൮. അഞ്ഞതിത്ഥിയസുത്തം

൬൯. ‘‘സചേ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘തയോമേ, ആവുസോ, ധമ്മാ. കതമേ തയോ? രാഗോ, ദോസോ, മോഹോ – ഇമേ ഖോ, ആവുസോ, തയോ ധമ്മാ. ഇമേസം, ആവുസോ, തിണ്ണം ധമ്മാനം കോ വിസേസോ കോ അധിപ്പയാസോ [അധിപ്പായോ (സീ.) അധിപ്പായാസോ (സ്യാ. കം. പീ.) അധി + പ + യസു + ണ = അധിപ്പയാസോ] കിം നാനാകരണ’ന്തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം കിന്തി ബ്യാകരേയ്യാഥാ’’തി? ‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭഗവംനേത്തികാ ഭഗവംപടിസരണാ. സാധു വത, ഭന്തേ, ഭഗവന്തംയേവ പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ. ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘സചേ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘തയോമേ, ആവുസോ, ധമ്മാ. കതമേ തയോ? രാഗോ, ദോസോ, മോഹോ – ഇമേ ഖോ, ആവുസോ, തയോ ധമ്മാ; ഇമേസം, ആവുസോ, തിണ്ണം ധമ്മാനം കോ വിസേസോ കോ അധിപ്പയാസോ കിം നാനാകരണ’ന്തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘രാഗോ ഖോ, ആവുസോ, അപ്പസാവജ്ജോ ദന്ധവിരാഗീ, ദോസോ മഹാസാവജ്ജോ ഖിപ്പവിരാഗീ, മോഹോ മഹാസാവജ്ജോ ദന്ധവിരാഗീ’’’ തി.

‘‘‘കോ പനാവുസോ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ വാ രാഗോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ രാഗോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതീ’തി? ‘സുഭനിമിത്തന്തിസ്സ വചനീയം. തസ്സ സുഭനിമിത്തം അയോനിസോ മനസി കരോതോ അനുപ്പന്നോ വാ രാഗോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ രാഗോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതി. അയം ഖോ, ആവുസോ, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ വാ രാഗോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ രാഗോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതീ’’’തി.

‘‘‘കോ പനാവുസോ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ വാ ദോസോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ ദോസോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതീ’തി? ‘പടിഘനിമിത്തം തിസ്സ വചനീയം. തസ്സ പടിഘനിമിത്തം അയോനിസോ മനസി കരോതോ അനുപ്പന്നോ വാ ദോസോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ ദോസോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതി. അയം ഖോ, ആവുസോ, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ വാ ദോസോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ ദോസോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതീ’’’തി.

‘‘‘കോ പനാവുസോ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ വാ മോഹോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ മോഹോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതീ’തി? ‘അയോനിസോ മനസികാരോ തിസ്സ വചനീയം. തസ്സ അയോനിസോ മനസി കരോതോ അനുപ്പന്നോ വാ മോഹോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ മോഹോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതി. അയം ഖോ, ആവുസോ, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ വാ മോഹോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ വാ മോഹോ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ സംവത്തതീ’’’തി.

‘‘‘കോ പനാവുസോ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ ചേവ രാഗോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച രാഗോ പഹീയതീ’തി? ‘അസുഭനിമിത്തന്തിസ്സ വചനീയം. തസ്സ അസുഭനിമിത്തം യോനിസോ മനസി കരോതോ അനുപ്പന്നോ ചേവ രാഗോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച രാഗോ പഹീയതി. അയം ഖോ, ആവുസോ, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ ചേവ രാഗോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച രാഗോ പഹീയതീ’’’തി.

‘‘‘കോ പനാവുസോ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ ചേവ ദോസോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച ദോസോ പഹീയതീ’തി? ‘മേത്താ ചേതോവിമുത്തീ തിസ്സ വചനീയം. തസ്സ മേത്തം ചേതോവിമുത്തിം യോനിസോ മനസി കരോതോ അനുപ്പന്നോ ചേവ ദോസോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച ദോസോ പഹീയതി. അയം ഖോ, ആവുസോ, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ ചേവ ദോസോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച ദോസോ പഹീയതീ’’’തി.

‘‘‘കോ പനാവുസോ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ ചേവ മോഹോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച മോഹോ പഹീയതീ’തി? ‘യോനിസോമനസികാരോ തിസ്സ വചനീയം. തസ്സ യോനിസോ മനസി കരോതോ അനുപ്പന്നോ ചേവ മോഹോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച മോഹോ പഹീയതി. അയം ഖോ, ആവുസോ, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന അനുപ്പന്നോ വാ മോഹോ നുപ്പജ്ജതി ഉപ്പന്നോ ച മോഹോ പഹീയതീ’’’തി. അട്ഠമം.