(൧൦) ൫. ലോണകപല്ലവഗ്ഗോ

൧. അച്ചായികസുത്തം

൯൩. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കസ്സകസ്സ ഗഹപതിസ്സ അച്ചായികാനി കരണീയാനി. കതമാനി തീണി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, കസ്സകോ ഗഹപതി സീഘം സീഘം ഖേത്തം സുകട്ഠം കരോതി സുമതികതം. സീഘം സീഘം ഖേത്തം സുകട്ഠം കരിത്വാ സുമതികതം സീഘം സീഘം ബീജാനി പതിട്ഠാപേതി. സീഘം സീഘം ബീജാനി പതിട്ഠാപേത്വാ സീഘം സീഘം ഉദകം അഭിനേതിപി അപനേതിപി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി കസ്സകസ്സ ഗഹപതിസ്സ അച്ചായികാനി കരണീയാനി. തസ്സ ഖോ തം, ഭിക്ഖവേ, കസ്സകസ്സ ഗഹപതിസ്സ നത്ഥി സാ ഇദ്ധി വാ ആനുഭാവോ വാ – ‘അജ്ജേവ മേ ധഞ്ഞാനി ജായന്തു, സ്വേവ ഗബ്ഭീനി ഹോന്തു, ഉത്തരസ്വേവ പച്ചന്തൂ’തി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി സോ സമയോ യം തസ്സ കസ്സകസ്സ ഗഹപതിസ്സ താനി ധഞ്ഞാനി ഉതുപരിണാമീനി ജായന്തിപി ഗബ്ഭീനിപി ഹോന്തി പച്ചന്തിപി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണിമാനി ഭിക്ഖുസ്സ അച്ചായികാനി കരണീയാനി. കതമാനി തീണി? അധിസീലസിക്ഖാസമാദാനം, അധിചിത്തസിക്ഖാസമാദാനം, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാസമാദാനം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി ഭിക്ഖുസ്സ അച്ചായികാനി കരണീയാനി. തസ്സ ഖോ തം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ നത്ഥി സാ ഇദ്ധി വാ അനുഭാവോ വാ – ‘അജ്ജേവ മേ അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചതു സ്വേ വാ ഉത്തരസ്വേ വാ’തി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി സോ സമയോ യം തസ്സ ഭിക്ഖുനോ അധിസീലമ്പി സിക്ഖതോ അധിചിത്തമ്പി സിക്ഖതോ അധിപഞ്ഞമ്പി സിക്ഖതോ അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചതി.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘തിബ്ബോ നോ ഛന്ദോ ഭവിസ്സതി അധിസീലസിക്ഖാസമാദാനേ, തിബ്ബോ ഛന്ദോ ഭവിസ്സതി അധിചിത്തസിക്ഖാസമാദാനേ, തിബ്ബോ ഛന്ദോ ഭവിസ്സതി അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാസമാദാനേ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. പഠമം.

൨. പവിവേകസുത്തം

൯൪. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ പവിവേകാനി പഞ്ഞാപേന്തി. കതമാനി തീണി? ചീവരപവിവേകം, പിണ്ഡപാതപവിവേകം, സേനാസനപവിവേകം.

‘‘തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ചീവരപവിവേകസ്മിം പഞ്ഞാപേന്തി, സാണാനിപി ധാരേന്തി, മസാണാനിപി ധാരേന്തി, ഛവദുസ്സാനിപി ധാരേന്തി, പംസുകൂലാനിപി ധാരേന്തി, തിരീടാനിപി ധാരേന്തി, അജിനമ്പി ധാരേന്തി, അജിനക്ഖിപമ്പി ധാരേന്തി, കുസചീരമ്പി ധാരേന്തി, വാകചീരമ്പി ധാരേന്തി, ഫലകചീരമ്പി ധാരേന്തി, കേസകമ്ബലമ്പി ധാരേന്തി, വാലകമ്ബലമ്പി ധാരേന്തി, ഉലൂകപക്ഖികമ്പി ധാരേന്തി. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ചീവരപവിവേകസ്മിം പഞ്ഞാപേന്തി.

‘‘തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ പിണ്ഡപാതപവിവേകസ്മിം പഞ്ഞാപേന്തി. സാകഭക്ഖാപി ഹോന്തി, സാമാകഭക്ഖാപി ഹോന്തി, നീവാരഭക്ഖാപി ഹോന്തി, ദദ്ദുലഭക്ഖാപി ഹോന്തി, ഹടഭക്ഖാപി ഹോന്തി, കണഭക്ഖാപി ഹോന്തി, ആചാമഭക്ഖാപി ഹോന്തി, പിഞ്ഞാകഭക്ഖാപി ഹോന്തി, തിണഭക്ഖാപി ഹോന്തി, ഗോമയഭക്ഖാപി ഹോന്തി, വനമൂലഫലാഹാരാ യാപേന്തി പവത്തഫലഭോജീ. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ പിണ്ഡപാതപവിവേകസ്മിം പഞ്ഞാപേന്തി.

‘‘തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ സേനാസനപവിവേകസ്മിം പഞ്ഞാപേന്തി അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം സുസാനം [രുക്ഖമൂലം ഭുസാഗാരം സുസാനം (ക.)] വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം ഭുസാഗാരം [സുഞ്ഞാഗാരം (ക.)]. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ സേനാസനപവിവേകസ്മിം പഞ്ഞാപേന്തി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ പവിവേകാനി പഞ്ഞാപേന്തി.

‘‘തീണി ഖോ പനിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഭിക്ഖുനോ പവിവേകാനി. കതമാനി തീണി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലവാ ച ഹോതി, ദുസ്സീല്യഞ്ചസ്സ പഹീനം ഹോതി, തേന ച വിവിത്തോ ഹോതി; സമ്മാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠി ചസ്സ പഹീനാ ഹോതി, തായ ച വിവിത്തോ ഹോതി; ഖീണാസവോ ച ഹോതി, ആസവാ ചസ്സ പഹീനാ ഹോന്തി, തേഹി ച വിവിത്തോ ഹോതി. യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലവാ ഹോതി, ദുസ്സീല്യഞ്ചസ്സ പഹീനം ഹോതി, തേന ച വിവിത്തോ ഹോതി; സമ്മാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠി ചസ്സ പഹീനാ ഹോതി, തായ ച വിവിത്തോ ഹോതി; ഖീണാസവോ ച ഹോതി, ആസവാ ചസ്സ പഹീനാ ഹോന്തി, തേഹി ച വിവിത്തോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു അഗ്ഗപ്പത്തോ സാരപ്പത്തോ സുദ്ധോ സാരേ പതിട്ഠിതോ’’’.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, കസ്സകസ്സ ഗഹപതിസ്സ സമ്പന്നം സാലിക്ഖേത്തം. തമേനം കസ്സകോ ഗഹപതി സീഘം സീഘം [സീഘസീഘം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ലവാപേയ്യ. സീഘം സീഘം ലവാപേത്വാ സീഘം സീഘം സങ്ഘരാപേയ്യ. സീഘം സീഘം സങ്ഘരാപേത്വാ സീഘം സീഘം ഉബ്ബഹാപേയ്യ [ഉബ്ബാഹാപേയ്യ (സ്യാ. കം.)]. സീഘം സീഘം ഉബ്ബഹാപേത്വാ സീഘം സീഘം പുഞ്ജം കാരാപേയ്യ. സീഘം സീഘം പുഞ്ജം കാരാപേത്വാ സീഘം സീഘം മദ്ദാപേയ്യ. സീഘം സീഘം മദ്ദാപേത്വാ സീഘം സീഘം പലാലാനി ഉദ്ധരാപേയ്യ. സീഘം സീഘം പലാലാനി ഉദ്ധരാപേത്വാ സീഘം സീഘം ഭുസികം ഉദ്ധരാപേയ്യ. സീഘം സീഘം ഭുസികം ഉദ്ധരാപേത്വാ സീഘം സീഘം ഓപുനാപേയ്യ. സീഘം സീഘം ഓപുനാപേത്വാ സീഘം സീഘം അതിഹരാപേയ്യ. സീഘം സീഘം അതിഹരാപേത്വാ സീഘം സീഘം കോട്ടാപേയ്യ. സീഘം സീഘം കോട്ടാപേത്വാ സീഘം സീഘം ഥുസാനി ഉദ്ധരാപേയ്യ. ഏവമസ്സു [ഏവസ്സു (ക.)] താനി, ഭിക്ഖവേ, കസ്സകസ്സ ഗഹപതിസ്സ ധഞ്ഞാനി അഗ്ഗപ്പത്താനി സാരപ്പത്താനി സുദ്ധാനി സാരേ പതിട്ഠിതാനി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യതോ ഭിക്ഖു സീലവാ ച ഹോതി, ദുസ്സീല്യഞ്ചസ്സ പഹീനം ഹോതി, തേന ച വിവിത്തോ ഹോതി; സമ്മാദിട്ഠികോ ച ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠി ചസ്സ പഹീനാ ഹോതി, തായ ച വിവിത്തോ ഹോതി; ഖീണാസവോ ച ഹോതി, ആസവാ ചസ്സ പഹീനാ ഹോന്തി, തേഹി ച വിവിത്തോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ‘ഭിക്ഖു അഗ്ഗപ്പത്തോ സാരപ്പത്തോ സുദ്ധോ സാരേ പതിട്ഠിതോ’’’തി. ദുതിയം.

൩. സരദസുത്തം

൯൫. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സരദസമയേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ആദിച്ചോ നഭം അബ്ഭുസ്സക്കമാനോ [അബ്ഭുസ്സുക്കമാനോ (സീ. പീ.)] സബ്ബം ആകാസഗതം തമഗതം അഭിവിഹച്ച ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യതോ അരിയസാവകസ്സ വിരജം വീതമലം ധമ്മചക്ഖും ഉപ്പജ്ജതി [ഉദപാദി (സബ്ബത്ഥ)], സഹ ദസ്സനുപ്പാദാ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ തീണി സംയോജനാനി പഹീയന്തി – സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ.

‘‘അഥാപരം ദ്വീഹി ധമ്മേഹി നിയ്യാതി അഭിജ്ഝായ ച ബ്യാപാദേന ച. സോ വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തസ്മിം ചേ, ഭിക്ഖവേ, സമയേ അരിയസാവകോ കാലം കരേയ്യ, നത്ഥി തം [തസ്സ (ക.)] സംയോജനം യേന സംയോജനേന സംയുത്തോ അരിയസാവകോ പുന ഇമം [പുനയിമം (സ്യാ. കം. ക.)] ലോകം ആഗച്ഛേയ്യാ’’തി. തതിയം.

൪. പരിസാസുത്തം

൯൬. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, പരിസാ. കതമാ തിസ്സോ? അഗ്ഗവതീ പരിസാ, വഗ്ഗാ പരിസാ, സമഗ്ഗാ പരിസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അഗ്ഗവതീ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ന ബാഹുലികാ ഹോന്തി ന സാഥലികാ, ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ, വീരിയം ആരഭന്തി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ, തേസം പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി. സാപി ഹോതി ന ബാഹുലികാ ന സാഥലികാ ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ, വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അഗ്ഗവതീ പരിസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, വഗ്ഗാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വഗ്ഗാ പരിസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമഗ്ഗാ പരിസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സം പരിസായം ഭിക്ഖൂ സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരന്തി, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സമഗ്ഗാ പരിസാ.

‘‘യസ്മിം, ഭിക്ഖവേ, സമയേ ഭിക്ഖൂ സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരന്തി, ബഹും, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ തസ്മിം സമയേ പുഞ്ഞം പസവന്തി. ബ്രഹ്മം, ഭിക്ഖവേ, വിഹാരം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി, യദിദം മുദിതായ ചേതോവിമുത്തിയാ. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി, പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി, പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദിയതി, സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉപരിപബ്ബതേ ഥുല്ലഫുസിതകേ ദേവേ വസ്സന്തേ തം ഉദകം യഥാനിന്നം പവത്തമാനം പബ്ബതകന്ദരപദരസാഖാ പരിപൂരേതി, പബ്ബതകന്ദരപദരസാഖാ പരിപൂരാ കുസോബ്ഭേ [കുസ്സുമ്ഭേ (സീ. പീ.), കുസുമ്ഭേ (സ്യാ. കം. ക.)] പരിപൂരേന്തി, കുസോബ്ഭാ പരിപൂരാ മഹാസോബ്ഭേ പരിപൂരേന്തി, മഹാസോബ്ഭാ പരിപൂരാ കുന്നദിയോ പരിപൂരേന്തി, കുന്നദിയോ പരിപൂരാ മഹാനദിയോ പരിപൂരേന്തി, മഹാനദിയോ പരിപൂരാ സമുദ്ദം [സമുദ്ദസാഗരേ (ക.)] പരിപൂരേന്തി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖൂ സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരന്തി, ബഹും, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ തസ്മിം സമയേ പുഞ്ഞം പസവന്തി. ബ്രഹ്മം, ഭിക്ഖവേ, വിഹാരം തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി, യദിദം മുദിതായ ചേതോവിമുത്തിയാ. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി, പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി, പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദിയതി, സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ പരിസാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമആജാനീയസുത്തം

൯൭. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ രഞ്ഞോ ഭദ്രോ [ഭദ്ദോ (ക.)] അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖ്യം [സങ്ഖം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഗച്ഛതി. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ വണ്ണസമ്പന്നോ ച ഹോതി ബലസമ്പന്നോ ച ജവസമ്പന്നോ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വണ്ണസമ്പന്നോ ച ഹോതി ബലസമ്പന്നോ ച ജവസമ്പന്നോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വണ്ണസമ്പന്നോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലവാ ഹോതി, പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരതി ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വണ്ണസമ്പന്നോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ബലസമ്പന്നോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആരദ്ധവീരിയോ വിഹരതി അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപസമ്പദായ ഥാമവാ ദള്ഹപരക്കമോ അനിക്ഖിത്തധുരോ കുസലേസു ധമ്മേസു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ബലസമ്പന്നോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജവസമ്പന്നോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജവസമ്പന്നോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയആജാനീയസുത്തം

൯൮. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖയം ഗച്ഛതി. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ വണ്ണസമ്പന്നോ ച ഹോതി ബലസമ്പന്നോ ച ജവസമ്പന്നോ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വണ്ണസമ്പന്നോ ച ഹോതി ബലസമ്പന്നോ ച ജവസമ്പന്നോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വണ്ണസമ്പന്നോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലവാ ഹോതി…പേ… സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വണ്ണസമ്പന്നോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജവസമ്പന്നോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികോ ഹോതി തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ അനാവത്തിധമ്മോ തസ്മാ ലോകാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജവസമ്പന്നോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. തതിയആജാനീയസുത്തം

൯൯. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖയം ഗച്ഛതി. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ വണ്ണസമ്പന്നോ ച ഹോതി ബലസമ്പന്നോ ച ജവസമ്പന്നോ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വണ്ണസമ്പന്നോ ച ഹോതി ബലസമ്പന്നോ ച ജവസമ്പന്നോ ച.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജവസമ്പന്നോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജവസമ്പന്നോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. സത്തമം.

൮. പോത്ഥകസുത്തം

൧൦൦. ‘‘നവോപി, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ ച ഹോതി ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ ച അപ്പഗ്ഘോ ച; മജ്ഝിമോപി, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ ച ഹോതി ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ ച അപ്പഗ്ഘോ ച; ജിണ്ണോപി, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ ച ഹോതി ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ ച അപ്പഗ്ഘോ ച. ജിണ്ണമ്പി, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകം ഉക്ഖലിപരിമജ്ജനം വാ കരോന്തി സങ്കാരകൂടേ വാ നം [തം (സീ.), ഠാനേ (ക.)] ഛഡ്ഡേന്തി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നവോ ചേപി ഭിക്ഖു ഹോതി ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ. ഇദമസ്സ ദുബ്ബണ്ണതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. യേ ഖോ പനസ്സ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജന്തി, തേസം തം ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായ. ഇദമസ്സ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. യേസം ഖോ പന സോ [യേസം ഖോ പന (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), യേസം സോ (ക.) പു. പ. ൧൧൬ പസ്സിതബ്ബം] പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം, തേസം തം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹാനിസംസം. ഇദമസ്സ അപ്പഗ്ഘതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ അപ്പഗ്ഘോ തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. മജ്ഝിമോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഹോതി…പേ… ഥേരോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഹോതി ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ, ഇദമസ്സ ദുബ്ബണ്ണതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. യേ ഖോ പനസ്സ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജന്തി, തേസം തം ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായ. ഇദമസ്സ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. യേസം ഖോ പന സോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം, തേസം തം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹാനിസംസം. ഇദമസ്സ അപ്പഗ്ഘതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, പോത്ഥകോ അപ്പഗ്ഘോ തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി.

‘‘ഏവരൂപോ ചായം, ഭിക്ഖവേ, ഥേരോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണതി. തമേനം ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘കിം നു ഖോ തുയ്ഹം ബാലസ്സ അബ്യത്തസ്സ ഭണിതേന, ത്വമ്പി നാമ ഭണിതബ്ബം മഞ്ഞസീ’തി! സോ കുപിതോ അനത്തമനോ തഥാരൂപിം വാചം നിച്ഛാരേതി യഥാരൂപായ വാചായ സങ്ഘോ തം ഉക്ഖിപതി, സങ്കാരകൂടേവ നം പോത്ഥകം.

‘‘നവമ്പി, ഭിക്ഖവേ, കാസികം വത്ഥം വണ്ണവന്തഞ്ചേവ ഹോതി സുഖസമ്ഫസ്സഞ്ച മഹഗ്ഘഞ്ച; മജ്ഝിമമ്പി, ഭിക്ഖവേ, കാസികം വത്ഥം വണ്ണവന്തഞ്ചേവ ഹോതി സുഖസമ്ഫസ്സഞ്ച മഹഗ്ഘഞ്ച; ജിണ്ണമ്പി, ഭിക്ഖവേ, കാസികം വത്ഥം വണ്ണവന്തഞ്ചേവ ഹോതി സുഖസമ്ഫസ്സഞ്ച മഹഗ്ഘഞ്ച. ജിണ്ണമ്പി, ഭിക്ഖവേ, കാസികം വത്ഥം രതനപലിവേഠനം വാ കരോതി ഗന്ധകരണ്ഡകേ വാ നം പക്ഖിപന്തി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നവോ ചേപി ഭിക്ഖു ഹോതി സീലവാ കല്യാണധമ്മോ, ഇദമസ്സ സുവണ്ണതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി തം, ഭിക്ഖവേ, കാസികം വത്ഥം വണ്ണവന്തം തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. യേ ഖോ പനസ്സ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജന്തി, തേസം തം ഹോതി ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. ഇദമസ്സ സുഖസമ്ഫസ്സതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി തം, ഭിക്ഖവേ, കാസികം വത്ഥം സുഖസമ്ഫസ്സം തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. യേസം ഖോ പന സോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം, തേസം തം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസം. ഇദമസ്സ മഹഗ്ഘതായ വദാമി. സേയ്യഥാപി തം, ഭിക്ഖവേ, കാസികം വത്ഥം മഹഗ്ഘം തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി. മജ്ഝിമോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഹോതി…പേ… ഥേരോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഹോതി…പേ… പുഗ്ഗലം വദാമി.

‘‘ഏവരൂപോ ചായം, ഭിക്ഖവേ, ഥേരോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണതി. തമേനം ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘അപ്പസദ്ദാ ആയസ്മന്തോ ഹോഥ, ഥേരോ ഭിക്ഖു ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച ഭണതീ’തി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘കാസികവത്ഥൂപമാ ഭവിസ്സാമ, ന പോത്ഥകൂപമാ’തി [കാസികം വത്ഥം തഥൂപമാഹം ഭവിസ്സാമി, ന പോത്ഥകൂപമാഹന്തി (ക.)]. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. ലോണകപല്ലസുത്തം

൧൦൧. ‘‘യോ [യോ ഖോ (സ്യാ. കം.), യോ ച ഖോ (ക.)], ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദേയ്യ – ‘യഥാ യഥായം പുരിസോ കമ്മം കരോതി തഥാ തഥാ തം പടിസംവേദിയതീ’തി, ഏവം സന്തം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയവാസോ ന ഹോതി, ഓകാസോ ന പഞ്ഞായതി സമ്മാ ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയായ. യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദേയ്യ – ‘യഥാ യഥാ വേദനീയം അയം പുരിസോ കമ്മം കരോതി തഥാ തഥാസ്സ വിപാകം പടിസംവേദിയതീ’തി, ഏവം സന്തം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയവാസോ ഹോതി, ഓകാസോ പഞ്ഞായതി സമ്മാ ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയായ. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമത്തകമ്പി പാപകമ്മം [പാപം കമ്മം (സീ. പീ.)] കതം തമേനം നിരയം ഉപനേതി. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാ’ണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ.

‘‘കഥംരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമത്തകമ്പി പാപകമ്മം കതം തമേനം നിരയം ഉപനേതി? ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അഭാവിതകായോ ഹോതി അഭാവിതസീലോ അഭാവിതചിത്തോ അഭാവിതപഞ്ഞോ പരിത്തോ അപ്പാതുമോ അപ്പദുക്ഖവിഹാരീ. ഏവരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമത്തകമ്പി പാപകമ്മം കതം തമേനം നിരയം ഉപനേതി.

‘‘കഥംരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാ’ണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഭാവിതകായോ ഹോതി ഭാവിതസീലോ ഭാവിതചിത്തോ ഭാവിതപഞ്ഞോ അപരിത്തോ മഹത്തോ [മഹത്താ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അപ്പമാണവിഹാരീ. ഏവരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ലോണകപല്ലം [ലോണഫലം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പരിത്തേ ഉദകമല്ലകേ [ഉദകകപല്ലകേ (ക.)] പക്ഖിപേയ്യ. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു തം പരിത്തം ഉദകം [ഉദകമല്ലകേ ഉദകം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അമുനാ ലോണകപല്ലേന ലോണം അസ്സ അപേയ്യ’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’? ‘‘അദുഞ്ഹി, ഭന്തേ, പരിത്തം ഉദകകപല്ലകേ ഉദകം, തം അമുനാ ലോണകപല്ലേന ലോണം അസ്സ അപേയ്യ’’ന്തി. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ലോണകപല്ലകം ഗങ്ഗായ നദിയാ പക്ഖിപേയ്യ. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു സാ ഗങ്ഗാ നദീ അമുനാ ലോണകപല്ലേന ലോണം അസ്സ അപേയ്യാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’? ‘‘അസു ഹി, ഭന്തേ, ഗങ്ഗായ നദിയാ മഹാ ഉദകക്ഖന്ധോ സോ അമുനാ ലോണകപല്ലേന ലോണോ ന അസ്സ അപേയ്യോ’’തി [ലോണം നേവസ്സ അപേയ്യന്തി (സീ.), ന ലോണോ അസ്സ അപേയ്യോതി (പീ.)].

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമത്തകമ്പി പാപകമ്മം കതം തമേനം നിരയം ഉപനേതി. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ.

‘‘കഥംരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമത്തകമ്പി പാപകമ്മം കതം തമേനം നിരയം ഉപനേതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അഭാവിതകായോ ഹോതി അഭാവിതസീലോ അഭാവിതചിത്തോ അഭാവിതപഞ്ഞോ പരിത്തോ അപ്പാതുമോ അപ്പദുക്ഖവിഹാരീ. ഏവരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമത്തകമ്പി പാപകമ്മം കതം തമേനം നിരയം ഉപനേതി.

‘‘കഥംരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഭാവിതകായോ ഹോതി ഭാവിതസീലോ ഭാവിതചിത്തോ ഭാവിതപഞ്ഞോ അപരിത്തോ മഹത്തോ അപ്പമാണവിഹാരീ. ഏവരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ.

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അഡ്ഢകഹാപണേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണസതേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അഡ്ഢകഹാപണേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണസതേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി.

‘‘കഥംരൂപോ, ഭിക്ഖവേ, അഡ്ഢകഹാപണേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണസതേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദലിദ്ദോ ഹോതി അപ്പസ്സകോ അപ്പഭോഗോ. ഏവരൂപോ, ഭിക്ഖവേ, അഡ്ഢകഹാപണേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണസതേനപി ബന്ധനം നിഗച്ഛതി.

‘‘കഥംരൂപോ, ഭിക്ഖവേ, അഡ്ഢകഹാപണേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണസതേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അഡ്ഢോ ഹോതി മഹദ്ധനോ മഹാഭോഗോ. ഏവരൂപോ, ഭിക്ഖവേ, അഡ്ഢകഹാപണേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി, കഹാപണസതേനപി ന ബന്ധനം നിഗച്ഛതി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം. തമേനം നിരയം ഉപനേതി. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ.

‘‘കഥംരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം, തമേനം നിരയം ഉപനേതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അഭാവിതകായോ ഹോതി അഭാവിതസീലോ അഭാവിതചിത്തോ അഭാവിതപഞ്ഞോ പരിത്തോ അപ്പാതുമോ അപ്പദുക്ഖവിഹാരീ. ഏവരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം തമേനം നിരയം ഉപനേതി.

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഭാവിതകായോ ഹോതി ഭാവിതസീലോ ഭാവിതചിത്തോ ഭാവിതപഞ്ഞോ അപരിത്തോ മഹത്തോ അപ്പമാണവിഹാരീ. ഏവരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഓരബ്ഭികോ വാ ഉരബ്ഭഘാതകോ വാ അപ്പേകച്ചം ഉരബ്ഭം അദിന്നം ആദിയമാനം പഹോതി ഹന്തും വാ ബന്ധിതും വാ ജാപേതും വാ യഥാപച്ചയം വാ കാതും, അപ്പേകച്ചം ഉരബ്ഭം അദിന്നം ആദിയമാനം നപ്പഹോതി ഹന്തും വാ ബന്ധിതും വാ ജാപേതും വാ യഥാപച്ചയം വാ കാതും.

‘‘കഥംരൂപം, ഭിക്ഖവേ, ഓരബ്ഭികോ വാ ഉരബ്ഭഘാതകോ വാ ഉരബ്ഭം അദിന്നം ആദിയമാനം പഹോതി ഹന്തും വാ ബന്ധിതും വാ ജാപേതും വാ യഥാപച്ചയം വാ കാതും? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദലിദ്ദോ ഹോതി അപ്പസ്സകോ അപ്പഭോഗോ. ഏവരൂപം, ഭിക്ഖവേ, ഓരബ്ഭികോ വാ ഉരബ്ഭഘാതകോ വാ ഉരബ്ഭം അദിന്നം ആദിയമാനം പഹോതി ഹന്തും വാ ബന്ധിതും വാ ജാപേതും വാ യഥാപച്ചയം വാ കാതും.

‘‘കഥംരൂപം, ഭിക്ഖവേ, ഓരബ്ഭികോ വാ ഉരബ്ഭഘാതകോ വാ ഉരബ്ഭം അദിന്നം ആദിയമാനം നപ്പഹോതി ഹന്തും വാ ബന്ധിതും വാ ജാപേതും വാ യഥാപച്ചയം വാ കാതും. ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അഡ്ഢോ ഹോതി മഹദ്ധനോ മഹാഭോഗോ രാജാ വാ രാജമഹാമത്തോ വാ. ഏവരൂപം, ഭിക്ഖവേ, ഓരബ്ഭികോ വാ ഉരബ്ഭഘാതകോ വാ ഉരബ്ഭം അദിന്നം ആദിയമാനം നപ്പഹോതി ഹന്തും വാ ബന്ധിതും വാ ജാപേതും വാ യഥാപച്ചയം വാ കാതും. അഞ്ഞദത്ഥു പഞ്ജലികോവ [പഞ്ജലികോ (ക.)] നം [പരം (ക.)] യാചതി – ‘ദേഹി മേ, മാരിസ, ഉരബ്ഭം വാ ഉരബ്ഭധനം വാ’തി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകമ്പി പാപകമ്മം കതം തമേനം നിരയം ഉപനേതി. ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ താദിസംയേവ അപ്പമത്തകം പാപകമ്മം കതം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, നാണുപി ഖായതി, കിം ബഹുദേവ.

‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദേയ്യ – ‘യഥാ യഥായം പുരിസോ കമ്മം കരോതി തഥാ തഥാ തം പടിസംവേദേതീ’തി, ഏവം സന്തം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയവാസോ ന ഹോതി, ഓകാസോ ന പഞ്ഞായതി സമ്മാ ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയായ. യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദേയ്യ – ‘യഥാ യഥാ വേദനീയം അയം പുരിസോ കമ്മം കരോതി തഥാ തഥാ തസ്സ വിപാകം പടിസംവേദേതീ’തി, ഏവം സന്തം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയവാസോ ഹോതി, ഓകാസോ പഞ്ഞായതി സമ്മാ ദുക്ഖസ്സ അന്തകിരിയായാ’’തി. നവമം.

൧൦. പംസുധോവകസുത്തം

൧൦൨. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ജാതരൂപസ്സ ഓളാരികാ ഉപക്കിലേസാ പംസുവാലുകാ [പംസുവാലികാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സക്ഖരകഠലാ. തമേനം പംസുധോവകോ വാ പംസുധോവകന്തേവാസീ വാ ദോണിയം ആകിരിത്വാ ധോവതി സന്ധോവതി നിദ്ധോവതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ സന്തി ജാതരൂപസ്സ മജ്ഝിമസഹഗതാ ഉപക്കിലേസാ സുഖുമസക്ഖരാ ഥൂലവാലുകാ [ഥൂലവാലികാ (സീ. പീ.), ഥുല്ലവാലികാ (സ്യാ. കം.)]. തമേനം പംസുധോവകോ വാ പംസുധോവകന്തേവാസീ വാ ധോവതി സന്ധോവതി നിദ്ധോവതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ സന്തി ജാതരൂപസ്സ സുഖുമസഹഗതാ ഉപക്കിലേസാ സുഖുമവാലുകാ കാളജല്ലികാ. തമേനം പംസുധോവകോ വാ പംസുധോവകന്തേവാസീ വാ ധോവതി സന്ധോവതി നിദ്ധോവതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ അഥാപരം സുവണ്ണസികതാവസിസ്സന്തി [സുവണ്ണജാതരൂപകാവസിസ്സന്തി (ക.)]. തമേനം സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ ജാതരൂപം മൂസായം പക്ഖിപിത്വാ ധമതി സന്ധമതി നിദ്ധമതി. തം ഹോതി ജാതരൂപം ധന്തം സന്ധന്തം [അധന്തം അസന്ധന്തം (സ്യാ. കം.)] നിദ്ധന്തം അനിദ്ധന്തകസാവം [അനിദ്ധന്തം അനിഹിതം അനിന്നീതകസാവം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ന ചേവ മുദു ഹോതി ന ച കമ്മനിയം, ന ച പഭസ്സരം പഭങ്ഗു ച, ന ച സമ്മാ ഉപേതി കമ്മായ. ഹോതി സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ തം ജാതരൂപം ധമതി സന്ധമതി നിദ്ധമതി. തം ഹോതി ജാതരൂപം ധന്തം സന്ധന്തം നിദ്ധന്തം നിദ്ധന്തകസാവം [നിഹിതം നിന്നീതകസാവം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], മുദു ച ഹോതി കമ്മനിയഞ്ച പഭസ്സരഞ്ച, ന ച പഭങ്ഗു, സമ്മാ ഉപേതി കമ്മായ. യസ്സാ യസ്സാ ച പിലന്ധനവികതിയാ ആകങ്ഖതി – യദി പട്ടികായ [മുദ്ദികായ (അ. നി. ൫.൨൩], യദി കുണ്ഡലായ, യദി ഗീവേയ്യകേ [ഗീവേയ്യകേന (ക.), ഗീവേയ്യകായ (?)], യദി സുവണ്ണമാലായ – തഞ്ചസ്സ അത്ഥം അനുഭോതി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സന്തി അധിചിത്തമനുയുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓളാരികാ ഉപക്കിലേസാ കായദുച്ചരിതം വചീദുച്ചരിതം മനോദുച്ചരിതം, തമേനം സചേതസോ ഭിക്ഖു ദബ്ബജാതികോ പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ സന്തി അധിചിത്തമനുയുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ മജ്ഝിമസഹഗതാ ഉപക്കിലേസാ കാമവിതക്കോ ബ്യാപാദവിതക്കോ വിഹിംസാവിതക്കോ, തമേനം സചേതസോ ഭിക്ഖു ദബ്ബജാതികോ പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ സന്തി അധിചിത്തമനുയുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സുഖുമസഹഗതാ ഉപക്കിലേസാ ഞാതിവിതക്കോ ജനപദവിതക്കോ അനവഞ്ഞത്തിപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ, തമേനം സചേതസോ ഭിക്ഖു ദബ്ബജാതികോ പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ അഥാപരം ധമ്മവിതക്കാവസിസ്സതി [ധമ്മവിതക്കോവസിസ്സതി (ക.)]. സോ ഹോതി സമാധി ന ചേവ സന്തോ ന ച പണീതോ നപ്പടിപ്പസ്സദ്ധലദ്ധോ ന ഏകോദിഭാവാധിഗതോ സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിതഗതോ [സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിതവതോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിവാവതോ (ക.), സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിയാധിഗതോ (?) അ. നി. ൯.൩൭; ദീ. നി. ൩.൩൫൫] ഹോതി. സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തംയേവ സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി [ഏകോദിഭാവം ഗച്ഛതി (സീ.), ഏകോദിഭാവോ ഹോതി (സ്യാ. കം. ക.), ഏകോദിഹോതി (പീ.)] സമാധിയതി. സോ ഹോതി സമാധി സന്തോ പണീതോ പടിപ്പസ്സദ്ധിലദ്ധോ ഏകോദിഭാവാധിഗതോ ന സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിതഗതോ. യസ്സ യസ്സ ച അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികരണീയസ്സ ധമ്മസ്സ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികിരിയായ തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭവേയ്യം – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ അസ്സം, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ അസ്സം; ആവിഭാവം, തിരോഭാവം; തിരോകുട്ടം തിരോപാകാരം തിരോപബ്ബതം അസജ്ജമാനോ ഗച്ഛേയ്യം, സേയ്യഥാപി ആകാസേ; പഥവിയാപി ഉമ്മുജ്ജനിമുജ്ജം കരേയ്യം, സേയ്യഥാപി ഉദകേ; ഉദകേപി അഭിജ്ജമാനേ [അഭിജ്ജമാനോ (സീ. പീ. ക.)] ഗച്ഛേയ്യം, സേയ്യഥാപി പഥവിയം; ആകാസേപി പല്ലങ്കേന കമേയ്യം, സേയ്യഥാപി പക്ഖീ സകുണോ; ഇമേപി ചന്ദിമസൂരിയേ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ പാണിനാ പരിമസേയ്യം പരിമജ്ജേയ്യം; യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ ഉഭോ സദ്ദേ സുണേയ്യം ദിബ്ബേ ച മാനുസേ ച യേ ദൂരേ സന്തികേ ചാ’തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനേയ്യം – സരാഗം വാ ചിത്തം സരാഗം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, വീതരാഗം വാ ചിത്തം വീതരാഗം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സദോസം വാ ചിത്തം സദോസം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, വീതദോസം വാ ചിത്തം വീതദോസം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സമോഹം വാ ചിത്തം സമോഹം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, വീതമോഹം വാ ചിത്തം വീതമോഹം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സംഖിത്തം വാ ചിത്തം സംഖിത്തം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, വിക്ഖിത്തം വാ ചിത്തം വിക്ഖിത്തം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; മഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം മഹഗ്ഗതം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, അമഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം അമഹഗ്ഗതം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സഉത്തരം വാ ചിത്തം സഉത്തരം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, അനുത്തരം വാ ചിത്തം അനുത്തരം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സമാഹിതം വാ ചിത്തം സമാഹിതം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, അസമാഹിതം വാ ചിത്തം അസമാഹിതം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; വിമുത്തം വാ ചിത്തം വിമുത്തം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, അവിമുത്തം വാ ചിത്തം അവിമുത്തം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരേയ്യം, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോതി, ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സേയ്യം ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനേയ്യം – ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ; ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാതി, ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സേയ്യം ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ’’തി. ദസമം.

൧൧. നിമിത്തസുത്തം

൧൦൩. ‘‘അധിചിത്തമനുയുത്തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ തീണി നിമിത്താനി കാലേന കാലം മനസി കാതബ്ബാനി – കാലേന കാലം സമാധിനിമിത്തം മനസി കാതബ്ബം, കാലേന കാലം പഗ്ഗഹനിമിത്തം മനസി കാതബ്ബം, കാലേന കാലം ഉപേക്ഖാനിമിത്തം മനസി കാതബ്ബം. സചേ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തോ ഭിക്ഖു ഏകന്തം സമാധിനിമിത്തംയേവ മനസി കരേയ്യ, ഠാനം തം ചിത്തം കോസജ്ജായ സംവത്തേയ്യ. സചേ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തോ ഭിക്ഖു ഏകന്തം പഗ്ഗഹനിമിത്തംയേവ മനസി കരേയ്യ, ഠാനം തം ചിത്തം ഉദ്ധച്ചായ സംവത്തേയ്യ. സചേ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തോ ഭിക്ഖു ഏകന്തം ഉപേക്ഖാനിമിത്തംയേവ മനസി കരേയ്യ, ഠാനം തം ചിത്തം ന സമ്മാ സമാധിയേയ്യ ആസവാനം ഖയായ. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തോ ഭിക്ഖു കാലേന കാലം സമാധിനിമിത്തം മനസി കരോതി, കാലേന കാലം പഗ്ഗഹനിമിത്തം മനസി കരോതി, കാലേന കാലം ഉപേക്ഖാനിമിത്തം മനസി കരോതി, തം ഹോതി ചിത്തം മുദുഞ്ച കമ്മനിയഞ്ച പഭസ്സരഞ്ച, ന ച പഭങ്ഗു, സമ്മാ സമാധിയതി ആസവാനം ഖയായ.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ ഉക്കം ബന്ധേയ്യ [ബന്ധതി… ആലിമ്പതി (വിസുദ്ധി. ൧.൧൮൧ തംടീകായം ച) മ. നി. അട്ഠ. ൧.൭൬; മ. നി. ൩.൩൬൦ തംഅട്ഠകഥാടീകാസു ച പസ്സിതബ്ബം], ഉക്കം ബന്ധിത്വാ ഉക്കാമുഖം ആലിമ്പേയ്യ, ഉക്കാമുഖം ആലിമ്പേത്വാ സണ്ഡാസേന ജാതരൂപം ഗഹേത്വാ ഉക്കാമുഖേ പക്ഖിപേയ്യ [പക്ഖിപതി (വിസുദ്ധി. ൧.൧൮൧)], ഉക്കാമുഖേ പക്ഖിപിത്വാ കാലേന കാലം അഭിധമതി, കാലേന കാലം ഉദകേന പരിപ്ഫോസേതി, കാലേന കാലം അജ്ഝുപേക്ഖതി. സചേ, ഭിക്ഖവേ, സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ തം ജാതരൂപം ഏകന്തം അഭിധമേയ്യ, ഠാനം തം ജാതരൂപം ഡഹേയ്യ. സചേ, ഭിക്ഖവേ, സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ തം ജാതരൂപം ഏകന്തം ഉദകേന പരിപ്ഫോസേയ്യ, ഠാനം തം ജാതരൂപം നിബ്ബാപേയ്യ [നിബ്ബായേയ്യ (സീ.)]. സചേ, ഭിക്ഖവേ, സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ തം ജാതരൂപം ഏകന്തം അജ്ഝുപേക്ഖേയ്യ, ഠാനം തം ജാതരൂപം ന സമ്മാ പരിപാകം ഗച്ഛേയ്യ. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ തം ജാതരൂപം കാലേന കാലം അഭിധമതി, കാലേന കാലം ഉദകേന പരിപ്ഫോസേതി, കാലേന കാലം അജ്ഝുപേക്ഖതി, തം ഹോതി ജാതരൂപം മുദുഞ്ച കമ്മനിയഞ്ച പഭസ്സരഞ്ച, ന ച പഭങ്ഗു, സമ്മാ ഉപേതി കമ്മായ. യസ്സാ യസ്സാ ച പിലന്ധനവികതിയാ ആകങ്ഖതി – യദി പട്ടികായ, യദി കുണ്ഡലായ, യദി ഗീവേയ്യകേ, യദി സുവണ്ണമാലായ – തഞ്ചസ്സ അത്ഥം അനുഭോതി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തേന ഭിക്ഖുനാ തീണി നിമിത്താനി കാലേന കാലം മനസി കാതബ്ബാനി – കാലേന കാലം സമാധിനിമിത്തം മനസി കാതബ്ബം, കാലേന കാലം പഗ്ഗഹനിമിത്തം മനസി കാതബ്ബം, കാലേന കാലം ഉപേക്ഖാനിമിത്തം മനസി കാതബ്ബം. സചേ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തോ ഭിക്ഖു ഏകന്തം സമാധിനിമിത്തംയേവ മനസി കരേയ്യ, ഠാനം തം ചിത്തം കോസജ്ജായ സംവത്തേയ്യ. സചേ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തോ ഭിക്ഖു ഏകന്തം പഗ്ഗഹനിമിത്തംയേവ മനസി കരേയ്യ, ഠാനം തം ചിത്തം ഉദ്ധച്ചായ സംവത്തേയ്യ. സചേ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തോ ഭിക്ഖു ഏകന്തം ഉപേക്ഖാനിമിത്തംയേവ മനസി കരേയ്യ, ഠാനം തം ചിത്തം ന സമ്മാ സമാധിയേയ്യ ആസവാനം ഖയായ. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അധിചിത്തമനുയുത്തോ ഭിക്ഖു കാലേന കാലം സമാധിനിമിത്തം മനസി കരോതി, കാലേന കാലം പഗ്ഗഹനിമിത്തം മനസി കരോതി, കാലേന കാലം ഉപേക്ഖാനിമിത്തം മനസി കരോതി, തം ഹോതി ചിത്തം മുദുഞ്ച കമ്മനിയഞ്ച പഭസ്സരഞ്ച, ന ച പഭങ്ഗു, സമ്മാ സമാധിയതി ആസവാനം ഖയായ. യസ്സ യസ്സ ച അഭിഞ്ഞാസച്ഛികരണീയസ്സ ധമ്മസ്സ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി അഭിഞ്ഞാസച്ഛികിരിയായ, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭവേയ്യം…പേ… (ഛ അഭിഞ്ഞാ വിത്ഥാരേതബ്ബാ) ആസവാനം ഖയാ…പേ… സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ’’തി. ഏകാദസമം.

ലോണകപല്ലവഗ്ഗോ [ലോണഫലവഗ്ഗോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പഞ്ചമോ.