൭. കഥാവത്ഥുസുത്തം

൬൮. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, കഥാവത്ഥൂനി. കതമാനി തീണി? അതീതം വാ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം അഹോസി അതീതമദ്ധാന’ന്തി. അനാഗതം വാ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം ഭവിസ്സതി അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി. ഏതരഹി വാ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ആരബ്ഭ കഥം കഥേയ്യ – ‘ഏവം ഹോതി ഏതരഹി പച്ചുപ്പന്നമദ്ധാന’’’ന്തി [ഏവം ഏതരഹി പച്ചുപ്പന്നന്തി (സീ. പീ. ക.), ഏവം ഹോതി ഏതരഹി പച്ചുപ്പന്നന്തി (സ്യാ. കം.)].

‘‘കഥാസമ്പയോഗേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ വേദിതബ്ബോ യദി വാ കച്ഛോ യദി വാ അകച്ഛോതി. സചായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ ഏകംസബ്യാകരണീയം പഞ്ഹം ന ഏകംസേന ബ്യാകരോതി, വിഭജ്ജബ്യാകരണീയം പഞ്ഹം ന വിഭജ്ജ ബ്യാകരോതി, പടിപുച്ഛാബ്യാകരണീയം പഞ്ഹം ന പടിപുച്ഛാ ബ്യാകരോതി, ഠപനീയം പഞ്ഹം ന ഠപേതി [ഥപനീയം പഞ്ഹം ന ഥപേതി (ക.)], ഏവം സന്തായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അകച്ഛോ ഹോതി. സചേ പനായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ ഏകംസബ്യാകരണീയം പഞ്ഹം ഏകംസേന ബ്യാകരോതി, വിഭജ്ജബ്യാകരണീയം പഞ്ഹം വിഭജ്ജ ബ്യാകരോതി, പടിപുച്ഛാബ്യാകരണീയം പഞ്ഹം പടിപുച്ഛാ ബ്യാകരോതി, ഠപനീയം പഞ്ഹം ഠപേതി, ഏവം സന്തായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ കച്ഛോ ഹോതി.

‘‘കഥാസമ്പയോഗേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ വേദിതബ്ബോ യദി വാ കച്ഛോ യദി വാ അകച്ഛോതി. സചായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ ഠാനാഠാനേ ന സണ്ഠാതി പരികപ്പേ ന സണ്ഠാതി അഞ്ഞാതവാദേ [അഞ്ഞവാദേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), അഞ്ഞാതവാരേ (ക.)] ന സണ്ഠാതി പടിപദായ ന സണ്ഠാതി, ഏവം സന്തായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അകച്ഛോ ഹോതി. സചേ പനായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ ഠാനാഠാനേ സണ്ഠാതി പരികപ്പേ സണ്ഠാതി അഞ്ഞാതവാദേ സണ്ഠാതി പടിപദായ സണ്ഠാതി, ഏവം സന്തായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ കച്ഛോ ഹോതി.

‘‘കഥാസമ്പയോഗേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ വേദിതബ്ബോ യദി വാ കച്ഛോ യദി വാ അകച്ഛോതി. സചായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, ഏവം സന്തായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അകച്ഛോ ഹോതി. സചേ പനായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ ന അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി ന ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, ഏവം സന്തായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ കച്ഛോ ഹോതി.

‘‘കഥാസമ്പയോഗേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ വേദിതബ്ബോ യദി വാ കച്ഛോ യദി വാ അകച്ഛോതി. സചായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ അഭിഹരതി അഭിമദ്ദതി അനുപജഗ്ഘതി [അനുസംജഗ്ഘതി (ക.)] ഖലിതം ഗണ്ഹാതി, ഏവം സന്തായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ അകച്ഛോ ഹോതി. സചേ പനായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ നാഭിഹരതി നാഭിമദ്ദതി ന അനുപജഗ്ഘതി ന ഖലിതം ഗണ്ഹാതി, ഏവം സന്തായം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ കച്ഛോ ഹോതി.

‘‘കഥാസമ്പയോഗേന, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലോ വേദിതബ്ബോ യദി വാ സഉപനിസോ യദി വാ അനുപനിസോതി. അനോഹിതസോതോ, ഭിക്ഖവേ, അനുപനിസോ ഹോതി, ഓഹിതസോതോ സഉപനിസോ ഹോതി. സോ സഉപനിസോ സമാനോ അഭിജാനാതി ഏകം ധമ്മം, പരിജാനാതി ഏകം ധമ്മം, പജഹതി ഏകം ധമ്മം, സച്ഛികരോതി ഏകം ധമ്മം. സോ അഭിജാനന്തോ ഏകം ധമ്മം, പരിജാനന്തോ ഏകം ധമ്മം, പജഹന്തോ ഏകം ധമ്മം, സച്ഛികരോന്തോ ഏകം ധമ്മം സമ്മാവിമുത്തിം ഫുസതി. ഏതദത്ഥാ, ഭിക്ഖവേ, കഥാ; ഏതദത്ഥാ മന്തനാ; ഏതദത്ഥാ ഉപനിസാ; ഏതദത്ഥം സോതാവധാനം, യദിദം അനുപാദാ ചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോതി.

‘‘യേ വിരുദ്ധാ സല്ലപന്തി, വിനിവിട്ഠാ സമുസ്സിതാ;

അനരിയഗുണമാസജ്ജ, അഞ്ഞോഞ്ഞവിവരേസിനോ.

‘‘ദുബ്ഭാസിതം വിക്ഖലിതം, സമ്പമോഹം [സസമ്മോഹം (ക.)] പരാജയം;

അഞ്ഞോഞ്ഞസ്സാഭിനന്ദന്തി, തദരിയോ കഥനാചരേ [തദരിയോ ന കഥം വദേ (ക.)].

‘‘സചേ ചസ്സ കഥാകാമോ, കാലമഞ്ഞായ പണ്ഡിതോ;

ധമ്മട്ഠപടിസംയുത്താ, യാ അരിയചരിതാ [അരിയഞ്ചരിതാ (സീ.), അരിയാദികാ (ക.)] കഥാ.

‘‘തം കഥം കഥയേ ധീരോ, അവിരുദ്ധോ അനുസ്സിതോ;

അനുന്നതേന മനസാ, അപളാസോ അസാഹസോ.

‘‘അനുസൂയായമാനോ സോ, സമ്മദഞ്ഞായ ഭാസതി;

സുഭാസിതം അനുമോദേയ്യ, ദുബ്ഭട്ഠേ നാപസാദയേ [നാവസാദയേ (സീ. പീ.)].

‘‘ഉപാരമ്ഭം ന സിക്ഖേയ്യ, ഖലിതഞ്ച ന ഗാഹയേ [ന ഭാസയേ (ക.)];

നാഭിഹരേ നാഭിമദ്ദേ, ന വാചം പയുതം ഭണേ.

‘‘അഞ്ഞാതത്ഥം പസാദത്ഥം, സതം വേ ഹോതി മന്തനാ;

ഏവം ഖോ അരിയാ മന്തേന്തി, ഏസാ അരിയാന മന്തനാ;

ഏതദഞ്ഞായ മേധാവീ, ന സമുസ്സേയ്യ മന്തയേ’’തി. സത്തമം;