൬. ദേവദൂതസുത്തം

൩൬. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ദേവദൂതാനി. കതമാനി തീണി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതി, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരതി, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരതി. സോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ നാനാബാഹാസു ഗഹേത്വാ യമസ്സ രഞ്ഞോ ദസ്സേന്തി – ‘അയം, ദേവ, പുരിസോ അമത്തേയ്യോ അപേത്തേയ്യോ അസാമഞ്ഞോ അബ്രഹ്മഞ്ഞോ, ന കുലേ ജേട്ഠാപചായീ. ഇമസ്സ ദേവോ ദണ്ഡം പണേതൂ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ പഠമം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗാഹതി സമനുഭാസതി – ‘അമ്ഭോ, പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു പഠമം ദേവദൂതം പാതുഭൂത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ആസീതികം വാ നാവുതികം വാ വസ്സസതികം വാ [പസ്സ മ. നി. ൩.൨൬൩] ജാതിയാ ജിണ്ണം ഗോപാനസിവങ്കം ഭോഗ്ഗം ദണ്ഡപരായണം [ദണ്ഡപരായനം (സ്യാ. കം. പീ.)] പവേധമാനം ഗച്ഛന്തം ആതുരം ഗതയോബ്ബനം ഖണ്ഡദന്തം പലിതകേസം വിലൂനം ഖല്ലിതസിരം [ഖലിതം സിരോ (സീ. പീ.), ഖലിതസിരം (സ്യാ. കം.) മ. നി. ൩.൨൬൩] വലിതം തിലകാഹതഗത്ത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘അദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ, പുരിസ, തസ്സ തേ വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – അഹമ്പി ഖോമ്ഹി ജരാധമ്മോ ജരം അനതീതോ, ഹന്ദാഹം കല്യാണം കരോമി, കായേന വാചായ മനസാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാസക്ഖിസ്സം, ഭന്തേ. പമാദസ്സം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ, പുരിസ, പമാദതായ [പമാദവതായ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.) മ. നി. ൩.൨൬൨] ന കല്യാണമകാസി കായേന വാചായ മനസാ. തഗ്ഘ ത്വം [തം (ക.)], അമ്ഭോ പുരിസ, തഥാ കരിസ്സന്തി യഥാ തം [തേ (ക.)] പമത്തം. തം ഖോ പന തേ ഏതം [തം ഖോ പനേതം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പാപകമ്മം [പാപം കമ്മം (സീ.)] നേവ മാതരാ കതം, ന പിതരാ കതം, ന ഭാതരാ കതം, ന ഭഗിനിയാ കതം, ന മിത്താമച്ചേഹി കതം, ന ഞാതിസാലോഹിതേഹി കതം, ന ദേവതാഹി കതം, ന സമണബ്രാഹ്മണേഹി കതം; അഥ ഖോ തയാവേതം പാപകമ്മം കതം, ത്വഞ്ഞേവേതസ്സ വിപാകം പടിസംവേദിസ്സസീ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ പഠമം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാ സമനുഗാഹിത്വാ സമനുഭാസിത്വാ, ദുതിയം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗാഹതി സമനുഭാസതി – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ദുതിയം ദേവദൂതം പാതുഭൂത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാദ്ദസം, ഭന്തേ’തി. ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ആബാധികം ദുക്ഖിതം ബാള്ഹഗിലാനം, സകേ മുത്തകരീസേ പലിപന്നം സേമാനം, അഞ്ഞേഹി വുട്ഠാപിയമാനം, അഞ്ഞേഹി സംവേസിയമാന’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘അദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, തസ്സ തേ വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – അഹമ്പി ഖോമ്ഹി ബ്യാധിധമ്മോ ബ്യാധിം അനതീതോ, ഹന്ദാഹം കല്യാണം കരോമി കായേന വാചായ മനസാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാസക്ഖിസ്സം, ഭന്തേ. പമാദസ്സം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, പമാദതായ ന കല്യാണമകാസി കായേന വാചായ മനസാ. തഗ്ഘ ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, തഥാ കരിസ്സന്തി യഥാ തം പമത്തം. തം ഖോ പന തേ ഏതം പാപകമ്മം നേവ മാതരാ കതം, ന പിതരാ കതം, ന ഭാതരാ കതം, ന ഭഗിനിയാ കതം, ന മിത്താമച്ചേഹി കതം, ന ഞാതിസാലോഹിതേഹി കതം, ന ദേവതാഹി കതം, ന സമണബ്രാഹ്മണേഹി കതം; അഥ ഖോ തയാവേതം പാപകമ്മം കതം. ത്വഞ്ഞേവേതസ്സ വിപാകം പടിസംവേദിസ്സസീ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ദുതിയം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാ സമനുഗാഹിത്വാ സമനുഭാസിത്വാ, തതിയം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗാഹതി സമനുഭാസതി – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു തതിയം ദേവദൂതം പാതുഭൂത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ഏകാഹമതം വാ ദ്വീഹമതം വാ തീഹമതം വാ ഉദ്ധുമാതകം വിനീലകം വിപുബ്ബകജാത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘അദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, തസ്സ തേ വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – അഹമ്പി ഖോമ്ഹി മരണധമ്മോ മരണം അനതീതോ, ഹന്ദാഹം കല്യാണം കരോമി കായേന വാചായ മനസാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാസക്ഖിസ്സം, ഭന്തേ. പമാദസ്സം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ തതിയം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാ സമനുഗാഹിത്വാ സമനുഭാസിത്വാ തുണ്ഹീ ഹോതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ പഞ്ചവിധബന്ധനം നാമ കാരണം കരോന്തി. തത്തം അയോഖിലം ഹത്ഥേ ഗമേന്തി. തത്തം അയോഖിലം ദുതിയസ്മിം ഹത്ഥേ ഗമേന്തി. തത്തം അയോഖിലം പാദേ ഗമേന്തി. തത്തം അയോഖിലം ദുതിയസ്മിം പാദേ ഗമേന്തി. തത്തം അയോഖിലം മജ്ഝേ ഉരസ്മിം ഗമേന്തി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ [തിപ്പാ (സീ.)] ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദിയതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ സംവേസേത്വാ [സംകഡ്ഢിത്വാ (ക.)] കുധാരീഹി തച്ഛന്തി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദിയതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഉദ്ധംപാദം അധോസിരം ഗഹേത്വാ വാസീഹി തച്ഛന്തി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ രഥേ യോജേത്വാ ആദിത്തായ ഭൂമിയാ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ [സഞ്ജോതിഭൂതായ (സ്യാ. കം.)] സാരേന്തിപി പച്ചാസാരേന്തിപി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ മഹന്തം അങ്ഗാരപബ്ബതം ആദിത്തം സമ്പജ്ജലിതം സജോതിഭൂതം ആരോപേന്തിപി ഓരോപേന്തിപി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഉദ്ധംപാദം അധോസിരം ഗഹേത്വാ തത്തായ ലോഹകുമ്ഭിയാ പക്ഖിപന്തി, ആദിത്തായ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ. സോ തത്ഥ ഫേണുദ്ദേഹകം പച്ചമാനോ സകിമ്പി ഉദ്ധം ഗച്ഛതി, സകിമ്പി അധോ ഗച്ഛതി, സകിമ്പി തിരിയം ഗച്ഛതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദിയതി, ന ച താവ കാലം കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ മഹാനിരയേ പക്ഖിപന്തി. സോ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, മഹാനിരയോ –

‘‘ചതുക്കണ്ണോ ചതുദ്വാരോ, വിഭത്തോ ഭാഗസോ മിതോ;

അയോപാകാരപരിയന്തോ, അയസാ പടികുജ്ജിതോ.

‘‘തസ്സ അയോമയാ ഭൂമി, ജലിതാ തേജസാ യുതാ;

സമന്താ യോജനസതം, ഫരിത്വാ തിട്ഠതി സബ്ബദാ’’തി [പേ. വ. ൭൦-൭൧, ൨൪൦-൨൪൧].

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, യമസ്സ രഞ്ഞോ ഏതദഹോസി – ‘യേ കിര, ഭോ, ലോകേ പാപകാനി കമ്മാനി കരോന്തി തേ ഏവരൂപാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കരീയന്തി. അഹോ വതാഹം മനുസ്സത്തം ലഭേയ്യം, തഥാഗതോ ച ലോകേ ഉപ്പജ്ജേയ്യ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, തഞ്ചാഹം ഭഗവന്തം പയിരുപാസേയ്യം. സോ ച മേ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേയ്യ, തസ്സ ചാഹം ഭഗവതോ ധമ്മം ആജാനേയ്യ’ന്തി. തം ഖോ പനാഹം, ഭിക്ഖവേ, ന അഞ്ഞസ്സ സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ സുത്വാ ഏവം വദാമി, അപി ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യദേവ മേ സാമം ഞാതം സാമം ദിട്ഠം സാമം വിദിതം തദേവാഹം വദാമീ’’തി.

‘‘ചോദിതാ ദേവദൂതേഹി, യേ പമജ്ജന്തി മാണവാ;

തേ ദീഘരത്തം സോചന്തി, ഹീനകായൂപഗാ നരാ.

‘‘യേ ച ഖോ ദേവദൂതേഹി, സന്തോ സപ്പുരിസാ ഇധ;

ചോദിതാ നപ്പമജ്ജന്തി, അരിയധമ്മേ കുദാചനം.

‘‘ഉപാദാനേ ഭയം ദിസ്വാ, ജാതിമരണസമ്ഭവേ;

അനുപാദാ വിമുച്ചന്തി, ജാതിമരണസങ്ഖയേ.

‘‘തേ അപ്പമത്താ [തേ ഖോപ്പമത്താ (സീ.), തേ ഖേമപ്പത്താ (സ്യാ. കം. പീ.) മ. നി. ൩.൨൭൧] സുഖിനോ [സുഖിതാ (സീ. സ്യാ.)], ദിട്ഠധമ്മാഭിനിബ്ബുതാ;

സബ്ബവേരഭയാതീതാ, സബ്ബദുക്ഖം ഉപച്ചഗു’’ന്തി. ഛട്ഠം;