൫. ഹത്ഥകസുത്തം

൩൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ആളവിയം വിഹരതി ഗോമഗ്ഗേ സിംസപാവനേ പണ്ണസന്ഥരേ. അഥ ഖോ ഹത്ഥകോ ആളവകോ ജങ്ഘാവിഹാരം അനുചങ്കമമാനോ അനുവിചരമാനോ അദ്ദസ ഭഗവന്തം ഗോമഗ്ഗേ സിംസപാവനേ പണ്ണസന്ഥരേ നിസിന്നം. ദിസ്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ഹത്ഥകോ ആളവകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കച്ചി, ഭന്തേ, ഭഗവാ സുഖമസയിത്ഥാ’’തി? ‘‘ഏവം, കുമാര, സുഖമസയിത്ഥം. യേ ച പന ലോകേ സുഖം സേന്തി, അഹം തേസം അഞ്ഞതരോ’’തി.

‘‘സീതാ, ഭന്തേ, ഹേമന്തികാ രത്തി, അന്തരട്ഠകോ ഹിമപാതസമയോ, ഖരാ ഗോകണ്ടകഹതാ ഭൂമി, തനുകോ പണ്ണസന്ഥരോ, വിരളാനി രുക്ഖസ്സ പത്താനി, സീതാനി കാസായാനി വത്ഥാനി, സീതോ ച വേരമ്ഭോ വാതോ വായതി. അഥ ച പന ഭഗവാ ഏവമാഹ – ‘ഏവം, കുമാര, സുഖമസയിത്ഥം. യേ ച പന ലോകേ സുഖം സേന്തി, അഹം തേസം അഞ്ഞതരോ’’’തി.

‘‘തേന ഹി, കുമാര, തഞ്ഞേവേത്ഥ പടിപുച്ഛിസ്സാമി. യഥാ തേ ഖമേയ്യ തഥാ നം ബ്യാകരേയ്യാസി. തം കിം മഞ്ഞസി, കുമാര, ഇധസ്സ ഗഹപതിസ്സ വാ ഗഹപതിപുത്തസ്സ വാ കൂടാഗാരം ഉല്ലിത്താവലിത്തം നിവാതം ഫുസിതഗ്ഗളം പിഹിതവാതപാനം. തത്രസ്സ പല്ലങ്കോ ഗോനകത്ഥതോ പടികത്ഥതോ പടലികത്ഥതോ കദലിമിഗപവരപച്ചത്ഥരണോ [കാദലിമിഗപവരപച്ചത്ഥരണോ (സീ.)] സഉത്തരച്ഛദോ ഉഭതോ ലോഹിതകൂപധാനോ; തേലപ്പദീപോ ചേത്ഥ ഝായേയ്യ [ജാലേയ്യ (ക.)]; ചതസ്സോ ച [തസ്സേവ (ക.)] പജാപതിയോ മനാപാമനാപേന പച്ചുപട്ഠിതാ അസ്സു. തം കിം മഞ്ഞസി, കുമാര, സുഖം വാ സോ സയേയ്യ നോ വാ? കഥം വാ തേ ഏത്ഥ ഹോതീ’’തി? ‘‘സുഖം സോ, ഭന്തേ, സയേയ്യ. യേ ച പന ലോകേ സുഖം സേന്തി, സോ തേസം അഞ്ഞതരോ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കുമാര, അപി നു തസ്സ ഗഹപതിസ്സ വാ ഗഹപതിപുത്തസ്സ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും രാഗജാ പരിളാഹാ കായികാ വാ ചേതസികാ വാ യേഹി സോ രാഗജേഹി പരിളാഹേഹി പരിഡയ്ഹമാനോ ദുക്ഖം സയേയ്യാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി.

‘‘യേഹി ഖോ സോ, കുമാര, ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ രാഗജേഹി പരിളാഹേഹി പരിഡയ്ഹമാനോ ദുക്ഖം സയേയ്യ, സോ രാഗോ തഥാഗതസ്സ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവങ്കതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. തസ്മാഹം സുഖമസയിത്ഥം.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കുമാര, അപി നു തസ്സ ഗഹപതിസ്സ വാ ഗഹപതിപുത്തസ്സ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ദോസജാ പരിളാഹാ…പേ… മോഹജാ പരിളാഹാ കായികാ വാ ചേതസികാ വാ യേഹി സോ മോഹജേഹി പരിളാഹേഹി പരിഡയ്ഹമാനോ ദുക്ഖം സയേയ്യാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി.

‘‘യേ ഹി ഖോ സോ, കുമാര, ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ മോഹജേഹി പരിളാഹേഹി പരിഡയ്ഹമാനോ ദുക്ഖം സയേയ്യ, സോ മോഹോ തഥാഗതസ്സ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവങ്കതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. തസ്മാഹം സുഖമസയിത്ഥ’’ന്തി.

[ചൂളവ. ൩൦൫; സം. നി. ൧.൨൪൨] ‘‘സബ്ബദാ വേ സുഖം സേതി, ബ്രാഹ്മണോ പരിനിബ്ബുതോ;

യോ ന ലിമ്പതി [ലിപ്പതി (സീ. സ്യാ. കം. ക.)] കാമേസു, സീതിഭൂതോ നിരൂപധി.

‘‘സബ്ബാ ആസത്തിയോ ഛേത്വാ, വിനേയ്യ ഹദയേ ദരം;

ഉപസന്തോ സുഖം സേതി, സന്തിം പപ്പുയ്യ ചേതസോ’’തി. പഞ്ചമം;