൧. ഛന്നസുത്തം

൭൨. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ഛന്നോ പരിബ്ബാജകോ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ഛന്നോ പരിബ്ബാജകോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘തുമ്ഹേപി, ആവുസോ ആനന്ദ, രാഗസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേഥ, ദോസസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേഥ, മോഹസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേഥാതി. മയം ഖോ, ആവുസോ, രാഗസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേമ, ദോസസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേമ, മോഹസ്സ പഹാനം പഞ്ഞപേമാ’’തി.

‘‘കിം പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, രാഗേ ആദീനവം ദിസ്വാ രാഗസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേഥ, കിം ദോസേ ആദീനവം ദിസ്വാ ദോസസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേഥ, കിം മോഹേ ആദീനവം ദിസ്വാ മോഹസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേഥാ’’തി?

‘‘രത്തോ ഖോ, ആവുസോ, രാഗേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ അത്തബ്യാബാധായപി ചേതേതി, പരബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ചേതസികമ്പി ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; രാഗേ പഹീനേ നേവത്തബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ന പരബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ന ചേതസികം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. രത്തോ ഖോ, ആവുസോ, രാഗേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതി, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരതി, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരതി; രാഗേ പഹീനേ നേവ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതി, ന വാചായ ദുച്ചരിതം ചരതി, ന മനസാ ദുച്ചരിതം ചരതി. രത്തോ ഖോ, ആവുസോ, രാഗേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ അത്തത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, പരത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ഉഭയത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; രാഗേ പഹീനേ അത്തത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം പജാനാതി, പരത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഉഭയത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം പജാനാതി. രാഗോ ഖോ, ആവുസോ, അന്ധകരണോ അചക്ഖുകരണോ അഞ്ഞാണകരണോ പഞ്ഞാനിരോധികോ വിഘാതപക്ഖികോ അനിബ്ബാനസംവത്തനികോ.

‘‘ദുട്ഠോ ഖോ, ആവുസോ, ദോസേന…പേ… മൂള്ഹോ ഖോ, ആവുസോ, മോഹേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ അത്തബ്യാബാധായപി ചേതേതി, പരബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ചേതസികമ്പി ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; മോഹേ പഹീനേ നേവത്തബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ന പരബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി ചേതേതി, ന ചേതസികം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. മൂള്ഹോ ഖോ, ആവുസോ, മോഹേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതി, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരതി, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരതി; മോഹേ പഹീനേ നേവ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതി, ന വാചായ ദുച്ചരിതം ചരതി, ന മനസാ ദുച്ചരിതം ചരതി. മൂള്ഹോ ഖോ, ആവുസോ, മോഹേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ അത്തത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, പരത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ഉഭയത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; മോഹേ പഹീനേ അത്തത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം പജാനാതി, പരത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഉഭയത്ഥമ്പി യഥാഭൂതം പജാനാതി. മോഹോ ഖോ, ആവുസോ, അന്ധകരണോ അചക്ഖുകരണോ അഞ്ഞാണകരണോ പഞ്ഞാനിരോധികോ വിഘാതപക്ഖികോ അനിബ്ബാനസംവത്തനികോ. ഇദം ഖോ മയം, ആവുസോ, രാഗേ ആദീനവം ദിസ്വാ രാഗസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേമ. ഇദം ദോസേ ആദീനവം ദിസ്വാ ദോസസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേമ. ഇദം മോഹേ ആദീനവം ദിസ്വാ മോഹസ്സ പഹാനം പഞ്ഞാപേമാ’’തി.

‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായാ’’തി? ‘‘അത്ഥാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായാ’’തി? ‘‘അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായ. അലഞ്ച പനാവുസോ ആനന്ദ, അപ്പമാദായാ’’തി. പഠമം.