ നോ ഛന്ദോ ഭവിസ്സതി അധിസീലസിക്ഖാസമാദാനേ, തിബ്ബോ നോ ഛന്ദോ ഭവിസ്സതി അധിചിത്തസിക്ഖാസമാദാനേ, തിബ്ബോ നോ ഛന്ദോ ഭവിസ്സതി അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാസമാദാനേ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. പഠമം.

൨. ഗദ്രഭസുത്തം

൮൩. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഗദ്രഭോ ഗോഗണം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധോ ഹോതി – ‘അഹമ്പി ദമ്മോ, അഹമ്പി ദമ്മോ’തി [അഹമ്പി ഗോ അമ്ഹാ അഹമ്പി ഗോ അമ്ഹാതി (സീ.), അഹമ്പി അമ്ഹാ അഹമ്പി അമ്ഹാതി (സ്യാ. കം. പീ.), അഹമ്പി ഗോ അഹമ്പി ഗോതി (?)]. തസ്സ ന താദിസോ വണ്ണോ ഹോതി സേയ്യഥാപി ഗുന്നം, ന താദിസോ സരോ ഹോതി സേയ്യഥാപി ഗുന്നം, ന താദിസം പദം ഹോതി സേയ്യഥാപി ഗുന്നം. സോ ഗോഗണംയേവ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധോ ഹോതി – ‘അഹമ്പി ദമ്മോ, അഹമ്പി ദമ്മോ’’’തി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസങ്ഘം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധോ ഹോതി – ‘അഹമ്പി ഭിക്ഖു, അഹമ്പി ഭിക്ഖൂ’തി. തസ്സ ന താദിസോ ഛന്ദോ ഹോതി അധിസീലസിക്ഖാസമാദാനേ സേയ്യഥാപി അഞ്ഞേസം ഭിക്ഖൂനം, ന താദിസോ ഛന്ദോ ഹോതി അധിചിത്തസിക്ഖാസമാദാനേ സേയ്യഥാപി അഞ്ഞേസം ഭിക്ഖൂനം, ന താദിസോ ഛന്ദോ ഹോതി അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാസമാദാനേ സേയ്യഥാപി അഞ്ഞേസം ഭിക്ഖൂനം. സോ ഭിക്ഖുസങ്ഘംയേവ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധോ ഹോതി – ‘അഹമ്പി ഭിക്ഖു, അഹമ്പി ഭിക്ഖൂ’’’തി.

൩. ഖേത്തസുത്തം

൮൪. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കസ്സകസ്സ ഗഹപതിസ്സ പുബ്ബേ കരണീയാനി. കതമാനി തീണി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കസ്സകോ ഗഹപതി പടികച്ചേവ [പടിഗച്ചേവ (സീ. പീ.)] ഖേത്തം സുകട്ഠം കരോതി സുമതികതം [സുമത്തികതം (ക.), ഏത്ഥ മതിസദ്ദോ കട്ഠഖേത്തസ്സ സമീകരണസാധനേ ദാരുഭണ്ഡേ വത്തതീതി സക്കതഅഭിധാനേസു ആഗതം. തം ‘‘മതിയാ സുട്ഠു സമീകത’’ന്തി അട്ഠകഥായ സമേതി]. പടികച്ചേവ ഖേത്തം സുകട്ഠം കരിത്വാ സുമതികതം കാലേന ബീജാനി പതിട്ഠാപേതി. കാലേന ബീജാനി പതിട്ഠാപേത്വാ സമയേന ഉദകം അഭിനേതിപി അപനേതിപി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി കസ്സകസ്സ ഗഹപതിസ്സ പുബ്ബേ കരണീയാനി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണിമാനി ഭിക്ഖുസ്സ പുബ്ബേ കരണീയാനി. കതമാനി തീണി? അധിസീലസിക്ഖാസമാദാനം, അധിചിത്തസിക്ഖാസമാദാനം, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാസമാദാനം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി ഭിക്ഖുസ്സ പുബ്ബേ കരണീയാനി.

൪. വജ്ജിപുത്തസുത്തം

൮൫. ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ വജ്ജിപുത്തകോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ വജ്ജിപുത്തകോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധികമിദം, ഭന്തേ, ദിയഡ്ഢസിക്ഖാപദസതം [ദിയഡ്ഢം സിക്ഖാപദസതം (സീ.)] അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതി. നാഹം, ഭന്തേ, ഏത്ഥ സക്കോമി സിക്ഖിതു’’ന്തി. ‘‘സക്ഖിസ്സസി പന ത്വം, ഭിക്ഖു, തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖിതും – അധിസീലസിക്ഖായ, അധിചിത്തസിക്ഖായ അധിപഞ്ഞാസിക്ഖായാ’’തി? ‘‘സക്കോമഹം, ഭന്തേ, തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖിതും – അധിസീലസിക്ഖായ, അധിചിത്തസിക്ഖായ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖായാ’’തി. ‘‘തസ്മാതിഹ ത്വം, ഭിക്ഖു, തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖസ്സു – അധിസീലസിക്ഖായ, അധിചിത്തസിക്ഖായ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖായ’’.

‘‘യതോ ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, അധിസീലമ്പി സിക്ഖിസ്സസി, അധിചിത്തമ്പി സിക്ഖിസ്സസി, അധിപഞ്ഞമ്പി സിക്ഖിസ്സസി, തസ്സ തുയ്ഹം ഭിക്ഖു അധിസീലമ്പി സിക്ഖതോ അധിചിത്തമ്പി സിക്ഖതോ അധിപഞ്ഞമ്പി സിക്ഖതോ രാഗോ പഹീയിസ്സതി, ദോസോ പഹീയിസ്സതി, മോഹോ പഹീയിസ്സതി. സോ ത്വം രാഗസ്സ പഹാനാ ദോസസ്സ പഹാനാ മോഹസ്സ പഹാനാ യം അകുസലം ന തം കരിസ്സസി, യം പാപം ന തം സേവിസ്സസീ’’തി.

അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു അപരേന സമയേന അധിസീലമ്പി സിക്ഖി, അധിചിത്തമ്പി സിക്ഖി, അധിപഞ്ഞമ്പി സിക്ഖി. തസ്സ അധിസീലമ്പി സിക്ഖതോ അധിചിത്തമ്പി സിക്ഖതോ അധിപഞ്ഞമ്പി സിക്ഖതോ രാഗോ പഹീയി, ദോസോ പഹീയി, മോഹോ പഹീയി. സോ രാഗസ്സ പഹാനാ ദോസസ്സ പഹാനാ മോഹസ്സ പഹാനാ യം അകുസലം തം നാകാസി, യം പാപം തം ന സേവീതി. ചതുത്ഥം.

൫. സേക്ഖസുത്തം

൮൬. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘‘സേഖോ, സേഖോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, സേഖോ ഹോതീ’’തി? ‘‘സിക്ഖതീതി ഖോ, ഭിക്ഖു, തസ്മാ സേഖോതി വുച്ചതി. കിഞ്ച സിക്ഖതി? അധിസീലമ്പി സിക്ഖതി, അധിചിത്തമ്പി സിക്ഖതി, അധിപഞ്ഞമ്പി സിക്ഖതി. സിക്ഖതീതി ഖോ, ഭിക്ഖു, തസ്മാ സേഖോതി വുച്ചതീ’’തി.

‘‘സേഖസ്സ സിക്ഖമാനസ്സ, ഉജുമഗ്ഗാനുസാരിനോ;

ഖയസ്മിം പഠമം ഞാണം, തതോ അഞ്ഞാ അനന്തരാ.

‘‘തതോ അഞ്ഞാവിമുത്തസ്സ [അഞ്ഞാവിമുത്തിയാ (ക.)], ഞാണം വേ [ഞാണഞ്ച (ക.)] ഹോതി താദിനോ;

അകുപ്പാ മേ വിമുത്തീതി, ഭവസംയോജനക്ഖയേ’’തി. പഞ്ചമം; ( ) [(അട്ഠമം ഭാണവാരം നിട്ഠിതം) (ക.)]

൬. പഠമസിക്ഖാസുത്തം

൮൭. ‘‘സാധികമിദം, ഭിക്ഖവേ, ദിയഡ്ഢസിക്ഖാപദസതം അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതി, യത്ഥ അത്തകാമാ കുലപുത്താ സിക്ഖന്തി. തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാ യത്ഥേതം സബ്ബം സമോധാനം ഗച്ഛതി. കതമാ തിസ്സോ? അധിസീലസിക്ഖാ, അധിചിത്തസിക്ഖാ അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ സിക്ഖാ, യത്ഥേതം സബ്ബം സമോധാനം ഗച്ഛതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി സമാധിസ്മിം മത്തസോ കാരീ പഞ്ഞായ മത്തസോ കാരീ. സോ യാനി താനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി താനി ആപജ്ജതിപി വുട്ഠാതിപി. തം കിസ്സ ഹേതു? ന ഹി മേത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, അഭബ്ബതാ വുത്താ. യാനി ച ഖോ താനി സിക്ഖാപദാനി ആദിബ്രഹ്മചരിയകാനി ബ്രഹ്മചരിയസാരുപ്പാനി തത്ഥ ധുവസീലോ ച ഹോതി ഠിതസീലോ ച, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. സോ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ രാഗദോസമോഹാനം തനുത്താ സകദാഗാമീ ഹോതി, സകിദേവ ഇമം ലോകം ആഗന്ത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി സമാധിസ്മിം പരിപൂരകാരീ പഞ്ഞായ പരിപൂരകാരീ. സോ യാനി താനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി താനി ആപജ്ജതിപി വുട്ഠാതിപി. തം കിസ്സ ഹേതു? ന ഹി മേത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, അഭബ്ബതാ വുത്താ. യാനി ച ഖോ താനി സിക്ഖാപദാനി ആദിബ്രഹ്മചരിയകാനി ബ്രഹ്മചരിയസാരുപ്പാനി തത്ഥ ധുവസീലോ ച ഹോതി ഠിതസീലോ ച, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. സോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പദേസം പദേസകാരീ ആരാധേതി പരിപൂരം പരിപൂരകാരീ. അവഞ്ഝാനി ത്വേവാഹം [അവഞ്ചുവനേവാഹം (ക.)], ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാപദാനി വദാമീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ദുതിയസിക്ഖാസുത്തം

൮൮. ‘‘സാധികമിദം, ഭിക്ഖവേ, ദിയഡ്ഢസിക്ഖാപദസതം അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതി യത്ഥ അത്തകാമാ കുലപുത്താ സിക്ഖന്തി. തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാ യത്ഥേതം സബ്ബം സമോധാനം ഗച്ഛതി. കതമാ തിസ്സോ? അധിസീലസിക്ഖാ, അധിചിത്തസിക്ഖാ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ സിക്ഖാ യത്ഥേതം സബ്ബം സമോധാനം ഗച്ഛതി.

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി സമാധിസ്മിം മത്തസോ കാരീ പഞ്ഞായ മത്തസോ കാരീ. സോ യാനി താനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി താനി ആപജ്ജതിപി വുട്ഠാതിപി. തം കിസ്സ ഹേതു? ന ഹി മേത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, അഭബ്ബതാ വുത്താ. യാനി ച ഖോ താനി സിക്ഖാപദാനി ആദിബ്രഹ്മചരിയകാനി ബ്രഹ്മചരിയസാരുപ്പാനി തത്ഥ ധുവസീലോ ച ഹോതി ഠിതസീലോ ച, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. സോ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ സത്തക്ഖത്തുപരമോ ഹോതി. സത്തക്ഖത്തുപരമം ദേവേ ച മനുസ്സേ ച സന്ധാവിത്വാ സംസരിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി. സോ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ കോലംകോലോ ഹോതി, ദ്വേ വാ തീണി വാ കുലാനി സന്ധാവിത്വാ സംസരിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി. സോ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഏകബീജീ ഹോതി, ഏകംയേവ മാനുസകം ഭവം നിബ്ബത്തേത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി. സോ തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ രാഗദോസമോഹാനം തനുത്താ സകദാഗാമീ ഹോതി, സകിദേവ ഇമം ലോകം ആഗന്ത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി സമാധിസ്മിം പരിപൂരകാരീ പഞ്ഞായ മത്തസോ കാരീ. സോ യാനി താനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി താനി ആപജ്ജതിപി വുട്ഠാതിപി. തം കിസ്സ ഹേതു? ന ഹി മേത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, അഭബ്ബതാ വുത്താ. യാനി ച ഖോ താനി സിക്ഖാപദാനി ആദിബ്രഹ്മചരിയകാനി ബ്രഹ്മചരിയസാരുപ്പാനി തത്ഥ ധുവസീലോ ച ഹോതി ഠിതസീലോ ച, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. സോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീ. സോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി. സോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി. സോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ ഹോതി. സോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി സമാധിസ്മിം പരിപൂരകാരീ പഞ്ഞായ പരിപൂരകാരീ. സോ യാനി താനി ധുവസീലോ ച ഹോതി ഠിതസീലോ ച, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. സോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പദേസം പദേസകാരീ ആരാധേതി, പരിപൂരം പരിപൂരകാരീ, അവഞ്ഝാനി ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാപദാനി വദാമീ’’തി. സത്തമം.

൮. തതിയസിക്ഖാസുത്തം

൮൯. ‘‘സാധികമിദം, ഭിക്ഖവേ, ദിയഡ്ഢസിക്ഖാപദസതം അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതി യത്ഥ അത്തകാമാ കുലപുത്താ സിക്ഖന്തി. തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാ യത്ഥേതം സബ്ബം സമോധാനം ഗച്ഛതി. കതമാ തിസ്സോ? അധിസീലസിക്ഖാ, അധിചിത്തസിക്ഖാ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ സിക്ഖാ യത്ഥേതം സബ്ബം സമോധാനം ഗച്ഛതി.

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലേസു പരിപൂരകാരീ ഹോതി സമാധിസ്മിം പരിപൂരകാരീ പഞ്ഞായ പരിപൂരകാരീ. സോ യാനി താനി ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകാനി സിക്ഖാപദാനി താനി ആപജ്ജതിപി വുട്ഠാതിപി. തം കിസ്സ ഹേതു? ന ഹി മേത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, അഭബ്ബതാ വുത്താ. യാനി ച ഖോ താനി സിക്ഖാപദാനി ആദിബ്രഹ്മചരിയകാനി ബ്രഹ്മചരിയസാരുപ്പാനി തത്ഥ ധുവസീലോ ച ഹോതി ഠിതസീലോ ച, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. സോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതി. തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ ഹോതി. തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി. തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി. തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഉദ്ധംസോതോ ഹോതി അകനിട്ഠഗാമീ തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ, രാഗദോസമോഹാനം തനുത്താ സകദാഗാമീ ഹോതി, സകിദേവ ഇമം ലോകം ആഗന്ത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി. തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഏകബീജീ ഹോതി, ഏകംയേവ മാനുസകം ഭവം നിബ്ബത്തേത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി. തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ കോലംകോലോ ഹോതി, ദ്വേ വാ തീണി വാ കുലാനി സന്ധാവിത്വാ സംസരിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി. തം വാ പന അനഭിസമ്ഭവം അപ്പടിവിജ്ഝം തിണ്ണം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ സത്തക്ഖത്തുപരമോ ഹോതി, സത്തക്ഖത്തുപരമം ദേവേ ച മനുസ്സേ ച സന്ധാവിത്വാ സംസരിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരോതി.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിപൂരം പരിപൂരകാരീ ആരാധേതി പദേസം പദേസകാരീ. അവഞ്ഝാനിത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാപദാനി വദാമീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഠമസിക്ഖത്തയസുത്തം

൯൦. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാ. കതമാ തിസ്സോ? അധിസീലസിക്ഖാ, അധിചിത്തസിക്ഖാ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അധിസീലസിക്ഖാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലവാ ഹോതി…പേ… സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അധിസീലസിക്ഖാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തസിക്ഖാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തസിക്ഖാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ സിക്ഖാ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയസിക്ഖത്തയസുത്തം

൯൧. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാ. കതമാ തിസ്സോ? അധിസീലസിക്ഖാ, അധിചിത്തസിക്ഖാ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അധിപഞ്ഞാ സിക്ഖാ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ സിക്ഖാ’’തി.

‘‘അധിസീലം അധിചിത്തം, അധിപഞ്ഞഞ്ച വീരിയവാ;

ഥാമവാ ധിതിമാ ഝായീ, സതോ ഗുത്തിന്ദ്രിയോ [ഉപ്പത്തിന്ദ്രിയോ (ക.)] ചരേ.

‘‘യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ;

യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ.

‘‘യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ;

അഭിഭുയ്യ ദിസാ സബ്ബാ, അപ്പമാണസമാധിനാ.

‘‘തമാഹു സേഖം പടിപദം [പാടിപദം (?) മ. നി. ൨.൨൭ പസ്സിതബ്ബം], അഥോ സംസുദ്ധചാരിയം [സംസുദ്ധചാരണം (സീ. പീ.), സംസുദ്ധചാരിനം (സ്യാ. കം.)];

തമാഹു ലോകേ സമ്ബുദ്ധം, ധീരം പടിപദന്തഗും.

‘‘വിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധേന, തണ്ഹാക്ഖയവിമുത്തിനോ;

പജ്ജോതസ്സേവ നിബ്ബാനം, വിമോക്ഖോ ഹോതി ചേതസോ’’തി. ദസമം;

൧൧. സങ്കവാസുത്തം

൯൨. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം യേന സങ്കവാ [പങ്കധാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] നാമ കോസലാനം നിഗമോ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ സങ്കവായം വിഹരതി. തേന ഖോ പന സമയേന കസ്സപഗോത്തോ നാമ ഭിക്ഖു സങ്കവായം ആവാസികോ ഹോതി. തത്ര സുദം ഭഗവാ സിക്ഖാപദപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ ഭിക്ഖൂ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി. അഥ ഖോ കസ്സപഗോത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭഗവതി സിക്ഖാപദപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ ഭിക്ഖൂ സന്ദസ്സേന്തേ സമാദപേന്തേ സമുത്തേജേന്തേ സമ്പഹംസേന്തേ അഹുദേവ അക്ഖന്തി അഹു അപ്പച്ചയോ – ‘‘അധിസല്ലിഖതേവായം [അധിസല്ലേഖതേവായം (സ്യാ. കം. ക.)] സമണോ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സങ്കവായം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന രാജഗഹം തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന രാജഗഹം തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി.

അഥ ഖോ കസ്സപഗോത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ അഹുദേവ കുക്കുച്ചം അഹു വിപ്പടിസാരോ – ‘‘അലാഭാ വത മേ, ന വത മേ ലാഭാ; ദുല്ലദ്ധം വത മേ, ന വത മേ സുലദ്ധം; യസ്സ മേ ഭഗവതി സിക്ഖാപദപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ ഭിക്ഖൂ സന്ദസ്സേന്തേ സമാദപേന്തേ സമുത്തേജേന്തേ സമ്പഹംസേന്തേ അഹുദേവ അക്ഖന്തി അഹു അപ്പച്ചയോ – ‘അധിസല്ലിഖതേവായം സമണോ’തി. യംനൂനാഹം യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമേയ്യം; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ സന്തികേ അച്ചയം അച്ചയതോ ദേസേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ കസ്സപഗോത്തോ ഭിക്ഖു സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന രാജഗഹം തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന രാജഗഹം യേന ഗിജ്ഝകൂടോ പബ്ബതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ കസ്സപഗോത്തോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘ഏകമിദം, ഭന്തേ, സമയം ഭഗവാ സങ്കവായം വിഹരതി, സങ്കവാ നാമ കോസലാനം നിഗമോ. തത്ര, ഭന്തേ, ഭഗവാ സിക്ഖാപദപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ ഭിക്ഖൂ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. തസ്സ മയ്ഹം ഭഗവതി സിക്ഖാപദപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ ഭിക്ഖൂ സന്ദസ്സേന്തേ സമാദപേന്തേ സമുത്തേജേന്തേ സമ്പഹംസേന്തേ അഹുദേവ അക്ഖന്തി അഹു അപ്പച്ചയോ – ‘അധിസല്ലിഖതേവായം സമണോ’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സങ്കവായം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന രാജഗഹം തേന ചാരികം പക്കാമി. ( ) [(അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന രാജഗഹം തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി. അഥ ഖോ (ക.)] തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ അഹുദേവ കുക്കുച്ചം അഹു വിപ്പടിസാരോ – അലാഭാ വത മേ, ന വത മേ ലാഭാ; ദുല്ലദ്ധം വത മേ, ന വത മേ സുലദ്ധം; യസ്സ മേ ഭഗവതി സിക്ഖാപദപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ ഭിക്ഖൂ സന്ദസ്സേന്തേ സമാദപേന്തേ സമുത്തേജേന്തേ സമ്പഹംസേന്തേ അഹുദേവ അക്ഖന്തി അഹു അപ്പച്ചയോ – ‘അധിസല്ലിഖതേവായം സമണോ’തി. യംനൂനാഹം യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമേയ്യം; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ സന്തികേ അച്ചയം അച്ചയതോ ദേസേയ്യന്തി. അച്ചയോ മം, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം യസ്സ മേ ഭഗവതി സിക്ഖാപദപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ ഭിക്ഖൂ സന്ദസ്സേന്തേ സമാദപേന്തേ സമുത്തേജേന്തേ സമ്പഹംസേന്തേ അഹുദേവ അക്ഖന്തി അഹു അപ്പച്ചയോ – ‘അധിസല്ലിഖതേവായം സമണോ’തി. തസ്സ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു, ആയതിം സംവരായാ’’തി.

‘‘തഗ്ഘ തം [തഗ്ഘ ത്വം (സീ. പീ.)], കസ്സപ, അച്ചയോ അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യസ്സ തേ മയി സിക്ഖാപദപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ ഭിക്ഖൂ സന്ദസ്സേന്തേ സമാദപേന്തേ സമുത്തേജേന്തേ സമ്പഹംസേന്തേ അഹുദേവ അക്ഖന്തി അഹു അപ്പച്ചയോ – ‘അധിസല്ലിഖതേവായം സമണോ’തി. യതോ ച ഖോ ത്വം, കസ്സപ, അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോസി, തം തേ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ. വുദ്ധിഹേസാ, കസ്സപ, അരിയസ്സ വിനയേ യോ അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോതി, ആയതിം സംവരം ആപജ്ജതി.

‘‘ഥേരോ ചേപി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു ഹോതി ന സിക്ഖാകാമോ ന സിക്ഖാസമാദാനസ്സ വണ്ണവാദീ, യേ ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ന സിക്ഖാകാമാ തേ ച ന സിക്ഖായ സമാദപേതി, യേ ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ സിക്ഖാകാമാ തേസഞ്ച ന വണ്ണം ഭണതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, ഏവരൂപസ്സാഹം, കസ്സപ, ഥേരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ന വണ്ണം ഭണാമി. തം കിസ്സ ഹേതു? സത്ഥാ ഹിസ്സ വണ്ണം ഭണതീതി അഞ്ഞേ നം [തം (സീ. പീ.)] ഭിക്ഖൂ ഭജേയ്യും, യേ നം ഭജേയ്യും ത്യാസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജേയ്യും, യ്യാസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജേയ്യും തേസം തം അസ്സ ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായാതി. തസ്മാഹം, കസ്സപ, ഏവരൂപസ്സ ഥേരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ന വണ്ണം ഭണാമി.

‘‘മജ്ഝിമോ ചേപി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു ഹോതി…പേ… നവോ ചേപി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു ഹോതി ന സിക്ഖാകാമോ ന സിക്ഖാസമാദാനസ്സ വണ്ണവാദീ, യേ ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ന സിക്ഖാകാമാ തേ ച ന സിക്ഖായ സമാദപേതി, യേ ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ സിക്ഖാകാമാ തേസഞ്ച ന വണ്ണം ഭണതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, ഏവരൂപസ്സാഹം, കസ്സപ, നവസ്സ ഭിക്ഖുനോ ന വണ്ണം ഭണാമി. തം കിസ്സ ഹേതു? സത്ഥാ ഹിസ്സ വണ്ണം ഭണതീതി അഞ്ഞേ നം ഭിക്ഖൂ ഭജേയ്യും, യേ നം ഭജേയ്യും ത്യാസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജേയ്യും, യ്യാസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജേയ്യും തേസം തം അസ്സ ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായാതി. തസ്മാഹം, കസ്സപ, ഏവരൂപസ്സ നവസ്സ ഭിക്ഖുനോ ന വണ്ണം ഭണാമി.

‘‘ഥേരോ ചേപി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു ഹോതി സിക്ഖാകാമോ സിക്ഖാസമാദാനസ്സ വണ്ണവാദീ, യേ ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ന സിക്ഖാകാമാ തേ ച സിക്ഖായ സമാദപേതി, യേ ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ സിക്ഖാകാമാ തേസഞ്ച വണ്ണം ഭണതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, ഏവരൂപസ്സാഹം, കസ്സപ, ഥേരസ്സ ഭിക്ഖുനോ വണ്ണം ഭണാമി. തം കിസ്സ ഹേതു? സത്ഥാ ഹിസ്സ വണ്ണം ഭണതീതി അഞ്ഞേ നം ഭിക്ഖൂ ഭജേയ്യും, യേ നം ഭജേയ്യും ത്യാസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജേയ്യും, യ്യാസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജേയ്യും തേസം തം അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാതി. തസ്മാഹം, കസ്സപ, ഏവരൂപസ്സ ഥേരസ്സ ഭിക്ഖുനോ വണ്ണം ഭണാമി.

‘‘മജ്ഝിമോ ചേപി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു ഹോതി സിക്ഖാകാമോ…പേ… നവോ ചേപി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു ഹോതി സിക്ഖാകാമോ സിക്ഖാസമാദാനസ്സ വണ്ണവാദീ, യേ ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ന സിക്ഖാകാമാ തേ ച സിക്ഖായ സമാദപേതി, യേ ചഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ സിക്ഖാകാമാ തേസഞ്ച വണ്ണം ഭണതി ഭൂതം തച്ഛം കാലേന, ഏവരൂപസ്സാഹം, കസ്സപ, നവസ്സ ഭിക്ഖുനോ വണ്ണം ഭണാമി. തം കിസ്സ ഹേതു? സത്ഥാ ഹിസ്സ വണ്ണം ഭണതീതി അഞ്ഞേ നം ഭിക്ഖൂ ഭജേയ്യും, യേ നം ഭജേയ്യും ത്യാസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജേയ്യും, യ്യാസ്സ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജേയ്യും തേസം തം അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാതി. തസ്മാഹം, കസ്സപ, ഏവരൂപസ്സ നവസ്സ ഭിക്ഖുനോ വണ്ണം ഭണാമീ’’തി. ഏകാദസമം.

സമണവഗ്ഗോ നവമോ.