൫. കേസമുത്തിസുത്തം

൬൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം യേന കേസമുത്തം [കേസപുത്തം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] നാമ കാലാമാനം നിഗമോ തദവസരി. അസ്സോസും ഖോ കേസമുത്തിയാ കാലാമാ – ‘‘സമണോ ഖലു, ഭോ, ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ കേസമുത്തം അനുപ്പത്തോ. തം ഖോ പന ഭവന്തം ഗോതമം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ…പേ… സാധു ഖോ പന തഥാരൂപാനം അരഹതം ദസ്സനം ഹോതീ’’’തി.

അഥ ഖോ കേസമുത്തിയാ കാലാമാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ അപ്പേകച്ചേ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു, സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ നാമഗോത്തം സാവേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ തുണ്ഹീഭൂതാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ കേസമുത്തിയാ കാലാമാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘സന്തി, ഭന്തേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ കേസമുത്തം ആഗച്ഛന്തി. തേ സകംയേവ വാദം ദീപേന്തി ജോതേന്തി, പരപ്പവാദം പന ഖുംസേന്തി വമ്ഭേന്തി പരിഭവന്തി ഓമക്ഖിം [ഓപപക്ഖിം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), ഓമക്ഖികം (ക.)] കരോന്തി. അപരേപി, ഭന്തേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ കേസമുത്തം ആഗച്ഛന്തി. തേപി സകംയേവ വാദം ദീപേന്തി ജോതേന്തി, പരപ്പവാദം പന ഖുംസേന്തി വമ്ഭേന്തി പരിഭവന്തി ഓമക്ഖിം കരോന്തി. തേസം നോ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം ഹോതേവ കങ്ഖാ ഹോതി വിചികിച്ഛാ – ‘കോ സു നാമ ഇമേസം ഭവതം സമണബ്രാഹ്മണാനം സച്ചം ആഹ, കോ മുസാ’’’തി? ‘‘അലഞ്ഹി വോ, കാലാമാ, കങ്ഖിതും അലം വിചികിച്ഛിതും. കങ്ഖനീയേവ പന [കങ്ഖനീയേവ ച പന (സംയുത്തനികായേ)] വോ ഠാനേ വിചികിച്ഛാ ഉപ്പന്നാ’’.

‘‘ഏഥ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, മാ അനുസ്സവേന, മാ പരമ്പരായ, മാ ഇതികിരായ, മാ പിടകസമ്പദാനേന, മാ തക്കഹേതു, മാ നയഹേതു, മാ ആകാരപരിവിതക്കേന, മാ ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ, മാ ഭബ്ബരൂപതായ, മാ സമണോ നോ ഗരൂതി. യദാ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, അത്തനാവ ജാനേയ്യാഥ – ‘ഇമേ ധമ്മാ അകുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ സാവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ വിഞ്ഞുഗരഹിതാ, ഇമേ ധമ്മാ സമത്താ സമാദിന്നാ [സമാദിണ്ണാ (ക.)] അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തീ’’’തി, അഥ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, പജഹേയ്യാഥ.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, കാലാമാ, ലോഭോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ഹിതായ വാ അഹിതായ വാ’’തി?

‘‘അഹിതായ, ഭന്തേ’’.

‘‘ലുദ്ധോ പനായം, കാലാമാ, പുരിസപുഗ്ഗലോ ലോഭേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ പാണമ്പി ഹനതി, അദിന്നമ്പി ആദിയതി, പരദാരമ്പി ഗച്ഛതി, മുസാപി ഭണതി, പരമ്പി തഥത്തായ [തദത്ഥായ (ക.)] സമാദപേതി, യം സ [യം തസ്സ (ക.) അനന്തരസുത്തേ പന ‘‘യം’ സ’’ ഇത്വേവ സബ്ബത്ഥപി ദിസ്സതി] ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായാ’’തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, കാലാമാ, ദോസോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ഹിതായ വാ അഹിതായ വാ’’തി?

‘‘അഹിതായ, ഭന്തേ’’.

‘‘ദുട്ഠോ പനായം, കാലാമാ, പുരിസപുഗ്ഗലോ ദോസേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ പാണമ്പി ഹനതി [ഹന്തി (സീ. പീ.)], അദിന്നമ്പി ആദിയതി, പരദാരമ്പി ഗച്ഛതി, മുസാപി ഭണതി, പരമ്പി തഥത്തായ സമാദപേതി, യം സ ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായാ’’തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, കാലാമാ, മോഹോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ഹിതായ വാ അഹിതായ വാ’’തി?

‘‘അഹിതായ, ഭന്തേ’’.

‘‘മൂള്ഹോ പനായം, കാലാമാ, പുരിസപുഗ്ഗലോ മോഹേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ പാണമ്പി ഹനതി, അദിന്നമ്പി ആദിയതി, പരദാരമ്പി ഗച്ഛതി, മുസാപി ഭണതി, പരമ്പി തഥത്തായ സമാദപേതി, യം സ ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായാ’’തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, കാലാമാ, ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ വാ അകുസലാ വാ’’തി?

‘‘അകുസലാ, ഭന്തേ’’.

‘‘സാവജ്ജാ വാ അനവജ്ജാ വാ’’തി?

‘‘സാവജ്ജാ, ഭന്തേ’’.

‘‘വിഞ്ഞുഗരഹിതാ വാ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ വാ’’തി?

‘‘വിഞ്ഞുഗരഹിതാ, ഭന്തേ’’.

‘‘സമത്താ സമാദിന്നാ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി, നോ വാ? കഥം വാ [കഥം വാ വോ (?)] ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി?

‘‘സമത്താ, ഭന്തേ, സമാദിന്നാ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തീതി. ഏവം നോ ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി.

‘‘ഇതി ഖോ, കാലാമാ, യം തം അവോചുമ്ഹാ [അവോചുമ്ഹ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.) അ. നി. ൪.൧൯൩] – ‘ഏഥ തുമ്ഹേ, കാലാമാ! മാ അനുസ്സവേന, മാ പരമ്പരായ, മാ ഇതികിരായ, മാ പിടകസമ്പദാനേന, മാ തക്കഹേതു, മാ നയഹേതു, മാ ആകാരപരിവിതക്കേന, മാ ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ, മാ ഭബ്ബരൂപതായ, മാ സമണോ നോ ഗരൂതി. യദാ തുമ്ഹേ കാലാമാ അത്തനാവ ജാനേയ്യാഥ – ‘ഇമേ ധമ്മാ അകുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ സാവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ വിഞ്ഞുഗരഹിതാ, ഇമേ ധമ്മാ സമത്താ സമാദിന്നാ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തീതി, അഥ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, പജഹേയ്യാഥാ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം, ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘ഏഥ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, മാ അനുസ്സവേന, മാ പരമ്പരായ, മാ ഇതികിരായ, മാ പിടകസമ്പദാനേന, മാ തക്കഹേതു, മാ നയഹേതു, മാ ആകാരപരിവിതക്കേന, മാ ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ, മാ ഭബ്ബരൂപതായ, മാ സമണോ നോ ഗരൂതി. യദാ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, അത്തനാവ ജാനേയ്യാഥ – ‘ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ അനവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ, ഇമേ ധമ്മാ സമത്താ സമാദിന്നാ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തീ’തി, അഥ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാഥ.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, കാലാമാ, അലോഭോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ഹിതായ വാ അഹിതായ വാ’’തി?

‘‘ഹിതായ, ഭന്തേ’’.

‘‘അലുദ്ധോ പനായം, കാലാമാ, പുരിസപുഗ്ഗലോ ലോഭേന അനഭിഭൂതോ അപരിയാദിന്നചിത്തോ നേവ പാണം ഹനതി, ന അദിന്നം ആദിയതി, ന പരദാരം ഗച്ഛതി, ന മുസാ ഭണതി, ന പരമ്പി തഥത്തായ സമാദപേതി, യം സ ഹോതി ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, കാലാമാ, അദോസോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… അമോഹോ പുരിസസ്സ അജ്ഝത്തം ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ഹിതായ സുഖായാ’’തി.

‘‘ഏവം ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, കാലാമാ, ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ വാ അകുസലാ വാ’’തി?

‘‘കുസലാ, ഭന്തേ’’.

‘‘സാവജ്ജാ വാ അനവജ്ജാ വാ’’തി?

‘‘അനവജ്ജാ, ഭന്തേ’’.

‘‘വിഞ്ഞുഗരഹിതാ വാ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ വാ’’തി?

‘‘വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ, ഭന്തേ’’.

‘‘സമത്താ സമാദിന്നാ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി നോ വാ? കഥം വാ ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി?

‘‘സമത്താ, ഭന്തേ, സമാദിന്നാ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തി. ഏവം നോ ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി.

‘‘ഇതി ഖോ, കാലാമാ, യം തം അവോചുമ്ഹാ – ‘ഏഥ തുമ്ഹേ, കാലാമാ! മാ അനുസ്സവേന, മാ പരമ്പരായ, മാ ഇതികിരായ, മാ പിടകസമ്പദാനേന, മാ തക്കഹേതു, മാ നയഹേതു, മാ ആകാരപരിവിതക്കേന, മാ ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ, മാ ഭബ്ബരൂപതായ, മാ സമണോ നോ ഗരൂതി. യദാ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, അത്തനാവ ജാനേയ്യാഥ – ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ അനവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാ, ഇമേ ധമ്മാ സമത്താ സമാദിന്നാ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തന്തീതി, അഥ തുമ്ഹേ, കാലാമാ, ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യാഥാ’തി, ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

‘‘സ ഖോ സോ [യോ ഖോ (ക.)], കാലാമാ, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പതിസ്സതോ [സതോ (ക.)] മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹരതി.

‘‘സ [സചേ (ക.)] ഖോ സോ, കാലാമാ, അരിയസാവകോ ഏവം അവേരചിത്തോ ഏവം അബ്യാപജ്ഝചിത്തോ ഏവം അസംകിലിട്ഠചിത്തോ ഏവം വിസുദ്ധചിത്തോ. തസ്സ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ചത്താരോ അസ്സാസാ അധിഗതാ ഹോന്തി. ‘സചേ ഖോ പന അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം [സുകടദുക്കടാനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അഥാഹം [ഠാനമഹം (സീ. പീ.), ഠാനമേതം യേനാഹം (സ്യാ. കം.)] കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി, അയമസ്സ പഠമോ അസ്സാസോ അധിഗതോ ഹോതി.

‘‘‘സചേ ഖോ പന നത്ഥി പരോ ലോകോ, നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അഥാഹം [ഇധാഹം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അവേരം അബ്യാപജ്ഝം അനീഘം സുഖിം [സുഖം (സീ.), സുഖീ (സ്യാ. കം.)] അത്താനം പരിഹരാമീ’തി, അയമസ്സ ദുതിയോ അസ്സാസോ അധിഗതോ ഹോതി.

‘‘‘സചേ ഖോ പന കരോതോ കരീയതി പാപം, ന ഖോ പനാഹം കസ്സചി പാപം ചേതേമി. അകരോന്തം ഖോ പന മം പാപകമ്മം കുതോ ദുക്ഖം ഫുസിസ്സതീ’തി, അയമസ്സ തതിയോ അസ്സാസോ അധിഗതോ ഹോതി.

‘‘‘സചേ ഖോ പന കരോതോ ന കരീയതി പാപം, അഥാഹം ഉഭയേനേവ വിസുദ്ധം അത്താനം സമനുപസ്സാമീ’തി, അയമസ്സ ചതുത്ഥോ അസ്സാസോ അധിഗതോ ഹോതി.

‘‘സ ഖോ സോ, കാലാമാ, അരിയസാവകോ ഏവം അവേരചിത്തോ ഏവം അബ്യാപജ്ഝചിത്തോ ഏവം അസംകിലിട്ഠചിത്തോ ഏവം വിസുദ്ധചിത്തോ. തസ്സ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഇമേ ചത്താരോ അസ്സാസാ അധിഗതാ ഹോന്തീ’’തി.

‘‘ഏവമേതം, ഭഗവാ, ഏവമേതം, സുഗത! സ ഖോ സോ, ഭന്തേ, അരിയസാവകോ ഏവം അവേരചിത്തോ ഏവം അബ്യാപജ്ഝചിത്തോ ഏവം അസംകിലിട്ഠചിത്തോ ഏവം വിസുദ്ധചിത്തോ. തസ്സ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ചത്താരോ അസ്സാസാ അധിഗതാ ഹോന്തി. ‘സചേ ഖോ പന അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അഥാഹം കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി, അയമസ്സ പഠമോ അസ്സാസോ അധിഗതോ ഹോതി.

‘‘‘സചേ ഖോ പന നത്ഥി പരോ ലോകോ, നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അഥാഹം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അവേരം അബ്യാപജ്ഝം അനീഘം സുഖിം അത്താനം പരിഹരാമീ’തി, അയമസ്സ ദുതിയോ അസ്സാസോ അധിഗതോ ഹോതി.

‘‘സചേ ഖോ പന കരോതോ കരീയതി പാപം, ന ഖോ പനാഹം – കസ്സചി പാപം ചേതേമി, അകരോന്തം ഖോ പന മം പാപകമ്മം കുതോ ദുക്ഖം ഫുസിസ്സതീ’തി, അയമസ്സ തതിയോ അസ്സാസോ അധിഗതോ ഹോതി.

‘‘‘സചേ ഖോ പന കരോതോ ന കരീയതി പാപം, അഥാഹം ഉഭയേനേവ വിസുദ്ധം അത്താനം സമനുപസ്സാമീ’തി, അയമസ്സ ചതുത്ഥോ അസ്സാസോ അധിഗതോ ഹോതി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഭന്തേ, അരിയസാവകോ ഏവം അവേരചിത്തോ ഏവം അബ്യാപജ്ഝചിത്തോ ഏവം അസംകിലിട്ഠചിത്തോ ഏവം വിസുദ്ധചിത്തോ. തസ്സ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഇമേ ചത്താരോ അസ്സാസാ അധിഗതാ ഹോന്തി.

‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ…പേ… ഏതേ മയം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമ ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകേ നോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതേ സരണം ഗതേ’’തി. പഞ്ചമം.