൧൦. ആധിപതേയ്യസുത്തം

൪൦. ‘‘തീണിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ആധിപതേയ്യാനി. കതമാനി തീണി? അത്താധിപതേയ്യം, ലോകാധിപതേയ്യം, ധമ്മാധിപതേയ്യം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അത്താധിപതേയ്യം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ന ഖോ പനാഹം ചീവരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. ന പിണ്ഡപാതഹേതു, ന സേനാസനഹേതു, ന ഇതിഭവാഭവഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. അപി ച ഖോമ്ഹി ഓതിണ്ണോ ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി, ദുക്ഖോതിണ്ണോ ദുക്ഖപരേതോ. അപ്പേവ നാമ ഇമസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ അന്തകിരിയാ പഞ്ഞായേഥാതി. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന യാദിസകേ [യാദിസകേ വാ (സീ. പീ. ക.)] കാമേ ഓഹായ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ താദിസകേ വാ [ച (ക.)] കാമേ പരിയേസേയ്യം തതോ വാ [ച (ക.)] പാപിട്ഠതരേ, ന മേതം പതിരൂപ’ന്തി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ആരദ്ധം ഖോ പന മേ വീരിയം ഭവിസ്സതി അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ, പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗ’ന്തി. സോ അത്താനംയേവ അധിപതിം കരിത്വാ അകുസലം പജഹതി, കുസലം ഭാവേതി, സാവജ്ജം പജഹതി, അനവജ്ജം ഭാവേതി, സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അത്താധിപതേയ്യം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ലോകാധിപതേയ്യം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ന ഖോ പനാഹം ചീവരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. ന പിണ്ഡപാതഹേതു, ന സേനാസനഹേതു, ന ഇതിഭവാഭവഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. അപി ച ഖോമ്ഹി ഓതിണ്ണോ ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി, ദുക്ഖോതിണ്ണോ ദുക്ഖപരേതോ. അപ്പേവ നാമ ഇമസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ അന്തകിരിയാ പഞ്ഞായേഥാ’തി. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന ഏവം പബ്ബജിതോ സമാനോ കാമവിതക്കം വാ വിതക്കേയ്യം, ബ്യാപാദവിതക്കം വാ വിതക്കേയ്യം, വിഹിംസാവിതക്കം വാ വിതക്കേയ്യം, മഹാ ഖോ പനായം ലോകസന്നിവാസോ. മഹന്തസ്മിം ഖോ പന ലോകസന്നിവാസേ സന്തി സമണബ്രാഹ്മണാ ഇദ്ധിമന്തോ ദിബ്ബചക്ഖുകാ പരചിത്തവിദുനോ. തേ ദൂരതോപി പസ്സന്തി, ആസന്നാപി ന ദിസ്സന്തി, ചേതസാപി ചിത്തം പജാനന്തി [ജാനന്തി (ക.)]. തേപി മം ഏവം ജാനേയ്യും – ‘പസ്സഥ, ഭോ, ഇമം കുലപുത്തം സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ സമാനോ വോകിണ്ണോ വിഹരതി പാപകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹീ’തി. ദേവതാപി ഖോ സന്തി ഇദ്ധിമന്തിനിയോ ദിബ്ബചക്ഖുകാ പരചിത്തവിദുനിയോ. താ ദൂരതോപി പസ്സന്തി, ആസന്നാപി ന ദിസ്സന്തി, ചേതസാപി ചിത്തം ജാനന്തി. താപി മം ഏവം ജാനേയ്യും – ‘പസ്സഥ, ഭോ, ഇമം കുലപുത്തം സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ സമാനോ വോകിണ്ണോ വിഹരതി പാപകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹീ’തി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ആരദ്ധം ഖോ പന മേ വീരിയം ഭവിസ്സതി അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ, പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗ’ന്തി. സോ ലോകംയേവ അധിപതിം കരിത്വാ അകുസലം പജഹതി, കുസലം ഭാവേതി, സാവജ്ജം പജഹതി, അനവജ്ജം ഭാവേതി, സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ലോകാധിപതേയ്യം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാധിപതേയ്യം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ന ഖോ പനാഹം ചീവരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. ന പിണ്ഡപാതഹേതു, ന സേനാസനഹേതു, ന ഇതിഭവാഭവഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. അപി ച ഖോമ്ഹി ഓതിണ്ണോ ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി, ദുക്ഖോതിണ്ണോ ദുക്ഖപരേതോ. അപ്പേവ നാമ ഇമസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ അന്തകിരിയാ പഞ്ഞായേഥാതി. സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ സന്ദിട്ഠികോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീതി. സന്തി ഖോ പന മേ സബ്രഹ്മചാരീ ജാനം പസ്സം വിഹരന്തി. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിതോ സമാനോ കുസീതോ വിഹരേയ്യം പമത്തോ, ന മേതം അസ്സ പതിരൂപ’ന്തി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ആരദ്ധം ഖോ പന മേ വീരിയം ഭവിസ്സതി അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ, പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗ’ന്തി. സോ ധമ്മംയേവ അധിപതിം കരിത്വാ അകുസലം പജഹതി, കുസലം ഭാവേതി, സാവജ്ജം പജഹതി, അനവജ്ജം ഭാവേതി, സുദ്ധം അത്താനം പരിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാധിപതേയ്യം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീണി ആധിപതേയ്യാനീ’’തി.

‘‘നത്ഥി ലോകേ രഹോ നാമ, പാപകമ്മം പകുബ്ബതോ;

അത്താ തേ പുരിസ ജാനാതി, സച്ചം വാ യദി വാ മുസാ.

‘‘കല്യാണം വത ഭോ സക്ഖി, അത്താനം അതിമഞ്ഞസി;

യോ സന്തം അത്തനി പാപം, അത്താനം പരിഗൂഹസി.

‘‘പസ്സന്തി ദേവാ ച തഥാഗതാ ച,

ലോകസ്മിം ബാലം വിസമം ചരന്തം;

തസ്മാ ഹി അത്താധിപതേയ്യകോ ച [അത്താധിപകോ സകോ ചരേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)],

ലോകാധിപോ ച നിപകോ ച ഝായീ.

‘‘ധമ്മാധിപോ ച അനുധമ്മചാരീ,

ന ഹീയതി സച്ചപരക്കമോ മുനി;

പസയ്ഹ മാരം അഭിഭുയ്യ അന്തകം,

യോ ച ഫുസീ ജാതിക്ഖയം പധാനവാ;

സോ താദിസോ ലോകവിദൂ സുമേധോ,

സബ്ബേസു ധമ്മേസു അതമ്മയോ മുനീ’’തി. ദസമം;

ദേവദൂതവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.